(۱۱۹۱-۱۲۳۵ق/ ۱۱۵۶-۱۱۹۸ش)، با اسم احمد بن محمدعلی بهبهانی فقیه شیعه قرن ۱۳ق، و از قوم وحید بهبهانی (آل آقا) میباشد. او افزون بر منزلت علمی و تألیفاتش، به جهت سیر و سیاحتش در جمهوری اسلامی ایران، عراق و هند و بر مکان نهادن خاطراتش، رده ویژه‌ای داراست. کتاب مرآت الاحوال مهم ترین کتاب تألیفی اوست. به دنیاآمدن و درگذشت آقااحمد، به نوشته خویش در کتاب مرآت الاحوال که گستردن‌اکنون خودنوشت اوست، در ۱۱۹۱ق در کرمانشاه چشم به جهان گشود. او در ۱۲۳۵ق درگذشت و کنار مرقد پدرش در کرمانشاه به خاک ودیعت مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۱]
تحصیلات از شش سالگی علم آموزی عربی و فارسی و نیز متن ها دینی را نزد پدرش آقامحمدعلی بهبهانی (متوفی ۱۲۱۶) و برادرش آقامحمد جعفر (متوفی ۱۲۵۹) شروع کرد. در هفده سالگی مادرش را از دست بخشید و در بیست سالگی برای ادامه علم آموزی عازم عتبات عالیات شد و در مسیر خویش، با عالمان شهر کاظمین دیدار کرد و بعداز سکونت در نجف و تزویج، علم آموزی خویش را با گاز خاطر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نشان نمود.[۲]
اساتیدبعضی از استادان او در فقه عبارت بودند از: ملامحمد اسماعیل عَقْدائی یزدی (متوفی ۱۲۴۰ق) سید محمدمهدی طباطبائی سرسلسله خویشان بحرالعلوم (متوفی ۱۲۱۲ق) روضه خوان جعفر نجفی (متوفی ۱۲۲۸ق)[۳] او همینطور، ضمن پدرش، از چندین بدن از عالمان پررنگ زمانه خویش اذن علمی به دست آورد که متن آن‌ها‌را در مرآت[۴] درج رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است، برای مثال:
روضه خوان جعفر نجفی می سید علی طباطبائی سید محسن اعرجی بغدادی میرزاابوالقاسم قمی مالک قانون ها الاصول اذن‌ای نیز از سیدمحمد مجاهد داشته که قسمتی از آن در اعیان الشیعه[۵] آمده میباشد. مهاجرت به شهرهای متفاوت آقااحمد در ۱۲۱۵ برای دیدار بابا به کرمانشاه رجوع. تعدادی ماه بعد از رجوع و برگشت او، پدرش درگذشت و وی برای مدتی در‌این شهر ماند. با شنیدن خبر حمله وهابی‌ها به کربلا در ۱۲۱۶، به عتبات رفت و بعداز بازگرداندن خانواده‌اش به کرمانشاهان، عازم قم شد. وی در زمان شش ماه اقامت در‌این شهر، از محضر میرزاابوالقاسم قمی بهره برد و ضمنا به درس دادن و شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تألیف پرداخت
. بعداز آن به شهرهای مختلفی برای مثال بروجرد، نهاوند و توشه دیگر به عتبات مسافرت کرد و در ۱۲۱۹ به مشهد مشرّف شد و بعد از آن به اراده هجرت به هندوستان به سوی بندرعباس و مسقط تکان کرد و از آنجا راهی بمبئی شد.[۶] او درباره شهرها و مناطقی که در هند چشم حرف گفته و وضع اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و احیاناً مذهبی آن شهرها را گستردن داده میباشد[۷] آقا احمد در محرم ۱۲۲۵ در شهر پهناور آباد بوده و خلال وصفِ «چگونگی سوگواری بی‌خردان آن بلده»[۸] از واپسین حادثه‌ای که حافظه کرده، به دنیاآمدن فرزندش آقاعلی در کبیر آباد میباشد.[۹] بعداز آن او به کشور‌ایران بازگشته میباشد. از این پس استحضار دقیقی از معاش او نیست. به روایتی، آقا احمد در ۱۲۳۳ در عراق بوده[۱۰] و بیان کننده بعد از مدتی به جمهوری اسلامی ایران بازگشته میباشد.
مهم ترین کتاب مؤلف، مرآت الاحوال میباشد که اول توشه، در ۱۳۷۰ ش، مجلد در آغاز آن و چندی سپس، متن بی نقص آن با تصحیح دوباره به چاپ رسید.
قسمت ابتدا کتاب، گستردن حالا قبیله علامه مجلسی و وحید بهبهانی میباشد که اصولا گستردن و توسعه و گسترش و کامل شدن رساله‌ای میباشد که میرزا حیدرعلی مجلسی در ۱۱۹۴ درباره بستگان مجلسی تألیف کرد.[۱۱]
نصیب دوم کتاب تفصیل درحال حاضر خویش مؤلف و همان سفرنامه اوست که در آن خاطرات علم آموزی و مسافرت به شهرهای متعددِ جمهوری اسلامی ایران و عراق را آورده میباشد. این قسمت تا استارت ورود مؤلف به بمبئی ادامه یافته میباشد.
قسمت سوم کتاب مشمول گستردن مسافرت مؤلف از ورود به بمبئی و بعداز آن مهاجرت به دیگر شهرهای هند تا ۱۲۲۵ میباشد.
نصیب نهایی کتاب، خلال پرداختن به مطالبی زیرا تاریخ شاهان فرنگستان، درباره کشورهای اروپایی، امریکایی و افریقایی، و نیز کیفیت حکومت انگلیسیها و شرکت هند شرقی در هند اطلاعاتی داده میباشد.[۱۲]
خاتمه کتاب نصایحی به ملوک و غیرملوک میباشد که علاوه بر آن به برخی رخدادهای اواخر بعدازظهر صفوی و زمان نادری نیز اشاره شد‌ه‌است.[۱۳]
کلاً، مرآت الاحوال دربردارنده گستردن هم اکنون بخش اعظمی از رخ‌های علمی، سیاسی و اجتماعی کشور‌ایران و هند در دهه سوم قرن سیزدهم میباشد و علاوه بر آن، دربرگیرنده دیدگاههای یک فقید شیعه در واکنش با دنیای تازه میباشد.
آقااحمد فهرست هجده تألیف یا این که تاثیر در اختیار تألیف خویش را در مرآت الاحوال[۱۴] آورده میباشد. در پیشگفتار این کتاب[۱۵] و مکارم الآثار حبیب آبادی[۱۶] نیز اثر ها دیگری برای او برشمرده شد‌ه‌است که احتمال می‌رود از برخی کتاب‌ها با یک سری تیتر حافظه گردیده باشد
(۱۱۹۱-۱۲۳۵ق/ ۱۱۵۶-۱۱۹۸ش)، با اسم احمد بن محمدعلی بهبهانی فقیه شیعه قرن ۱۳ق، و از قوم وحید بهبهانی (آل آقا) میباشد. او افزون بر منزلت علمی و تألیفاتش، به جهت سیر و سیاحتش در جمهوری اسلامی ایران، عراق و هند و بر مکان نهادن خاطراتش، رده ویژه‌ای داراست. کتاب مرآت الاحوال مهم ترین کتاب تألیفی اوست. به دنیاآمدن و درگذشت آقااحمد، به نوشته خویش در کتاب مرآت الاحوال که گستردن‌اکنون خودنوشت اوست، در ۱۱۹۱ق در کرمانشاه چشم به جهان گشود. او در ۱۲۳۵ق درگذشت و کنار مرقد پدرش در کرمانشاه به خاک ودیعت مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۱]
تحصیلات از شش سالگی علم آموزی عربی و فارسی و نیز متن ها دینی را نزد پدرش آقامحمدعلی بهبهانی (متوفی ۱۲۱۶) و برادرش آقامحمد جعفر (متوفی ۱۲۵۹) شروع کرد. در هفده سالگی مادرش را از دست بخشید و در بیست سالگی برای ادامه علم آموزی عازم عتبات عالیات شد و در مسیر خویش، با عالمان شهر کاظمین دیدار کرد و بعداز سکونت در نجف و تزویج، علم آموزی خویش را با گاز خاطر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد نشان نمود.[۲]
اساتیدبعضی از استادان او در فقه عبارت بودند از: ملامحمد اسماعیل عَقْدائی یزدی (متوفی ۱۲۴۰ق) سید محمدمهدی طباطبائی سرسلسله خویشان بحرالعلوم (متوفی ۱۲۱۲ق) روضه خوان جعفر نجفی (متوفی ۱۲۲۸ق)[۳] او همینطور، ضمن پدرش، از چندین بدن از عالمان پررنگ زمانه خویش اذن علمی به دست آورد که متن آن‌ها‌را در مرآت[۴] درج رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است، برای مثال:
روضه خوان جعفر نجفی می سید علی طباطبائی سید محسن اعرجی بغدادی میرزاابوالقاسم قمی مالک قانون ها الاصول اذن‌ای نیز از سیدمحمد مجاهد داشته که قسمتی از آن در اعیان الشیعه[۵] آمده میباشد. مهاجرت به شهرهای متفاوت آقااحمد در ۱۲۱۵ برای دیدار بابا به کرمانشاه رجوع. تعدادی ماه بعد از رجوع و برگشت او، پدرش درگذشت و وی برای مدتی در‌این شهر ماند. با شنیدن خبر حمله وهابی‌ها به کربلا در ۱۲۱۶، به عتبات رفت و بعداز بازگرداندن خانواده‌اش به کرمانشاهان، عازم قم شد. وی در زمان شش ماه اقامت در‌این شهر، از محضر میرزاابوالقاسم قمی بهره برد و ضمنا به درس دادن و شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد تألیف پرداخت
. بعداز آن به شهرهای مختلفی برای مثال بروجرد، نهاوند و توشه دیگر به عتبات مسافرت کرد و در ۱۲۱۹ به مشهد مشرّف شد و بعد از آن به اراده هجرت به هندوستان به سوی بندرعباس و مسقط تکان کرد و از آنجا راهی بمبئی شد.[۶] او درباره شهرها و مناطقی که در هند چشم حرف گفته و وضع اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و احیاناً مذهبی آن شهرها را گستردن داده میباشد[۷] آقا احمد در محرم ۱۲۲۵ در شهر پهناور آباد بوده و خلال وصفِ «چگونگی سوگواری بی‌خردان آن بلده»[۸] از واپسین حادثه‌ای که حافظه کرده، به دنیاآمدن فرزندش آقاعلی در کبیر آباد میباشد.[۹] بعداز آن او به کشور‌ایران بازگشته میباشد. از این پس استحضار دقیقی از معاش او نیست. به روایتی، آقا احمد در ۱۲۳۳ در عراق بوده[۱۰] و بیان کننده بعد از مدتی به جمهوری اسلامی ایران بازگشته میباشد.
مهم ترین کتاب مؤلف، مرآت الاحوال میباشد که اول توشه، در ۱۳۷۰ ش، مجلد در آغاز آن و چندی سپس، متن بی نقص آن با تصحیح دوباره به چاپ رسید.
قسمت ابتدا کتاب، گستردن حالا قبیله علامه مجلسی و وحید بهبهانی میباشد که اصولا گستردن و توسعه و گسترش و کامل شدن رساله‌ای میباشد که میرزا حیدرعلی مجلسی در ۱۱۹۴ درباره بستگان مجلسی تألیف کرد.[۱۱]
نصیب دوم کتاب تفصیل درحال حاضر خویش مؤلف و همان سفرنامه اوست که در آن خاطرات علم آموزی و مسافرت به شهرهای متعددِ جمهوری اسلامی ایران و عراق را آورده میباشد. این قسمت تا استارت ورود مؤلف به بمبئی ادامه یافته میباشد.
قسمت سوم کتاب مشمول گستردن مسافرت مؤلف از ورود به بمبئی و بعداز آن مهاجرت به دیگر شهرهای هند تا ۱۲۲۵ میباشد.
نصیب نهایی کتاب، خلال پرداختن به مطالبی زیرا تاریخ شاهان فرنگستان، درباره کشورهای اروپایی، امریکایی و افریقایی، و نیز کیفیت حکومت انگلیسیها و شرکت هند شرقی در هند اطلاعاتی داده میباشد.[۱۲]
خاتمه کتاب نصایحی به ملوک و غیرملوک میباشد که علاوه بر آن به برخی رخدادهای اواخر بعدازظهر صفوی و زمان نادری نیز اشاره شد‌ه‌است.[۱۳]
کلاً، مرآت الاحوال دربردارنده گستردن هم اکنون بخش اعظمی از رخ‌های علمی، سیاسی و اجتماعی کشور‌ایران و هند در دهه سوم قرن سیزدهم میباشد و علاوه بر آن، دربرگیرنده دیدگاههای یک فقید شیعه در واکنش با دنیای تازه میباشد.
آقااحمد فهرست هجده تألیف یا این که تاثیر در اختیار تألیف خویش را در مرآت الاحوال[۱۴] آورده میباشد. در پیشگفتار این کتاب[۱۵] و مکارم الآثار حبیب آبادی[۱۶] نیز اثر ها دیگری برای او برشمرده شد‌ه‌است که احتمال می‌رود از برخی کتاب‌ها با یک سری تیتر حافظه گردیده باشد
نقش مسجد النبی کوهسنگی مشهد در برگزاری مراسمهای مذهبی و فرهنگی