مُعتَزِله گروهی از متکلمان مسلمانِ اهل سنّت که معتقد به اصالت عقل در قبال نقل میباشند. معتزله عقل نظری را بر آموزههای وحیانی قاضی می دانند. این اصل، ثمراتی مجموعاَّیت نظام فکری و عقاید فقاهتی آنها به هم پا داشته و برداشتی ویژه از توحید و عدل الهی به دست داده میباشد و به این رو، به تأویل آن مجموعه از متن ها فقاهتی که به ظواهر، با عقل ناسازگار میباشد، پرداختند. از جمله، رؤیت الهی را که در برخی متن ها به آن تصریح گردیده انکار کردند و آن را به تأویل بردند؛ چون به حیث عقلی، رؤیت سوای جای و جهت ممکن وجود ندارد و زیرا پروردگار از جای و جهت پاک میباشد، رؤیت وی درین عالم و در آخرت ممکن وجود ندارد. برخی عقاید معتزله با آرای گزینه حادثه اهل سنت تضاد و مغایرت آشکار مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارااست.
فی مابین متکلمان اهل سنت، معتزله به متکلمان امامیه نزدیکترند و در برخی اصول اعتقادی مانند توحید و عدل با هم مشترکند. رابطه مجاورت شیعهها و معتزله در بعضی عصرهای تاریخی بیشتر گردیده و علمای عقلگرای شیعه مانند روحانی موءثر و سید مرتضی به معتزله مجاورت بودند. با این حالا همواره اختلاف نظرهای مهمی در بین شیعهها و معتزله وجود داشته و مجادلات بخش اعظمی در بین علمای شیعی و معتزلی درباره عقاید کلامی در گرفته میباشد. برای مثال شیعه ها در فکر امامت، مقام مرتکب گناه کبیره و فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منکر با معتزلیان اختلاف آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشتهاند.
تاریخچه
معتزله فرقهای کلامی میباشد که اولِ سده دوم هجری قمری تولید شد. مبنی بر داستانی دارای اسم و رسم اول رهبر این تیم واصل بن عطاء بود. وی با طرح عقیدهای نو درباره منزلت مرتکب گناهان کبیره در قبال مرجئه و خوارج قرار گرفت. بر پایه ی لحاظ وی مرتکب گناه کبیره خیر چنان که مرجئه میگفتند زاهد میباشد و خیر چنان که خوارج گفتهاند کافر بلکه وی گناهکار میباشد و جایگاهی دربین ایمان و بی دینی دارااست. مبنی بر بعضا احادیث نامگذاری معتزله (که در لغت به معنای گوشهگیری میباشد) فیض طلاق وی از رینگ درس حسن بصری و طرح عقیده ویژه خویش رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱]
بعضا از دیدگاه ها، فرقه معتزله را ادامهدهندگان فکر اعتزال سیاسی دانسته میباشد. گروهی از صحابه و تابعان که از داوری از طرفهای سرگرم در نزاعهای بعدازظهر امام علی(ع) جلوگیری میکردند و از ملازمت یک تیم گوشه میگرفتند در منابع اسلامی با تیتر معتزله شناخته می گردند. از سوی دیگر معتزله همانند ادامه طبیعی قدریه دانسته گردیدهاند که عقاید مشترک متعددی با معتزله شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشتند.[مستلزم منبع]
بعدازظهر طلایی معتزله مسافت سالهای ۱۹۸ تا ۲۳۲ق بود. معتزلیان در بعدازظهر امویان و عباسیان به حیات اجتماعی خویش ادامه دادند البته در روزگار خلافت هارون الرشید و فرزندش مامون به نقطع ی عطف اقتدار اجتماعی و سیاسی خویش رسیدند. مامون از جریان عقلگرایی و معتزله امان کرد و این دفاع تا فرصت بر خلاف متوکل عباسی ادامه داشت.[مستلزم منبع]
پندارها و اصول فکری
نوشتهیعلمیٔ اساسی: معتزله (اصول مذهب)
اصول بنیادین اعتقادی مذهب معتزله به اصول خمسه معروفند. این اصول پنجگانه عبارتاند از: توحید صفاتی، عدل، وَعْد (قسم به مشوق) و وعید (عهد به عذاب)، منزلة در میان المنزلتین، دستور به پر اسم و رسم و نهی از منکر.[۲]
ارتباط شیعه و معتزله
از دربین فرقههای کلامی و اعتقادی اهل سنت معتزله بیش از سایر فرقهها به شیعه ها مجاورت بودهاند. در برهههایی از تاریخ٬ رابطه قربت دربین علمای شیعه و معتزلیان ساخت و ساز شد که به اثر و تاثر این دو فرقه از یکدیگر انجامید تا جایی که بعضی دانشمندان معاصر و گروهی از نویسندگان قدیم٬ شیعه ها را در دانش صحبت دنباله رو معتزله دانستهاند.[۳] از سوی دیگر معتزلیان نیز از شیعهها متاثر شدند و بهتاملهای شیعی مجاورت گردیدهاند چنان که گروهی از معتزله به برتری امام علی(ع) بر دیگر صحابه رسول(ص) اطمینان داشتند هر یکسری خلافت خلفای قبل از اورا بنابر محافظت مصالح اجتماعی درست میدانستند. حتی برخی از معتزلیان ابن راوندی٬ ابو عیسی الوراق (م۲۴۷ق.)٬ عبدالرحمن بن احمد جبرویه و ابن قبه رازی٬ شیعه شدند.[۴]
مُعتَزِله گروهی از متکلمان مسلمانِ اهل سنّت که معتقد به اصالت عقل در قبال نقل میباشند. معتزله عقل نظری را بر آموزههای وحیانی قاضی می دانند. این اصل، ثمراتی مجموعاَّیت نظام فکری و عقاید فقاهتی آنها به هم پا داشته و برداشتی ویژه از توحید و عدل الهی به دست داده میباشد و به این رو، به تأویل آن مجموعه از متن ها فقاهتی که به ظواهر، با عقل ناسازگار میباشد، پرداختند. از جمله، رؤیت الهی را که در برخی متن ها به آن تصریح گردیده انکار کردند و آن را به تأویل بردند؛ چون به حیث عقلی، رؤیت سوای جای و جهت ممکن وجود ندارد و زیرا پروردگار از جای و جهت پاک میباشد، رؤیت وی درین عالم و در آخرت ممکن وجود ندارد. برخی عقاید معتزله با آرای گزینه حادثه اهل سنت تضاد و مغایرت آشکار مسجد النبی کوهسنگی مشهد دارااست.
