مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

تغییرات بعداز اسلام
در سال ۶۴ قمری، عبدالله بن زبیر هنگام تجدید بنای کعبه که سپاه یزید آن را در محاصره مکه ویران کرده بودند با استناد به حدیثی از عایشه به گزارش نبی اکرم(ص)، مقدار افزوده گردیده به حجر اسماعیل را مجدد به کعبه ملحق کرد.[۱۵] حَجّاج بن یوسف ثقفی بعد از بازپس‌گیری مکه از عبدالله بن زبیر، در سال ۷۴ قمری به فرمان خلیفه عبدالملک بن مروان بنای کعبه و حجر اسماعیل را به اوضاع و احوال قبل بازگرداند و آن را همچون بنای قریش ایجاد کرد. عبدالملک بعد ها -بعد از تدبیر از قصه عایشه- از امر خویش منصرف شد.[۱۶] تغییرات انجام شده در بنای کعبه و حجر اسماعیل، منجر بروز اختلاف حیث فقیهان در امر پاره‌ای از احکام آن گردیده و این موضوع را پیش آورده که آیا آحاد حجر اسماعیل جزئی از کعبه میباشد یا این که بخشی مسجد النبی کوهسنگی مشهد از آن.[۱۷]

دیوار حجر
دیوار حجر اسماعیل تا فرصت خلافت منصور عباسی (زمان حکومت: ۱۳۶۱۵۸ق) از سنگ‌های معمولی کویر بود. در سال ۱۴۰ هجری، منصور هنگام مناسک حج، به حکم دهنده مکه دستورداد که دیوار آن را با سنگ مرمر (رُناپخته) بپوشاند.[۱۸] از آن فرصت تا به امروز حجر اسماعیل بارها، به باعث فرسودگی یا این که تخریب بر تاثیر سیل، مرمت گردیده و سنگ‌های مرمر دیوار و کف آن نیز به دفعات ترمیم یا این که ردوبدل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۱۹]

اندازه حِجر

نمای حجر اسماعیل از بالا
مسافت دیوار شمالی کعبه تا میانه دیوار حجر حدود ۸.۴۴ متر و طول تقریبی دیوار حجر ۱.۳۱ متر و مسافت تقریبی دو ورودی شرقی و غربی حجر از یکدیگر، ۸ متر میباشد. ورودی شرقی حجر اسماعیل تا شاذَسرازیر (پیش‌آمدگی گوشه و کنار دیوارهای منزل کعبه) حدود ۲.۳۰ متر و ورودی غربی آن تا شاذروان نسبتاًً ۲.۲۳ متر مسافت دارااست.[۲۰] احتمالاً اختلاف لحاظ مؤلفان درباره‌اندازه فواصل و بعد ها حجر اسماعیل، ناشی از تغییراتی میباشد که در حین فرصت در بنای آن انجام یافته میباشد.[۲۱] ناودان کعبه رو به حجر میباشد و آب باران از بام کعبه به درون حجر اسماعیل رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌ریزد.

تقدس و احترام حجر اسماعیل
حجر اسماعیل از زمانه قبل از اسلام آیتم احترام و تقدیس بود. عبدالمطلب، بلندمرتبه مکه و جد رسول(ص)، در حجر مکانی ویژه داشت که صرفا برای او فرش میشد و کس دیگری بر آن نمی‌گرد هم آیی.[۲۲] اورده شده میباشد که وی تعدادی رؤیای درست گو خویش (ضرورت حفر دوباره چاه زمزم، میلاد محمد(ص) و عالمگیر شدن نبوت وی) را در حجر اسماعیل روئت کرد.[۲۳] سازه بر احادیث، ابوطالب نیز خواب خویش را درباره بشارت ولادت علی(ع) و آجل براق او در حجر شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد رویت کرد.[۲۴]

نبی اکرم(ص) نیز، بعداز بعثت، در حجر اسماعیل می‌جلسه و خلال عبادت و قرائت قرآن، به سؤالات عموم جواب می‌اعطا کرد[۲۵] و در همین جا بود که بعضی اشخاص قریش از وی اعجاز شَقُّ القَمَر را درخواست کردند.[۲۶] همینطور سازه بر روایات، مبدأ معراج رسول از مسجدالحرام، حجر اسماعیل بوده میباشد.[۲۷] امامان شیعه(ع) نیز در حجر اسماعیل به دعا و عبادت می‌پرداختند یا این که در آنجا می‌نشستند و به سؤالات عموم جواب می‌دادند.[۲۸]

حجر اسماعیل در قرآن
عبارت حجر اسماعیل در قرآن بیان نشده، ولی به حیث عیاشی، با استناد به حدیثی از امام درستگو(ع)،[۲۹] یک کدام از مصادیق «نشانه‌ها بَینات» (آرم‌های آشکار) -که بنابر آیه ۹۷ سوره آل عمران در مسجد الحرام جای دارد- حجر اسماعیل میباشد.[۳۰]

مباحث فقاهتی مرتبط با حجر اسماعیل
الحاق یا این که عدم الحاق حجر به کعبه
مثلا مباحث اصلی شرعی درباره حجر اسماعیل این میباشد که آیا حجر بخشی از کعبه به شمار می‌رود یا این که خیر؟ گروهی از اهل سنّت همه حجر را جزء کعبه دانسته‌اند[۳۱] و در مقابل، برخی دیگر تنها بخشی از حجر اسماعیل را از کعبه دانسته‌اند.[۳۲]

به لحاظ پر اسم و رسم فقهای امامی، به استناد روایات دارای اعتبار، حجر اسماعیل جزء کعبه وجود ندارد.[۳۳] مستندِ دیگرِ این لحاظ را مدفون بودن هاجر و اسماعیل و بعضا از پیامبران دراین مکان دانسته‌اند، چون با اعتنا به قداست کعبه، بعید میباشد کسی در آن دفن گردیده باشد.[۳۴] البته برخی فقهای امامی، حجر اسماعیل را بخشی از کعبه دانسته‌اند،[۳۵] حتی شهید نخستین، این لحاظ را تحت عنوان لحاظ پر اسم و رسم مطرح نموده است.[۳۶] مستند این نگرش، شاید احادیثی بوده میباشد که طواف را سوا حجر مایحتاج میداند و نیز حدیث منقول از نبی اکرم(ص) درباره الحاق بخشی از منزل کعبه به حجر اسماعیل.[۳۷]

تغییرات بعداز اسلام
در سال ۶۴ قمری، عبدالله بن زبیر هنگام تجدید بنای کعبه که سپاه یزید آن را در محاصره مکه ویران کرده بودند با استناد به حدیثی از عایشه به گزارش نبی اکرم(ص)، مقدار افزوده گردیده به حجر اسماعیل را مجدد به کعبه ملحق کرد.[۱۵] حَجّاج بن یوسف ثقفی بعد از بازپس‌گیری مکه از عبدالله بن زبیر، در سال ۷۴ قمری به فرمان خلیفه عبدالملک بن مروان بنای کعبه و حجر اسماعیل را به اوضاع و احوال قبل بازگرداند و آن را همچون بنای قریش ایجاد کرد. عبدالملک بعد ها -بعد از تدبیر از قصه عایشه- از امر خویش منصرف شد.[۱۶] تغییرات انجام شده در بنای کعبه و حجر اسماعیل، منجر بروز اختلاف حیث فقیهان در امر پاره‌ای از احکام آن گردیده و این موضوع را پیش آورده که آیا آحاد حجر اسماعیل جزئی از کعبه میباشد یا این که بخشی مسجد النبی کوهسنگی مشهد از آن.[۱۷]

دیوار حجر
دیوار حجر اسماعیل تا فرصت خلافت منصور عباسی (زمان حکومت: ۱۳۶۱۵۸ق) از سنگ‌های معمولی کویر بود. در سال ۱۴۰ هجری، منصور هنگام مناسک حج، به حکم دهنده مکه دستورداد که دیوار آن را با سنگ مرمر (رُناپخته) بپوشاند.[۱۸] از آن فرصت تا به امروز حجر اسماعیل بارها، به باعث فرسودگی یا این که تخریب بر تاثیر سیل، مرمت گردیده و سنگ‌های مرمر دیوار و کف آن نیز به دفعات ترمیم یا این که ردوبدل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۱۹]

اندازه حِجر

نمای حجر اسماعیل از بالا
مسافت دیوار شمالی کعبه تا میانه دیوار حجر حدود ۸.۴۴ متر و طول تقریبی دیوار حجر ۱.۳۱ متر و مسافت تقریبی دو ورودی شرقی و غربی حجر از یکدیگر، ۸ متر میباشد. ورودی شرقی حجر اسماعیل تا شاذَسرازیر (پیش‌آمدگی گوشه و کنار دیوارهای منزل کعبه) حدود ۲.۳۰ متر و ورودی غربی آن تا شاذروان نسبتاًً ۲.۲۳ متر مسافت دارااست.[۲۰] احتمالاً اختلاف لحاظ مؤلفان درباره‌اندازه فواصل و بعد ها حجر اسماعیل، ناشی از تغییراتی میباشد که در حین فرصت در بنای آن انجام یافته میباشد.[۲۱] ناودان کعبه رو به حجر میباشد و آب باران از بام کعبه به درون حجر اسماعیل رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌ریزد.

تقدس و احترام حجر اسماعیل
حجر اسماعیل از زمانه قبل از اسلام آیتم احترام و تقدیس بود. عبدالمطلب، بلندمرتبه مکه و جد رسول(ص)، در حجر مکانی ویژه داشت که صرفا برای او فرش میشد و کس دیگری بر آن نمی‌گرد هم آیی.[۲۲] اورده شده میباشد که وی تعدادی رؤیای درست گو خویش (ضرورت حفر دوباره چاه زمزم، میلاد محمد(ص) و عالمگیر شدن نبوت وی) را در حجر اسماعیل روئت کرد.[۲۳] سازه بر احادیث، ابوطالب نیز خواب خویش را درباره بشارت ولادت علی(ع) و آجل براق او در حجر شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد رویت کرد.[۲۴]

نبی اکرم(ص) نیز، بعداز بعثت، در حجر اسماعیل می‌جلسه و خلال عبادت و قرائت قرآن، به سؤالات عموم جواب می‌اعطا کرد[۲۵] و در همین جا بود که بعضی اشخاص قریش از وی اعجاز شَقُّ القَمَر را درخواست کردند.[۲۶] همینطور سازه بر روایات، مبدأ معراج رسول از مسجدالحرام، حجر اسماعیل بوده میباشد.[۲۷] امامان شیعه(ع) نیز در حجر اسماعیل به دعا و عبادت می‌پرداختند یا این که در آنجا می‌نشستند و به سؤالات عموم جواب می‌دادند.[۲۸]

حجر اسماعیل در قرآن
عبارت حجر اسماعیل در قرآن بیان نشده، ولی به حیث عیاشی، با استناد به حدیثی از امام درستگو(ع)،[۲۹] یک کدام از مصادیق «نشانه‌ها بَینات» (آرم‌های آشکار) -که بنابر آیه ۹۷ سوره آل عمران در مسجد الحرام جای دارد- حجر اسماعیل میباشد.[۳۰]

مباحث فقاهتی مرتبط با حجر اسماعیل
الحاق یا این که عدم الحاق حجر به کعبه
مثلا مباحث اصلی شرعی درباره حجر اسماعیل این میباشد که آیا حجر بخشی از کعبه به شمار می‌رود یا این که خیر؟ گروهی از اهل سنّت همه حجر را جزء کعبه دانسته‌اند[۳۱] و در مقابل، برخی دیگر تنها بخشی از حجر اسماعیل را از کعبه دانسته‌اند.[۳۲]

به لحاظ پر اسم و رسم فقهای امامی، به استناد روایات دارای اعتبار، حجر اسماعیل جزء کعبه وجود ندارد.[۳۳] مستندِ دیگرِ این لحاظ را مدفون بودن هاجر و اسماعیل و بعضا از پیامبران دراین مکان دانسته‌اند، چون با اعتنا به قداست کعبه، بعید میباشد کسی در آن دفن گردیده باشد.[۳۴] البته برخی فقهای امامی، حجر اسماعیل را بخشی از کعبه دانسته‌اند،[۳۵] حتی شهید نخستین، این لحاظ را تحت عنوان لحاظ پر اسم و رسم مطرح نموده است.[۳۶] مستند این نگرش، شاید احادیثی بوده میباشد که طواف را سوا حجر مایحتاج میداند و نیز حدیث منقول از نبی اکرم(ص) درباره الحاق بخشی از منزل کعبه به حجر اسماعیل.[۳۷]