کشته شدن زبیر
بعد از گوشهگیری زبیر، عَمرو بن جُرموز، با چندین بدن از یارانش، به تعقیب وی پرداخت و در جایی به اسم وادی السِّباع اورا غافلگیرانه کشت.[۶۳] او آنگاه نزد حضرت علی(ع) رفت و به نگهبان خاطرنشان کرد، برای قتل کننده زبیر اذن ورود بگیر. حضرت فرمود: اذن بده وارد گردد و مژده حریق دوزخ و جهنم به وی بده.[۶۴] فرستاده(ص) نیز درباره قتل کننده زبیر فرموده بود: مقام آدم کش زبیر حریق مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۶۵]
امام از کشته شدن زبیر اظهار ناخشنودی کرد و زیرا خنجر او را مشاهده کرد، با یادآوری دلیریهای زبیر در پیکارهای صدر اسلام فرمود: این خنجر توشهها غم را از فیس نبی پروردگار زدود.[۶۶]
توبه زبیر
شاید از حدیث رسول(ص) و صحبت حضرت علی(ع) نسبت به آدم کش زبیر اینگونه تصور خواهد شد که زبیر توبه نموده است. یوسفی غروی توبه زبیر را نمیپذیرد و میگوید: توبه زبیر در شرایطی که صحیح بود که از امام فرصت خود تبعیت می کرد و به علاوه خویش را در سرویس وی قرار میبخشید که ولی بعداز مذاکره با حضرت علی(ع) اینگونه نکرد و نمیاقتدار اظهارکرد صحبت حضرت امیر(ع) (پیش از آن کلام نبی آفریدگار(ص) مبتنی بر بشارت دادن حریق به قتل کننده وی علامت قبولی توبه زبیر میباشد، به دلیل آنکه شاید به این انگیزه اینگونه بشارت داده گردیده که آدم کش، سوای فرمان دینی و اجازه امام اورا کشته میباشد. خصوصا که آدم کش بعد ها جزء خوارج نهروان آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۶۷]
تصویری از بنای قبر زبیر بن عوام
پیدا شدن قبر
ابن جوزی حنبلی در تاریخ خویش مینویسد: «در سال ۳۸۶ ه.ق هم محلی بصره لاشه جدید مردی را با شمشیری در قبری یافتند و با این تصور که لاشه زبیر را یافتهاند، بر روی قبر مسجد و گنبد و ضریح ساختند و اموال متعددی را وقف آنجا کردند»[۶۸] اما با دقت بدین که عمرو بن جرموز رمز و چاقو زبیر را نزد امام علی(ع) پیروزی، انتساب این قبر به زبیر قابل قبول وجود رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد ندارد.[۶۹]
فرزندان
عبدالله بن زبیر
نوشتهعلمیٔ اساسی: عبدالله بن زبیر
مشهورترین فرزند زبیر عبدالله میباشد. عبدالله بن زبیر در اوایل مسافرت دیده به جهان گشود و اولیه فرزند مهاجران در مدینه بود. به هنگام به دنیاآمدن او مسلمانها تکبیر گفتند. این تکبیر به جهت مقام و شخصیت زبیر یا این که عبدالله عدم وجود بلکه به دلیل دهانزد انقطاع نسل مسلمانها مهاجر با سحر یهودیان بود.[۷۰] عبدالله را اولین نوزادی دانستهاند که از روش متعه به شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دنیا آمد.[۷۱]
دیگر فرزندان
نتیجه ها از وصلت زبیر با اسماء ذاتالنطاقين ۸ فرزند شد که عبدالله و مصعب بن زبير از مشهورترين فرزندان اويند[۷۲]؛ و اسامی دیگر فرزندان زبیر به گستردن پایین هست؛ بر این مبنا پسران وی عبارتند از: عروه که عالم بود و داماد حکم بن ابی العاص اموی شد.[۷۳] مصعب، منذر، قدمت، عبيدة، جعفر، عامر، عمير، حمزة[۷۴]٬ عمرو که در سپاه بنی امیه بر علیه برادرش عبدالله بود ولی با یزید بیعت نکرد. البته در خلافت وی مدیریت شرطه مدینه شد.[۷۵] مهاجر و خالد. و دختران وی: خدیجه کبری، ام حسن، عایشه، حبیبه، سوده، هند، رمله٬ زینب و خدیجه صغری.[۷۶]
بودجه
زبیر در زمان خلفای سه گانه بودجه متعددی گردآوریآوری کرد. گفتهاند او بعد از خویش یازده منزل در مدینه، دو منزل در بصره، یک منزل در کوفه و یک منزل در مصر به ارث گذاشت.[۷۷] نیز بودجه او را بعد از مرگش، هزار دینار، هزار اسب، هزار کنیز و غلام بیان کردهاند.[۷۸] بعضا نیز تا پنجاه و دو میلیون درهم گزارش کرده اند.[۷۹]
پانویس
کشته شدن زبیر
بعد از گوشهگیری زبیر، عَمرو بن جُرموز، با چندین بدن از یارانش، به تعقیب وی پرداخت و در جایی به اسم وادی السِّباع اورا غافلگیرانه کشت.[۶۳] او آنگاه نزد حضرت علی(ع) رفت و به نگهبان خاطرنشان کرد، برای قتل کننده زبیر اذن ورود بگیر. حضرت فرمود: اذن بده وارد گردد و مژده حریق دوزخ و جهنم به وی بده.[۶۴] فرستاده(ص) نیز درباره قتل کننده زبیر فرموده بود: مقام آدم کش زبیر حریق مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۶۵]
امام از کشته شدن زبیر اظهار ناخشنودی کرد و زیرا خنجر او را مشاهده کرد، با یادآوری دلیریهای زبیر در پیکارهای صدر اسلام فرمود: این خنجر توشهها غم را از فیس نبی پروردگار زدود.[۶۶]
توبه زبیر
شاید از حدیث رسول(ص) و صحبت حضرت علی(ع) نسبت به آدم کش زبیر اینگونه تصور خواهد شد که زبیر توبه نموده است. یوسفی غروی توبه زبیر را نمیپذیرد و میگوید: توبه زبیر در شرایطی که صحیح بود که از امام فرصت خود تبعیت می کرد و به علاوه خویش را در سرویس وی قرار میبخشید که ولی بعداز مذاکره با حضرت علی(ع) اینگونه نکرد و نمیاقتدار اظهارکرد صحبت حضرت امیر(ع) (پیش از آن کلام نبی آفریدگار(ص) مبتنی بر بشارت دادن حریق به قتل کننده وی علامت قبولی توبه زبیر میباشد، به دلیل آنکه شاید به این انگیزه اینگونه بشارت داده گردیده که آدم کش، سوای فرمان دینی و اجازه امام اورا کشته میباشد. خصوصا که آدم کش بعد ها جزء خوارج نهروان آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۶۷]
تصویری از بنای قبر زبیر بن عوام
پیدا شدن قبر
ابن جوزی حنبلی در تاریخ خویش مینویسد: «در سال ۳۸۶ ه.ق هم محلی بصره لاشه جدید مردی را با شمشیری در قبری یافتند و با این تصور که لاشه زبیر را یافتهاند، بر روی قبر مسجد و گنبد و ضریح ساختند و اموال متعددی را وقف آنجا کردند»[۶۸] اما با دقت بدین که عمرو بن جرموز رمز و چاقو زبیر را نزد امام علی(ع) پیروزی، انتساب این قبر به زبیر قابل قبول وجود رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد ندارد.[۶۹]
فرزندان
عبدالله بن زبیر
نوشتهعلمیٔ اساسی: عبدالله بن زبیر
مشهورترین فرزند زبیر عبدالله میباشد. عبدالله بن زبیر در اوایل مسافرت دیده به جهان گشود و اولیه فرزند مهاجران در مدینه بود. به هنگام به دنیاآمدن او مسلمانها تکبیر گفتند. این تکبیر به جهت مقام و شخصیت زبیر یا این که عبدالله عدم وجود بلکه به دلیل دهانزد انقطاع نسل مسلمانها مهاجر با سحر یهودیان بود.[۷۰] عبدالله را اولین نوزادی دانستهاند که از روش متعه به شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دنیا آمد.[۷۱]
دیگر فرزندان
نتیجه ها از وصلت زبیر با اسماء ذاتالنطاقين ۸ فرزند شد که عبدالله و مصعب بن زبير از مشهورترين فرزندان اويند[۷۲]؛ و اسامی دیگر فرزندان زبیر به گستردن پایین هست؛ بر این مبنا پسران وی عبارتند از: عروه که عالم بود و داماد حکم بن ابی العاص اموی شد.[۷۳] مصعب، منذر، قدمت، عبيدة، جعفر، عامر، عمير، حمزة[۷۴]٬ عمرو که در سپاه بنی امیه بر علیه برادرش عبدالله بود ولی با یزید بیعت نکرد. البته در خلافت وی مدیریت شرطه مدینه شد.[۷۵] مهاجر و خالد. و دختران وی: خدیجه کبری، ام حسن، عایشه، حبیبه، سوده، هند، رمله٬ زینب و خدیجه صغری.[۷۶]
بودجه
زبیر در زمان خلفای سه گانه بودجه متعددی گردآوریآوری کرد. گفتهاند او بعد از خویش یازده منزل در مدینه، دو منزل در بصره، یک منزل در کوفه و یک منزل در مصر به ارث گذاشت.[۷۷] نیز بودجه او را بعد از مرگش، هزار دینار، هزار اسب، هزار کنیز و غلام بیان کردهاند.[۷۸] بعضا نیز تا پنجاه و دو میلیون درهم گزارش کرده اند.[۷۹]
پانویس
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی