نوحه ساره بان
نوحه شتر بان از نوحههای شام غریبان میباشد. دراین مدیحه به ماجرای برش دادن انگشت امام حسین(ع) اشاره می گردد که ساره بان به طمع انگشتر و با شتاب دست امام حسین (ع) را انقطاع مینماید. اما گاهی داخل شدن اسم شتربان در نوحهها اشاره به ساربانی میباشد که کاروان اسیران کربلا را به کوفه تکان مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدهد.
محمدباقر مجلسی، سید هاشم بحرانی، و فخرالدین طریحی، این روایت را نقل کردهاند؛ البته بعضا عالمان شیعه آن را نپذیرفتهاند. از دید معارضان این قصه، راوی این روایت موثق وجود ندارد. همینطور وجود داستانی شبیه (که ممکن میباشد منشأ جعل تاریخی آن به اکانت آید)، آن را جزو تحریفات احتمالی رخداد کربلا قرار آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدهد.
نقل تاریخی
سازه بر گزارش حسین بن حمدان خصیبی (متوفای ۳۳۴ق) در کتاب الهدایة الکبری، فردی هنگام طواف در حالی که دو دست در تن نداشت به تضرع و فغان میپرداخت، از وی انگیزه را جویا شدند، ذکر کرد هنگامی که امام حسین(ع) راهی عراق شد اینجانب تحت عنوان شتربان در سرویس کاروان بودم و چشمم به کمربند امام به زمین خورد ازآنجاکه این کمربند قیمتی بود در انتظار فرصتی بودم تا آن را به دست آورم، بعداز شهید شدن امام حسین(ع) در دل شب مبادرت به بازکردن کمربند نمودم که امام با دست راست کمربند را گرفت و اینجانب با چاقو شکستهای که آنجا بود دست راستش را جدا نمودم و حضرت با دست چپ بازدارنده شدند که دست چپ را هم انقطاع نمودم او ادامه می دهد که هودجی به زمین آمد که رسول(ص)، حضرت علی(ع)، امام حسن(ع)، فرشتگان و حضرت زهرا(س) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد در آن قرار داشتند.
امام حسین(ع) در حالی که راز بریدهاش روی گردن وی قرار گرفت با مادرش فاطمه(س) حرف خاطرنشان کرد و از اینجانب به مادرش و نبی(ص) گلایه کرد، رسول(ص) جلوی اینجانب آمد و منرا گزینه عتاب قرار اعطا کرد و نفرین کرد و به عبارتیجا دستان اینجانب انقطاع شد.[۱] برخی اسم او را بریدة بن وائل شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گفتهاند.[۲]
بعضا عالمان شیعه به عنوان مثال علامه مجلسی،[۳] علامه بحرانی،[۴] و فخرالدین طریحی،[۵] ماجرای شتربان، انقطاع دستان و غارت انگشتر امام حسین(ع) را نقل کردهاند. به نظریه بعضی از عالمان شیعه مانند احمد بن علی نجاشی و ابنغضائری، خصیبی فرد موثقی وجود ندارد.[۶] همینطور بعضی از دانشمندان معاصر با اعتنا به وجود دو ماجرا متشابه و موثق نبودن خصیبی ماجرای شتربان را نپذیرفتهاند.[۷] به این دلیلکه به نظریه سید بن طاووس و برخی از پژوهشگران معاصر هر که انگشت امام را به طمع انگشتری برید، بجدل بن سلیم کلبی بوده و روایت به سیرتکامل دیگر نقل گردیدهاست.[۸]
مدیحه
نوحهخوان درین مدیحه ماجرا انقطاع انگشت امام حسین(ع) را به شتربان نسبت میدهد، شتر بان از ظلمت شب شب استعمال کرده و مبادرت به این عمل مینماید، از این روی این مدیحه بیشتر در شام غریبان خوانده میشود، چنانچه چه این نوحه از مدیحههای دارای اسم و رسم و عامهپسندی میباشد که در مواقع متعدد در غیر شام غریبان نیز به آن اشاره میگردد.[۹] اما گاهی اسم ساره بان در مدیحههای دیگری نیز برده میگردد که مراد شتر بان جداکننده انگشت وجود ندارد، بلکه درین مدیحهها خواسته ساربانی میباشد که اسرا را به سوی کوفه و شام می برد مانند «مران یکدم شتربان اُشتر ناقه زینب رفته اندر گِل»[۱۰] یا این که «ساره بان آرام ران، آهسته جان گم کردهام»[۱۱]
مثال اشعار
متاب امشب این سیرتکامل ای نوروروشنایی ماه
بر این جسم مصدوم و لخت فرمان روا
فلک شمع خویش را تو بدون صدا کن
عالم را دراین ناراحتی سیه پوش کن
بپوشان تو امشب صورت ماه را
مگر شتربان گم نماید راه و روش را
مبادا که از بهر انگشتری
به حزنها فزاید حزن دیگری
جستارهای متعلق
نوحه ساره بان
نوحه شتر بان از نوحههای شام غریبان میباشد. دراین مدیحه به ماجرای برش دادن انگشت امام حسین(ع) اشاره می گردد که ساره بان به طمع انگشتر و با شتاب دست امام حسین (ع) را انقطاع مینماید. اما گاهی داخل شدن اسم شتربان در نوحهها اشاره به ساربانی میباشد که کاروان اسیران کربلا را به کوفه تکان مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدهد.
محمدباقر مجلسی، سید هاشم بحرانی، و فخرالدین طریحی، این روایت را نقل کردهاند؛ البته بعضا عالمان شیعه آن را نپذیرفتهاند. از دید معارضان این قصه، راوی این روایت موثق وجود ندارد. همینطور وجود داستانی شبیه (که ممکن میباشد منشأ جعل تاریخی آن به اکانت آید)، آن را جزو تحریفات احتمالی رخداد کربلا قرار آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدهد.
نقل تاریخی
سازه بر گزارش حسین بن حمدان خصیبی (متوفای ۳۳۴ق) در کتاب الهدایة الکبری، فردی هنگام طواف در حالی که دو دست در تن نداشت به تضرع و فغان میپرداخت، از وی انگیزه را جویا شدند، ذکر کرد هنگامی که امام حسین(ع) راهی عراق شد اینجانب تحت عنوان شتربان در سرویس کاروان بودم و چشمم به کمربند امام به زمین خورد ازآنجاکه این کمربند قیمتی بود در انتظار فرصتی بودم تا آن را به دست آورم، بعداز شهید شدن امام حسین(ع) در دل شب مبادرت به بازکردن کمربند نمودم که امام با دست راست کمربند را گرفت و اینجانب با چاقو شکستهای که آنجا بود دست راستش را جدا نمودم و حضرت با دست چپ بازدارنده شدند که دست چپ را هم انقطاع نمودم او ادامه می دهد که هودجی به زمین آمد که رسول(ص)، حضرت علی(ع)، امام حسن(ع)، فرشتگان و حضرت زهرا(س) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد در آن قرار داشتند.
امام حسین(ع) در حالی که راز بریدهاش روی گردن وی قرار گرفت با مادرش فاطمه(س) حرف خاطرنشان کرد و از اینجانب به مادرش و نبی(ص) گلایه کرد، رسول(ص) جلوی اینجانب آمد و منرا گزینه عتاب قرار اعطا کرد و نفرین کرد و به عبارتیجا دستان اینجانب انقطاع شد.[۱] برخی اسم او را بریدة بن وائل شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گفتهاند.[۲]
بعضا عالمان شیعه به عنوان مثال علامه مجلسی،[۳] علامه بحرانی،[۴] و فخرالدین طریحی،[۵] ماجرای شتربان، انقطاع دستان و غارت انگشتر امام حسین(ع) را نقل کردهاند. به نظریه بعضی از عالمان شیعه مانند احمد بن علی نجاشی و ابنغضائری، خصیبی فرد موثقی وجود ندارد.[۶] همینطور بعضی از دانشمندان معاصر با اعتنا به وجود دو ماجرا متشابه و موثق نبودن خصیبی ماجرای شتربان را نپذیرفتهاند.[۷] به این دلیلکه به نظریه سید بن طاووس و برخی از پژوهشگران معاصر هر که انگشت امام را به طمع انگشتری برید، بجدل بن سلیم کلبی بوده و روایت به سیرتکامل دیگر نقل گردیدهاست.[۸]
مدیحه
نوحهخوان درین مدیحه ماجرا انقطاع انگشت امام حسین(ع) را به شتربان نسبت میدهد، شتر بان از ظلمت شب شب استعمال کرده و مبادرت به این عمل مینماید، از این روی این مدیحه بیشتر در شام غریبان خوانده میشود، چنانچه چه این نوحه از مدیحههای دارای اسم و رسم و عامهپسندی میباشد که در مواقع متعدد در غیر شام غریبان نیز به آن اشاره میگردد.[۹] اما گاهی اسم ساره بان در مدیحههای دیگری نیز برده میگردد که مراد شتر بان جداکننده انگشت وجود ندارد، بلکه درین مدیحهها خواسته ساربانی میباشد که اسرا را به سوی کوفه و شام می برد مانند «مران یکدم شتربان اُشتر ناقه زینب رفته اندر گِل»[۱۰] یا این که «ساره بان آرام ران، آهسته جان گم کردهام»[۱۱]
مثال اشعار
متاب امشب این سیرتکامل ای نوروروشنایی ماه
بر این جسم مصدوم و لخت فرمان روا
فلک شمع خویش را تو بدون صدا کن
عالم را دراین ناراحتی سیه پوش کن
بپوشان تو امشب صورت ماه را
مگر شتربان گم نماید راه و روش را
مبادا که از بهر انگشتری
به حزنها فزاید حزن دیگری
جستارهای متعلق
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی