مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن حسن بن یحیی بن سعید حلی(۶۰۲-۶۷۶ق)، دارای اسم و رسم به پژوهشگر حلی و پژوهشگر اولیه، فقید، اصولی و شعر سرا شیعه در قرن هفتم بود. در اثر ها فقها، به کارگیری از واژه و کلمه «پژوهشگر» سوای قرینه و نشان‌، اشاره مسجد النبی کوهسنگی مشهد به اوست.

علمایی زیرا علامه حلی، ابن داود حلی، سید عبدالکریم بن طاووس و ابن سعید حلی از شاگردان اویند. او نزد خواجه نصیرالدین طوسی با شخصیت بود. شرایع الاسلام و المختصر النافع فی فقه الامامیة از اثر ها آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد اوست.

به دنیا آمدن و تحصیلات
متفحص حلی در سال ۶۰۲ق در شهر حله چشم به جهان گشود. ادبیات عرب را که گویش مادری‌اش بود به‌نیکی یادگرفت، علم ها هیئت، ریاضی ها، منطق و صحبت را به مقدار مایحتاج علم آموزی نمود. بعد فقه و اصول را پیش پدرش حسن بن یحیی و از محضر فقهای حله مانند محمد بن جعفر ابن نما و سید فخار موسوی، شاگردان فقید نامی ابن ادریس حلی کامل شدن نمود. وی در پنجشنبه ۱۳ ربیع‌الاول ۶۷۶ق در سن ۷۴ سالگی درگذشت و در حله رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.[۱]

اساتید
پدرش شمس الدین حسن بن یحیی حلی.
محمد بن جعفر ابن نما.
ابوالمکارم ابن زهره. اما اینکه وی طلبه ابن زهره باشد محل شک میباشد. معلم مطهری می‌نویسد متفحص در سال ۶۷۶ق درگذشته میباشد و به طبع نمی‌توانسته درس ابن زهره را که در سال ۵۸۵ق درگذشته میباشد فهم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده باشد.[۲]
ابوحامد نجم الاسلام محمد حلبی.
شمس الدین ابوعلی فخار بن معد موسوی.
سید مجد الدین علی بن حسن عریضی.
تاج الدین حسن بن علی بن دربی.[۳]
شاگردان
تعداد شاگردان وی در مقاطع متعدد معاش خود بیش تر از ۴۰۰ نفر بوده میباشد مثلا می‌قدرت به اینان اشاره نمود:

علامه حلی خواهر زاده‌اش.
ابن داود حلی.
ابن ربیب آدمی.
سید عبدالکریم بن احمد بن طاووس.
سید مجد بن علی بن طاوس.
مجد بن الشیخ الامام ملک الادبا.
روضه خوان عبدالعزیز بن سرایای حلی.
حسن ابی طالب یوسفی صاحب و مالک کشف الرموز فی گستردن النافع.
محمد بن علی کاشی.
فخرالمحققین.
علی بن یوسف حلی اخوی علامه حلی.
محمد بن شمس الدین محمد کوفی.[۴]
تالیفات
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: اثر ها پژوهشگر حلی
اثر ها قلمی و فکری پژوهشگر بسیار عمیق و انشا وی بسیار جاری میباشد و کتابهای زیادی از وی نشر یافته میباشد که مالک ریحانة الادب و صاحب و مالک ریاض العلماء، چهارده جلد از آن ها را اسم می برند. شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام یکی اثر ها پژوهشگر میباشد که از لحاظ لفظ و معنا، یکی‌از شایسته ترین کتاب‌های فقه شیعه میباشد و از سوی فقها و مجتهدان آیتم دقت خاص قرارگرفته و شروح و تعلیقه‌ها و توضیحات زیادی بر آن نگاشته‌اند که کتاب جواهرالکلام در ۴۳ جلد تعالی مثال‌ای از آن میباشد. کتاب شرایع به برخی از لهجه‌های زنده عالم (فارسی، روسی، فرانسوی، آلمانی و اردو) نیز ترجمه شد‌ه‌است و در کالج هاو مرکزها قضایی آیتم به کار گیری میباشد.[۵]

شعر و متانت
پژوهشگر حلی از مجموعه فقیهان شعر سرا میباشد. اشعار وی دربردارنده نکات اخلاقی، عرفانی، حکمت‌آمیز و به طور مشاعره، مکاتبه و خطاب به بابا و دوستانش سروده میباشد.[۶]

يا راقداً و المنايا غير راقدة
و غافلاً و سهام الموت ترميه
فيمَ اغترارك و الايام مرصدة
و الدهر قد ملأ الاسماع داعيه
ولی ارتك الليالي قُبحَ دخلتها
و غدرها بالذي كانت تُصافيه
رِفقاً بنفسك يا مغرور انَّ لها
يوماً تشيب النواصى اینجانب دواهيه
ترجمه: «اى خواب آلوده و کثیف در حالى که مرگ و میرها خوابى ندارد و اى غافلى که تیرهاى زمان مدام او را مقصود گرفته‏‌اند، فریب و مغرور بودن تو از چیست؟در صورتى که دوران مراقب توست و نداى آن‏ گوش‌ها را لبریز نموده است.به خودت دلسوزى و مهر داشته باش،از آن رو محبت داشته باش که پیشانی‌ها ازشدت آلام پیر میگردد.» [۷]

ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن حسن بن یحیی بن سعید حلی(۶۰۲-۶۷۶ق)، دارای اسم و رسم به پژوهشگر حلی و پژوهشگر اولیه، فقید، اصولی و شعر سرا شیعه در قرن هفتم بود. در اثر ها فقها، به کارگیری از واژه و کلمه «پژوهشگر» سوای قرینه و نشان‌، اشاره مسجد النبی کوهسنگی مشهد به اوست.

علمایی زیرا علامه حلی، ابن داود حلی، سید عبدالکریم بن طاووس و ابن سعید حلی از شاگردان اویند. او نزد خواجه نصیرالدین طوسی با شخصیت بود. شرایع الاسلام و المختصر النافع فی فقه الامامیة از اثر ها آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد اوست.

به دنیا آمدن و تحصیلات
متفحص حلی در سال ۶۰۲ق در شهر حله چشم به جهان گشود. ادبیات عرب را که گویش مادری‌اش بود به‌نیکی یادگرفت، علم ها هیئت، ریاضی ها، منطق و صحبت را به مقدار مایحتاج علم آموزی نمود. بعد فقه و اصول را پیش پدرش حسن بن یحیی و از محضر فقهای حله مانند محمد بن جعفر ابن نما و سید فخار موسوی، شاگردان فقید نامی ابن ادریس حلی کامل شدن نمود. وی در پنجشنبه ۱۳ ربیع‌الاول ۶۷۶ق در سن ۷۴ سالگی درگذشت و در حله رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.[۱]

اساتید
پدرش شمس الدین حسن بن یحیی حلی.
محمد بن جعفر ابن نما.
ابوالمکارم ابن زهره. اما اینکه وی طلبه ابن زهره باشد محل شک میباشد. معلم مطهری می‌نویسد متفحص در سال ۶۷۶ق درگذشته میباشد و به طبع نمی‌توانسته درس ابن زهره را که در سال ۵۸۵ق درگذشته میباشد فهم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده باشد.[۲]
ابوحامد نجم الاسلام محمد حلبی.
شمس الدین ابوعلی فخار بن معد موسوی.
سید مجد الدین علی بن حسن عریضی.
تاج الدین حسن بن علی بن دربی.[۳]
شاگردان
تعداد شاگردان وی در مقاطع متعدد معاش خود بیش تر از ۴۰۰ نفر بوده میباشد مثلا می‌قدرت به اینان اشاره نمود:

علامه حلی خواهر زاده‌اش.
ابن داود حلی.
ابن ربیب آدمی.
سید عبدالکریم بن احمد بن طاووس.
سید مجد بن علی بن طاوس.
مجد بن الشیخ الامام ملک الادبا.
روضه خوان عبدالعزیز بن سرایای حلی.
حسن ابی طالب یوسفی صاحب و مالک کشف الرموز فی گستردن النافع.
محمد بن علی کاشی.
فخرالمحققین.
علی بن یوسف حلی اخوی علامه حلی.
محمد بن شمس الدین محمد کوفی.[۴]
تالیفات
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: اثر ها پژوهشگر حلی
اثر ها قلمی و فکری پژوهشگر بسیار عمیق و انشا وی بسیار جاری میباشد و کتابهای زیادی از وی نشر یافته میباشد که مالک ریحانة الادب و صاحب و مالک ریاض العلماء، چهارده جلد از آن ها را اسم می برند. شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام یکی اثر ها پژوهشگر میباشد که از لحاظ لفظ و معنا، یکی‌از شایسته ترین کتاب‌های فقه شیعه میباشد و از سوی فقها و مجتهدان آیتم دقت خاص قرارگرفته و شروح و تعلیقه‌ها و توضیحات زیادی بر آن نگاشته‌اند که کتاب جواهرالکلام در ۴۳ جلد تعالی مثال‌ای از آن میباشد. کتاب شرایع به برخی از لهجه‌های زنده عالم (فارسی، روسی، فرانسوی، آلمانی و اردو) نیز ترجمه شد‌ه‌است و در کالج هاو مرکزها قضایی آیتم به کار گیری میباشد.[۵]

شعر و متانت
پژوهشگر حلی از مجموعه فقیهان شعر سرا میباشد. اشعار وی دربردارنده نکات اخلاقی، عرفانی، حکمت‌آمیز و به طور مشاعره، مکاتبه و خطاب به بابا و دوستانش سروده میباشد.[۶]

يا راقداً و المنايا غير راقدة
و غافلاً و سهام الموت ترميه
فيمَ اغترارك و الايام مرصدة
و الدهر قد ملأ الاسماع داعيه
ولی ارتك الليالي قُبحَ دخلتها
و غدرها بالذي كانت تُصافيه
رِفقاً بنفسك يا مغرور انَّ لها
يوماً تشيب النواصى اینجانب دواهيه
ترجمه: «اى خواب آلوده و کثیف در حالى که مرگ و میرها خوابى ندارد و اى غافلى که تیرهاى زمان مدام او را مقصود گرفته‏‌اند، فریب و مغرور بودن تو از چیست؟در صورتى که دوران مراقب توست و نداى آن‏ گوش‌ها را لبریز نموده است.به خودت دلسوزى و مهر داشته باش،از آن رو محبت داشته باش که پیشانی‌ها ازشدت آلام پیر میگردد.» [۷]