فی مابین متکلمان اهل سنت، معتزله به متکلمان امامیه نزدیکترند و در برخی اصول اعتقادی مانند توحید و عدل با هم مشترکند. رابطه مجاورت شیعهها و معتزله در بعضی عصرهای تاریخی بیشتر گردیده و علمای عقلگرای شیعه مانند روحانی موءثر و سید مرتضی به معتزله مجاورت بودند. با این حالا همواره اختلاف نظرهای مهمی در بین شیعهها و معتزله وجود داشته و مجادلات بخش اعظمی در بین علمای شیعی و معتزلی درباره عقاید کلامی در گرفته میباشد. برای مثال شیعه ها در فکر امامت، مقام مرتکب گناه کبیره و فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منکر با معتزلیان اختلاف آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشتهاند.
تاریخچه
معتزله فرقهای کلامی میباشد که اولِ سده دوم هجری قمری تولید شد. مبنی بر داستانی دارای اسم و رسم اول رهبر این تیم واصل بن عطاء بود. وی با طرح عقیدهای نو درباره منزلت مرتکب گناهان کبیره در قبال مرجئه و خوارج قرار گرفت. بر پایه ی لحاظ وی مرتکب گناه کبیره خیر چنان که مرجئه میگفتند زاهد میباشد و خیر چنان که خوارج گفتهاند کافر بلکه وی گناهکار میباشد و جایگاهی دربین ایمان و بی دینی دارااست. مبنی بر بعضا احادیث نامگذاری معتزله (که در لغت به معنای گوشهگیری میباشد) فیض طلاق وی از رینگ درس حسن بصری و طرح عقیده ویژه خویش رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱]
بعضا از دیدگاه ها، فرقه معتزله را ادامهدهندگان فکر اعتزال سیاسی دانسته میباشد. گروهی از صحابه و تابعان که از داوری از طرفهای سرگرم در نزاعهای بعدازظهر امام علی(ع) جلوگیری میکردند و از ملازمت یک تیم گوشه میگرفتند در منابع اسلامی با تیتر معتزله شناخته می گردند. از سوی دیگر معتزله همانند ادامه طبیعی قدریه دانسته گردیدهاند که عقاید مشترک متعددی با معتزله شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشتند.[مستلزم منبع]
بعدازظهر طلایی معتزله مسافت سالهای ۱۹۸ تا ۲۳۲ق بود. معتزلیان در بعدازظهر امویان و عباسیان به حیات اجتماعی خویش ادامه دادند البته در روزگار خلافت هارون الرشید و فرزندش مامون به نقطع ی عطف اقتدار اجتماعی و سیاسی خویش رسیدند. مامون از جریان عقلگرایی و معتزله امان کرد و این دفاع تا فرصت بر خلاف متوکل عباسی ادامه داشت.[مستلزم منبع]
پندارها و اصول فکری
نوشتهیعلمیٔ اساسی: معتزله (اصول مذهب)
اصول بنیادین اعتقادی مذهب معتزله به اصول خمسه معروفند. این اصول پنجگانه عبارتاند از: توحید صفاتی، عدل، وَعْد (قسم به مشوق) و وعید (عهد به عذاب)، منزلة در میان المنزلتین، دستور به پر اسم و رسم و نهی از منکر.[۲]
ارتباط شیعه و معتزله
از دربین فرقههای کلامی و اعتقادی اهل سنت معتزله بیش از سایر فرقهها به شیعه ها مجاورت بودهاند. در برهههایی از تاریخ٬ رابطه قربت دربین علمای شیعه و معتزلیان ساخت و ساز شد که به اثر و تاثر این دو فرقه از یکدیگر انجامید تا جایی که بعضی دانشمندان معاصر و گروهی از نویسندگان قدیم٬ شیعه ها را در دانش صحبت دنباله رو معتزله دانستهاند.[۳] از سوی دیگر معتزلیان نیز از شیعهها متاثر شدند و بهتاملهای شیعی مجاورت گردیدهاند چنان که گروهی از معتزله به برتری امام علی(ع) بر دیگر صحابه رسول(ص) اطمینان داشتند هر یکسری خلافت خلفای قبل از اورا بنابر محافظت مصالح اجتماعی درست میدانستند. حتی برخی از معتزلیان ابن راوندی٬ ابو عیسی الوراق (م۲۴۷ق.)٬ عبدالرحمن بن احمد جبرویه و ابن قبه رازی٬ شیعه شدند.[۴]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی