مرتضی انصاری دزفولی دارای اسم و رسم به روحانی انصاری (۱۲۱۴–۱۲۸۱ق) از فقیهان گران قدر شیعه در قرن سیزدهم قمری که بعداز صاحب و مالک جواهر، مرجعیت عامه مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافت.
روحانی انصاری را «خاتم الفقهاء و المجتهدین» کنیه دادهاند. او با ابداع، دانش اصول و در پی آن، فقه را وارد مرحله جدیدی کرد. کتابهای رسائل و مکاسب مهم ترین اثرها وی میباشند. این کتابها از کتابهای درسی ناحیههای علمیه شیعی میباشد. به اثر ها او، همانند اثر ها پژوهشگر حلی، علامه حلی و شهید نخستین، همواره دقت گردیده است و دانشمندان اکثری بر آنان گستردن یا این که کناره آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نوشتهاند.
وی در سال ۱۲۸۱ق در نجف درگذشت و در بقعه امام علی(ع) دفن شد.
معرفی و منزلت
مرتضی بن محمدامین در ۱۸ ذیالحجه، عید غدیر، سال ۱۲۱۴ هجری قمری در دزفول متولد شد. والدینش به مناسبت روز به دنیاآمدن، اورا مرتضی نامیدند. نسب وی به جابر بن عبدالله انصاری از صحابه، رسول (ص) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می رسد.[۱]
بابا وی، محمد امین (متوفی ۱۲۴۸ق) از علمای پرهیزکار و از زمره مبلغان آئین بوده میباشد. مامان روحانی دختر روضه خوان یعقوب فرزند روضه خوان احمد بن روضه خوان شمس الدین انصاری میباشد و زنی پرهیزگار و متعبد بود. وی پیش از میلاد روحانی شبی امام درستگو (ع) را درعالم رؤیا میبیند که قرآنی طلاکاری گردیده به وی بخشید. مُعبِّرین خوابش را به فرزندی باتقوا و بلند جايگاه تفسیر کردند. از وی گفته شده که همواره عملکرد میکرده تا در هنگام شیر دادن به فرزندش با وضو شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد باشد.[۲]
روحانی انصاری در ۱۸ جمادیالثانی ۱۲۸۱ق در نجف درگذشت و در بقعه امام علی(ع) دفن شد.[۳]
از سال ۱۲۶۲ق. مرجعیت عامه به مالک جواهر منتقل شد. در سال ۱۲۶۶ق. وی در لحظات پایان حیاتش در گردآوری بزرگان شیعه و حضور روضه خوان انصاری، خطاب به حاضرین بیان کرد:
«هذا مرجعکم اینجانب آتی: این مرجع شما بعداز اینجانب میباشد.» وخطاب به روحانی انصاری ذکر کرد:قَلِّل اینجانب احتیاطک فأن الشریعة سمحة سهله (از احتیاطات خویش بکاه، همانا آیین اسلام فقهی سهل میباشد)[۴]
قبر روضه خوان انصاری در بقاع امام علی(ع)
روضه خوان انصاری بعد از علی بن جعفر کشف کنندهالغطاء برادرش روحانی حسن کشف کننده الغطا و همینطور مالک جواهر سر کردگی و اداره حوزه علمیه نجف را از سال ۱۲۶۶ تا ۱۲۸۱ به دوران ۱۵ سال به ذمه داشت و شیعهها عالم از او تاسی میکردند.[۵]
تحصیلات
شیح انصاری از روزگار کودکی قرآن و معارف اسلامی را آموخت. بعد از یادگرفتن قرآن و ادبیات عرب به تلاوت فقه و اصول نزد پسر عمویش روضه خوان حسین انصاری پرداخت و دراین دو فن، در جوانی به مرتبه اجتهاد رسید. در بیست سالگی به یاروهمدم بابا به عتبات عالیات در عراق مهاجرت کرده، گزینه توجّه علاّمه مجاهد قرار گرفت و به تقاضای این فقیه والا در کربلا ماند.[۶]
روحانی از این پس به مدّت چهار سال در درس سید محمد طباطبایی مجاهد و محمدشریف مازندرانی کمپانی جست. بعد روحانی انصاری در تاثیر حمله والی بغداد به کربلا به کشورایران مراجعت کرد.[۷] امّا بعد از یکسال مجدد به کربلا رجوع و قریب به دو سال دیگر در محضر شریف العلما شاگردی کرد. بعد به نجف رفته و به زمان یکسال از درس موسی بن جعفر کشف کنندهالغطاء بهره برد و پس از این به کشورایران مراجعت کرد.
او این توشه به مدّت سه یا این که چهار سال نزد فقید بلندمرتبه ملا احمد نراقی در کاشان شاگردی کرد. روحانی در همین زمان به اصفهان رفته و با سید محمدباقر شفتی دیدار نمود. روحانی انصاری عاقبت مجدد در سال ۱۲۴۹ق. وارد نجف شد و نزد علی بن جعفر کشف کنندهالغطاء چندین سالی شاگردی کرد و براین اساس به مقامات بسیار بلند علمی دست یافت.[۸]
تمبر چاپ گردیده به مناسبت بزرگداشت روحانی مرتضی انصاری از سوی اداره پست کشور ایران
اساتید
روحانی از محضر اساتید زیادی فایده جسته میباشد که اسم یکسری بدن از آنها اینگونه میباشد:
پسر عموی او، حسین انصاری دزفولی (طلبه مالک ریاض)، تا سن ۱۷ سالگی.[۹]
سید محمد طباطبایی مجاهد (از شاگردان وحید بهبهانی) وی در سنین ۱۸سالگی، دو سال از محضر وی منفعت گرفته میباشد.[۱۰]
محمدشریف مازندرانی.[۱۱]
ملا احمد نراقی (مالک «مستند الشیعه»)، به برهه زمانی ۴ سال مجموع در کاشان.[۱۲]
موسی بن جعفر کشف کنندهالغطاء، به دوران 1 سال.
علی بن جعفر کشف کنندهالغطاء، به بازه زمانی ۵ سال.
محمدحسن نجفی صاحب و مالک جواهر الکلام (دوران بسیار اندک).[۱۳]
مطهری فقید واسلام پژوه براین اعتقادوباور میباشد که روضه خوان انصاری که یکی مبتکرترین فقهای صد و پنجاه سال اخیر میباشد، از آحاد علمای فعلی کمتر مدرس چشم، یعنی زمان معلم دیدنش بسیار معدود بوده میباشد. یعنی همگی زمان استاد دیدن وی درصورتیکه اکانت خواهد شد به ده سال نمی رسد، درصورتیکه که سایرافراد بیست سال و بیست و پنج سال و سی سال مدرس چشماند. [۱۴]
درس دادن
بنابر نقل شبیری زنجانی، متن درس بیرون روحانی انصاری، قانون ها بود. [۱۵] سید حسین کوهکمری، پیش از روحانی انصاری، مدرس درس بیرون بود و روزی تصادفا زودتر به استاد میرود و اقتدار ذکر و عیب گیری روضه خوان را میبیند و از آن به آنگاه در درس روضه خوان انصاری کمپانی می نماید.[۱۶] شاگردان متعددی که شمار آنانرا از ۵۰۰ نفر تا ۳۰۰۰ نفر تصویب کردهاند، در محضر روحانی انصاری تربیت یافتند. به عنوان مثال:
سید محمدحسن شیرازی مالک فتوای پر اسم و رسم تحریم تنباکو
میرزا حسن نجمآبادی
محمدطه نجف[۱۷]
سید علی شوشتری
جعفر شوشتری
حبیبالله رشتی
سید حسین کوهکمری
محمدحسن مامقانی
سید عبدالکریم لاهیجی
محمدباقر آقا نجفی اصفهانی
محمدکاظم خراسانی صاحب و مالک کفایةالأصول
ملا حسینقلی همدانی
حسین خلیلی تهرانی
فاضل شربیانی
سید جمالالدین اسدآبادی
میرزا ابوطالب زنجانی
سید ابوالقاسم خوانساری
زینالعابدین مازندرانی[۱۸]
ابراهیم دنبلی خویی
سید محمدابراهیم بهبهانی
ملا قربانعلی زنجانی
محمدحسن آشتیانی
آقا رضا همدانی
ملا علی کنی
سید علیاصغر جاپلقی
ابتکارهای علمی
مرتضی انصاری دزفولی دارای اسم و رسم به روحانی انصاری (۱۲۱۴–۱۲۸۱ق) از فقیهان گران قدر شیعه در قرن سیزدهم قمری که بعداز صاحب و مالک جواهر، مرجعیت عامه مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافت.
روحانی انصاری را «خاتم الفقهاء و المجتهدین» کنیه دادهاند. او با ابداع، دانش اصول و در پی آن، فقه را وارد مرحله جدیدی کرد. کتابهای رسائل و مکاسب مهم ترین اثرها وی میباشند. این کتابها از کتابهای درسی ناحیههای علمیه شیعی میباشد. به اثر ها او، همانند اثر ها پژوهشگر حلی، علامه حلی و شهید نخستین، همواره دقت گردیده است و دانشمندان اکثری بر آنان گستردن یا این که کناره آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نوشتهاند.
وی در سال ۱۲۸۱ق در نجف درگذشت و در بقعه امام علی(ع) دفن شد.
معرفی و منزلت
مرتضی بن محمدامین در ۱۸ ذیالحجه، عید غدیر، سال ۱۲۱۴ هجری قمری در دزفول متولد شد. والدینش به مناسبت روز به دنیاآمدن، اورا مرتضی نامیدند. نسب وی به جابر بن عبدالله انصاری از صحابه، رسول (ص) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می رسد.[۱]
بابا وی، محمد امین (متوفی ۱۲۴۸ق) از علمای پرهیزکار و از زمره مبلغان آئین بوده میباشد. مامان روحانی دختر روضه خوان یعقوب فرزند روضه خوان احمد بن روضه خوان شمس الدین انصاری میباشد و زنی پرهیزگار و متعبد بود. وی پیش از میلاد روحانی شبی امام درستگو (ع) را درعالم رؤیا میبیند که قرآنی طلاکاری گردیده به وی بخشید. مُعبِّرین خوابش را به فرزندی باتقوا و بلند جايگاه تفسیر کردند. از وی گفته شده که همواره عملکرد میکرده تا در هنگام شیر دادن به فرزندش با وضو شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد باشد.[۲]
روحانی انصاری در ۱۸ جمادیالثانی ۱۲۸۱ق در نجف درگذشت و در بقعه امام علی(ع) دفن شد.[۳]
از سال ۱۲۶۲ق. مرجعیت عامه به مالک جواهر منتقل شد. در سال ۱۲۶۶ق. وی در لحظات پایان حیاتش در گردآوری بزرگان شیعه و حضور روضه خوان انصاری، خطاب به حاضرین بیان کرد:
«هذا مرجعکم اینجانب آتی: این مرجع شما بعداز اینجانب میباشد.» وخطاب به روحانی انصاری ذکر کرد:قَلِّل اینجانب احتیاطک فأن الشریعة سمحة سهله (از احتیاطات خویش بکاه، همانا آیین اسلام فقهی سهل میباشد)[۴]
قبر روضه خوان انصاری در بقاع امام علی(ع)
روضه خوان انصاری بعد از علی بن جعفر کشف کنندهالغطاء برادرش روحانی حسن کشف کننده الغطا و همینطور مالک جواهر سر کردگی و اداره حوزه علمیه نجف را از سال ۱۲۶۶ تا ۱۲۸۱ به دوران ۱۵ سال به ذمه داشت و شیعهها عالم از او تاسی میکردند.[۵]
تحصیلات
شیح انصاری از روزگار کودکی قرآن و معارف اسلامی را آموخت. بعد از یادگرفتن قرآن و ادبیات عرب به تلاوت فقه و اصول نزد پسر عمویش روضه خوان حسین انصاری پرداخت و دراین دو فن، در جوانی به مرتبه اجتهاد رسید. در بیست سالگی به یاروهمدم بابا به عتبات عالیات در عراق مهاجرت کرده، گزینه توجّه علاّمه مجاهد قرار گرفت و به تقاضای این فقیه والا در کربلا ماند.[۶]
روحانی از این پس به مدّت چهار سال در درس سید محمد طباطبایی مجاهد و محمدشریف مازندرانی کمپانی جست. بعد روحانی انصاری در تاثیر حمله والی بغداد به کربلا به کشورایران مراجعت کرد.[۷] امّا بعد از یکسال مجدد به کربلا رجوع و قریب به دو سال دیگر در محضر شریف العلما شاگردی کرد. بعد به نجف رفته و به زمان یکسال از درس موسی بن جعفر کشف کنندهالغطاء بهره برد و پس از این به کشورایران مراجعت کرد.
او این توشه به مدّت سه یا این که چهار سال نزد فقید بلندمرتبه ملا احمد نراقی در کاشان شاگردی کرد. روحانی در همین زمان به اصفهان رفته و با سید محمدباقر شفتی دیدار نمود. روحانی انصاری عاقبت مجدد در سال ۱۲۴۹ق. وارد نجف شد و نزد علی بن جعفر کشف کنندهالغطاء چندین سالی شاگردی کرد و براین اساس به مقامات بسیار بلند علمی دست یافت.[۸]
تمبر چاپ گردیده به مناسبت بزرگداشت روحانی مرتضی انصاری از سوی اداره پست کشور ایران
اساتید
روحانی از محضر اساتید زیادی فایده جسته میباشد که اسم یکسری بدن از آنها اینگونه میباشد:
پسر عموی او، حسین انصاری دزفولی (طلبه مالک ریاض)، تا سن ۱۷ سالگی.[۹]
سید محمد طباطبایی مجاهد (از شاگردان وحید بهبهانی) وی در سنین ۱۸سالگی، دو سال از محضر وی منفعت گرفته میباشد.[۱۰]
محمدشریف مازندرانی.[۱۱]
ملا احمد نراقی (مالک «مستند الشیعه»)، به برهه زمانی ۴ سال مجموع در کاشان.[۱۲]
موسی بن جعفر کشف کنندهالغطاء، به دوران 1 سال.
علی بن جعفر کشف کنندهالغطاء، به بازه زمانی ۵ سال.
محمدحسن نجفی صاحب و مالک جواهر الکلام (دوران بسیار اندک).[۱۳]
مطهری فقید واسلام پژوه براین اعتقادوباور میباشد که روضه خوان انصاری که یکی مبتکرترین فقهای صد و پنجاه سال اخیر میباشد، از آحاد علمای فعلی کمتر مدرس چشم، یعنی زمان معلم دیدنش بسیار معدود بوده میباشد. یعنی همگی زمان استاد دیدن وی درصورتیکه اکانت خواهد شد به ده سال نمی رسد، درصورتیکه که سایرافراد بیست سال و بیست و پنج سال و سی سال مدرس چشماند. [۱۴]
درس دادن
بنابر نقل شبیری زنجانی، متن درس بیرون روحانی انصاری، قانون ها بود. [۱۵] سید حسین کوهکمری، پیش از روحانی انصاری، مدرس درس بیرون بود و روزی تصادفا زودتر به استاد میرود و اقتدار ذکر و عیب گیری روضه خوان را میبیند و از آن به آنگاه در درس روضه خوان انصاری کمپانی می نماید.[۱۶] شاگردان متعددی که شمار آنانرا از ۵۰۰ نفر تا ۳۰۰۰ نفر تصویب کردهاند، در محضر روحانی انصاری تربیت یافتند. به عنوان مثال:
سید محمدحسن شیرازی مالک فتوای پر اسم و رسم تحریم تنباکو
میرزا حسن نجمآبادی
محمدطه نجف[۱۷]
سید علی شوشتری
جعفر شوشتری
حبیبالله رشتی
سید حسین کوهکمری
محمدحسن مامقانی
سید عبدالکریم لاهیجی
محمدباقر آقا نجفی اصفهانی
محمدکاظم خراسانی صاحب و مالک کفایةالأصول
ملا حسینقلی همدانی
حسین خلیلی تهرانی
فاضل شربیانی
سید جمالالدین اسدآبادی
میرزا ابوطالب زنجانی
سید ابوالقاسم خوانساری
زینالعابدین مازندرانی[۱۸]
ابراهیم دنبلی خویی
سید محمدابراهیم بهبهانی
ملا قربانعلی زنجانی
محمدحسن آشتیانی
آقا رضا همدانی
ملا علی کنی
سید علیاصغر جاپلقی
ابتکارهای علمی
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی