اِسْتِخاره طلب نه و واگذاری گزینش کاری به آفریدگار میباشد زمانی که بشر در آن فعالیت تردید داراست و نه و شر آن را با مشاوره با دیگرافراد نمیتواند تشخیص دهد. استخاره به صورتهای مختلفی شکل میگیرد؛ ازجمله استخاره با نماز و دعا، قرآن، صفحه (ذات الرِّقاع) و تسبیح. عالمان فقاهتی برای مشروعیت استخاره به احادیث استناد کردهاند. روحانی عباس قمی بعضی روشهای استخاره را در مفاتیح الجنان آورده میباشد. برخی از آداب استخاره عبارتمیباشد از: قرائت سورههایی از قرآن، پست کردن صلوات بر فرستاده(ص) و خاندانش و بیان کردن ذکرهایی خاصمسجد النبی کوهسنگی مشهد است.
بهگفته علامه مجلسی، اصل این میباشد که هرکس برای خویش استخاره نماید؛ گرچه برخی از عالمان فقهی رجوع و برگشت به دیگر افراد را هم روا می دانند و امروزه استخاره غالباً اینسیرتکامل اجرا می شود. استخارههای مشهوری از عالمان فقهی و دیگر افراد نقل شدهاست؛ به عنوان مثال استخاره عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه قم برای اقامت در قم و استخاره محمد علی فرمانروا برای به توپ بستن مجلس شورای ملی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد می باشد.
معنیشناسی
استخاره در لغت به معنای طلب کردن نه میباشد. [۱] و در اصطلاح به معنای طلب کردن نه از خداست. [۲] مالک جواهر فقید شیعی قرن۱۳ق. می گوید: استخاره دارنده دو مضمون میباشد: ۱- از معبود بخواهد تا نه را در کاری قرار دهد که تصمیم بر جاری ساختن آن گرفته میباشد. ۲- از خداوند بخواهد که به وی موفقیت تعیین کاری را بدهد که وی برایش برمیگزیند و این موفقیت ممکن میباشد با استخاره نتایج خواهد شد و یا این که بر لهجه هر که آیتم مشورت کردن بشر قرار میگیرد و به آدم مشورت کردن میدهد سرازیر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردد.[۳]
روشهای استخاره
استخاره با نماز
استخاره با نماز بهاین شکل میباشد که شخص دو رکعت نماز بهجا آورد و بعد از نماز به سجده برود و صد توشه بگوید: «اَستخیر اللّٰه فی جمیع اُموری خيرةً فی عافیة»؛ از پروردگار در همگی کارها و کارهایم نه را با عافیت طلب می کنم». آنگاه هرچه را که آفریدگار به قلبش انداخت، به عبارتی را اعمال دهد.[۴] برپایه روایتی که از امام درستگو(ع) اورده شده یکی شیوههای استخاره با قرآن این میباشد که هرگاه فردی فی مابین جاری ساختن یا این که رخنه کاری مردد بود، زمانی برای نماز مهیا شد، قرآن را بگشاید و به اول چیزی که در آن روئت کرد، کار شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نماید.[۶]
سید ابن طاووس از نبی اکرم(ص) نقل نموده است زمانی که خواستی با قرآن تفأل بزنی(استخاره بگیری)، سه رتبه سوره اخلاص را تلاوت کن و سه جايگاه صلوات بفرست و آنگاه این دعا را بخوان: «اللَّهُمَّ إِنِّی تَفَأَّلْتُ بِکِتَابِکَ وَ تَوَکَّلْتُ عَلَيْکَ فَأَرِنِی مِنْ کِتَابِکَ مَا هُوَ الْمَکْتُومُ مِنْ سِرِّکَ الْمَکْنُونِ فِی غَیْبِک» «خدايا به کتاب تو تفأل میزنم، و بر تو تکیه می کنم و از نگارش آنچه را از اسرار که نهفته میباشد و در نهان غيب تو، پوشيده گردیده به اینجانب بنمايان.» و قرآن را بگشا، از سطر اولیه ورقه اولیه استخاره خویش را بگیر.[۷]
براساس برخی نقلها، بعداز باز کردن قرآن، هفت یا این که هشت ورق شمرده می گردد و استخاره از ورق هفتم یا این که هشتم گرفته میشود.[۸]
استخاره با صفحه
در استخاره با برگه یک طرز این میباشد که دو واژه «اِفْعَل» (اعمال بده) و «لا تَفْعَل» (اجرا نده) بر دو صفحه نوشته میشود و استخارهکننده با بهمکان آوردن آدابی خاص یک کدام از از آن دو را برمیداراست و به مقتضای آن شغل مینماید.[۹]
ابن ادریس حلی روایات استخاره با برگه را غیرمعتبر دانسته میباشد؛[۱۰] البته شهید اولیه بینش اورا با این دلیل که استخاره با صفحه نزد امامیه دارای اسم و رسم میباشد، رد نموده است.[۱۱]
استخاره با تسبیح
استخاره با تسبیح به شیوههای مختلفی مذکور میباشد.
شهید اولیه در کتاب ذکری گفته میباشد که پس از تلاوت هر مورد از سورههای ستایش (دست کم سه درجه و درحالتی که نشد یک درجه) و قدر ده سکو و نیز قرائت دعایی منحصر به فرد[یادداشت ۱] یک قبضه از تسبیح یا این که یکسری سنگریزه را مستقل کرده و دو عدد دو عدد میشمریم. درصورتیکه بازمانده زوج بود، عمل متبوع را جاری ساختن میدهیم و درصورتی که شخص بود آن را شکاف میکنیم یا این که بالعکس.[۱۲]
استخاره دیگری با تسبیح در مفاتیح الجنان از محمدحسن نجفی گفته شده که در طول وی رائج بوده (و به حیث صاحب و مالک جواهر چه بسا منسوب به امام مهدی(ع) باشد.) آن این میباشد که بعد از تلاوت قرآن و دعا یک قبضه از تسبیح را بگیرد و هشت عدد هشت عدد کاهش دهد در صورتی یکی از ماند فی الجمله بهتر میباشد و در شرایطی که دو تا ماند یک نهی دارااست و درحالتی که سه عدد ماند اجرا دادن و شکاف شغل معادل میباشد و در شرایطی که چهار تا ماند دو نهی در آن میباشد و در شرایطیکه پنج عدد ماند بعضا گفتهاند مشقت و سختی دارااست و برخی گفتهاند سرزنش در آن میباشد و در صورتی شش عدد ماند بی غایت عالی میباشد و بایستی در انجامش شتاب کرد و در صورتیکه هفت عدد ماند حکمش مانند هنگامی میباشد که پنج عدد مانده و درحالتی که هشت عدد ماند چهار نهی در آن میباشد. [۱۳]صاحب و مالک جواهر بعداز نقل این استخاره گفته میباشد که در کتاب ها قدیم و نو، آدرس از این استخاره نیافتیم چنانچه برخی از اساتید متبحّر ما هم این مقاله را گفتهاند.[۱۴]
به گفته شهید نخستین، مدرک استخاره به عدد (تسبیح یا این که سنگریزه) به رضیالدین آبی رنگ می رسد.[۱۵] اما سید ابن طاووس مدرک آن را به امامان شیعه گشوده گردانده میباشد.[۱۶] و به گفته مالک جواهر (۱۲۰۲-۱۲۶۶ق)، در طول وی علما به اینراه استخاره میکردند.[۱۷]
سید موسی شبیری استخارهای منسوب به امام مهدی(عج) از روش سید علی شوشتری نقل کرده میباشد بدین شکل که بسمالله و سه صلوات و یک دعا خوانده خواهد شد و آنگاه تسبیح را گرفته خواهد شد و دو عدد دو عدد بشمارد. درصورتی که یک کدام از باقیماند بهتر میباشد و در شرایطیکه دو عدد ماند بد میباشد.[۱۸]
در کتاب مفاتیحالجنان نوشته روحانی عباس قمی بعضا از طریقهای استخاره آمده میباشد.[۱۹]
اِسْتِخاره طلب نه و واگذاری گزینش کاری به آفریدگار میباشد زمانی که بشر در آن فعالیت تردید داراست و نه و شر آن را با مشاوره با دیگرافراد نمیتواند تشخیص دهد. استخاره به صورتهای مختلفی شکل میگیرد؛ ازجمله استخاره با نماز و دعا، قرآن، صفحه (ذات الرِّقاع) و تسبیح. عالمان فقاهتی برای مشروعیت استخاره به احادیث استناد کردهاند. روحانی عباس قمی بعضی روشهای استخاره را در مفاتیح الجنان آورده میباشد. برخی از آداب استخاره عبارتمیباشد از: قرائت سورههایی از قرآن، پست کردن صلوات بر فرستاده(ص) و خاندانش و بیان کردن ذکرهایی خاصمسجد النبی کوهسنگی مشهد است.
بهگفته علامه مجلسی، اصل این میباشد که هرکس برای خویش استخاره نماید؛ گرچه برخی از عالمان فقهی رجوع و برگشت به دیگر افراد را هم روا می دانند و امروزه استخاره غالباً اینسیرتکامل اجرا می شود. استخارههای مشهوری از عالمان فقهی و دیگر افراد نقل شدهاست؛ به عنوان مثال استخاره عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه قم برای اقامت در قم و استخاره محمد علی فرمانروا برای به توپ بستن مجلس شورای ملی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد می باشد.
معنیشناسی
استخاره در لغت به معنای طلب کردن نه میباشد. [۱] و در اصطلاح به معنای طلب کردن نه از خداست. [۲] مالک جواهر فقید شیعی قرن۱۳ق. می گوید: استخاره دارنده دو مضمون میباشد: ۱- از معبود بخواهد تا نه را در کاری قرار دهد که تصمیم بر جاری ساختن آن گرفته میباشد. ۲- از خداوند بخواهد که به وی موفقیت تعیین کاری را بدهد که وی برایش برمیگزیند و این موفقیت ممکن میباشد با استخاره نتایج خواهد شد و یا این که بر لهجه هر که آیتم مشورت کردن بشر قرار میگیرد و به آدم مشورت کردن میدهد سرازیر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردد.[۳]
روشهای استخاره
استخاره با نماز
استخاره با نماز بهاین شکل میباشد که شخص دو رکعت نماز بهجا آورد و بعد از نماز به سجده برود و صد توشه بگوید: «اَستخیر اللّٰه فی جمیع اُموری خيرةً فی عافیة»؛ از پروردگار در همگی کارها و کارهایم نه را با عافیت طلب می کنم». آنگاه هرچه را که آفریدگار به قلبش انداخت، به عبارتی را اعمال دهد.[۴] برپایه روایتی که از امام درستگو(ع) اورده شده یکی شیوههای استخاره با قرآن این میباشد که هرگاه فردی فی مابین جاری ساختن یا این که رخنه کاری مردد بود، زمانی برای نماز مهیا شد، قرآن را بگشاید و به اول چیزی که در آن روئت کرد، کار شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نماید.[۶]
سید ابن طاووس از نبی اکرم(ص) نقل نموده است زمانی که خواستی با قرآن تفأل بزنی(استخاره بگیری)، سه رتبه سوره اخلاص را تلاوت کن و سه جايگاه صلوات بفرست و آنگاه این دعا را بخوان: «اللَّهُمَّ إِنِّی تَفَأَّلْتُ بِکِتَابِکَ وَ تَوَکَّلْتُ عَلَيْکَ فَأَرِنِی مِنْ کِتَابِکَ مَا هُوَ الْمَکْتُومُ مِنْ سِرِّکَ الْمَکْنُونِ فِی غَیْبِک» «خدايا به کتاب تو تفأل میزنم، و بر تو تکیه می کنم و از نگارش آنچه را از اسرار که نهفته میباشد و در نهان غيب تو، پوشيده گردیده به اینجانب بنمايان.» و قرآن را بگشا، از سطر اولیه ورقه اولیه استخاره خویش را بگیر.[۷]
براساس برخی نقلها، بعداز باز کردن قرآن، هفت یا این که هشت ورق شمرده می گردد و استخاره از ورق هفتم یا این که هشتم گرفته میشود.[۸]
استخاره با صفحه
در استخاره با برگه یک طرز این میباشد که دو واژه «اِفْعَل» (اعمال بده) و «لا تَفْعَل» (اجرا نده) بر دو صفحه نوشته میشود و استخارهکننده با بهمکان آوردن آدابی خاص یک کدام از از آن دو را برمیداراست و به مقتضای آن شغل مینماید.[۹]
ابن ادریس حلی روایات استخاره با برگه را غیرمعتبر دانسته میباشد؛[۱۰] البته شهید اولیه بینش اورا با این دلیل که استخاره با صفحه نزد امامیه دارای اسم و رسم میباشد، رد نموده است.[۱۱]
استخاره با تسبیح
استخاره با تسبیح به شیوههای مختلفی مذکور میباشد.
شهید اولیه در کتاب ذکری گفته میباشد که پس از تلاوت هر مورد از سورههای ستایش (دست کم سه درجه و درحالتی که نشد یک درجه) و قدر ده سکو و نیز قرائت دعایی منحصر به فرد[یادداشت ۱] یک قبضه از تسبیح یا این که یکسری سنگریزه را مستقل کرده و دو عدد دو عدد میشمریم. درصورتیکه بازمانده زوج بود، عمل متبوع را جاری ساختن میدهیم و درصورتی که شخص بود آن را شکاف میکنیم یا این که بالعکس.[۱۲]
استخاره دیگری با تسبیح در مفاتیح الجنان از محمدحسن نجفی گفته شده که در طول وی رائج بوده (و به حیث صاحب و مالک جواهر چه بسا منسوب به امام مهدی(ع) باشد.) آن این میباشد که بعد از تلاوت قرآن و دعا یک قبضه از تسبیح را بگیرد و هشت عدد هشت عدد کاهش دهد در صورتی یکی از ماند فی الجمله بهتر میباشد و در شرایطی که دو تا ماند یک نهی دارااست و درحالتی که سه عدد ماند اجرا دادن و شکاف شغل معادل میباشد و در شرایطی که چهار تا ماند دو نهی در آن میباشد و در شرایطیکه پنج عدد ماند بعضا گفتهاند مشقت و سختی دارااست و برخی گفتهاند سرزنش در آن میباشد و در صورتی شش عدد ماند بی غایت عالی میباشد و بایستی در انجامش شتاب کرد و در صورتیکه هفت عدد ماند حکمش مانند هنگامی میباشد که پنج عدد مانده و درحالتی که هشت عدد ماند چهار نهی در آن میباشد. [۱۳]صاحب و مالک جواهر بعداز نقل این استخاره گفته میباشد که در کتاب ها قدیم و نو، آدرس از این استخاره نیافتیم چنانچه برخی از اساتید متبحّر ما هم این مقاله را گفتهاند.[۱۴]
به گفته شهید نخستین، مدرک استخاره به عدد (تسبیح یا این که سنگریزه) به رضیالدین آبی رنگ می رسد.[۱۵] اما سید ابن طاووس مدرک آن را به امامان شیعه گشوده گردانده میباشد.[۱۶] و به گفته مالک جواهر (۱۲۰۲-۱۲۶۶ق)، در طول وی علما به اینراه استخاره میکردند.[۱۷]
سید موسی شبیری استخارهای منسوب به امام مهدی(عج) از روش سید علی شوشتری نقل کرده میباشد بدین شکل که بسمالله و سه صلوات و یک دعا خوانده خواهد شد و آنگاه تسبیح را گرفته خواهد شد و دو عدد دو عدد بشمارد. درصورتی که یک کدام از باقیماند بهتر میباشد و در شرایطیکه دو عدد ماند بد میباشد.[۱۸]
در کتاب مفاتیحالجنان نوشته روحانی عباس قمی بعضا از طریقهای استخاره آمده میباشد.[۱۹]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی