مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

سید محمدمهدی خراسانی (۱۱۵۲ـ ۱۲۱۸ق)، ملقب به شهید ثالث یا این که رابع، عالم و فیلسوف شیعه قرن دوازدهم و سیزدهم قمری. او سرسلسله خاندانی سرشناس از عالمان میباشد كه به «شهیدی»‌های خراسان معروف گردیده‌اند. او مدتی محصل وحید بهبهانی بود. سید محمدحسن زنوزی، سید دلدارعلی نقوی، سید محمد مهدی بحرالعلوم از شاگردان او بوده‌اند. وی در مسائل اجتماعی و سیاسی فعال و صاحب و مالک نفوذ بود. کار‌های او سبب کینه‌ورزی مالک منصبان حکومتی و حیله کشتن او شد. آخر و عاقبت در رمضان سال ۱۲۱۸ ق در بقعه امام رضا(ع)، مسجد النبی کوهسنگی مشهد به شهید شدن رسید.

میلاد، نسب و درگذشت
سید محمدمهدی را به جهت ولادتش در اصفهان و اقامتش در مشهد، اصفهانی و مشهدی و به منجر سیادتش موسوی خوانده‌اند. خراسانی ملقب به شهید ـ شهید ثالث یا این که رابع ـ میباشد. وی در ۱۱۵۲ق. (و به نقلی ۱۱۵۳ق.) در خانواده‌ای اهل دانش و زهدوتقوا به دنیا آمد. پدرش هدایت‌الله اسم داشت و در سلسله نَسَب او، اسم فرمان روا نعمت‌الله اما، ذكر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۱]

شهید شدن
زیرا نادرقلی(از نوادگان معدود پادشاه) بر خراسان احاطه یافت در قبال حکومت مرکزی قاجار خودمختاری نشانه اعطا کرد، فتحعلی فرمانروا قاجار با اعزام قشونی مشهد را محاصره کرد. با وقت گیر شدن مجال محاصره و بروز قحطی، عموم از خراسانی درخواست میانجی گری کردند. با پادرمیانی او سپاه قاجار با این شرط که عموم کم میرزا را بازداشت و تحویل دهند، از محاصره شهر دست کشید. لیکن این فرمان متفحص نشد و معدود میرزا برای ادامه مقاومت و امان نیاز خویش بعضا طلاجات مقبره رضوی را غارت کرد که موجب کودتا رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد عموم شوید.[۲]

سید حسن صدر می‌نویسد خراسانی از عموم خواست دروازه‌های شهر را به روی سپاه حکومت مرکزی باز کنند. لیکن نادرقلی با خبر شوید و برای دستگیری وی به مقبره رضوی حمله پیروزی. سید برای خودداری از بی آبرویی بقاع، از مقبره خارج آمده در دارالضیافه با او ملاقات و حرف نمود لیکن کم او را به شهیدشدن رساند.[۳] این واقعه در رمضان ۱۲۱۸ق. رویداد. پیکر سید در مسجد پشت بالا راز مقدس شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.[۴]

فرزندان
سید میرزا داوود(درگذشت۱۲۴۰ق)؛[۵]
سید بنده الجواد خراسانی؛[۶]
ملا محمدفاضل؛[۷]
تحصیلات و اقامت در مشهد
آقا محمد بیدآبادی" علم ها عقلی را در اصفهان از وی فرا گرفت.
حسین عاملی مشهدی؛امام آدینه، حكیم و ریاضی‌دان، اصفهانی در مشهد ریاضی ها را نزد او یادگرفت.
وحید بهبهانی و روضه خوان محمد فتّونی عاملی ؛ اصفهانی(خراسانی) در عتبات، فقه، اصول و حدیث را از این دو مدرس دارای شهرت آن مجال، فرا گرفت.[۸]خراسانی را برای مثال مَهادی محمدین اربعه (چهارتن از علما که نامشان محمدمهدی میباشد) می دانند که تبارک‌ترین شاگردان علامه وحید بهبهانی بوده‌اند. سه بدن دیگر محامده اربعه عبارتند از: سید محمدمهدی بحرالعلوم، سید محمدمهدی شهرستانی حائری، علامه محمدمهدی نراقی.[۹]
هم‌اینگونه ملاحظه کنید:مهادی اربعه
[۱۰]

آخوند خواجویی (احتمالا ملا اسماعیل خواجویی)؛ اصفهانی از وی اذن فتوا داراست.[۱۱]
یوسف بحرانی؛ اصفهانی از او نیز اذن فتوا گرفت.[۱۲]
سید مخلوق الباقی خاتون آبادی؛ [۱۳]
او بعداز سال‌ها كسب علم، از عتبات به مشهد رجوع و به آموختن و تربیت شاگردان در علم ها عقلی و نقلی سرگرم شد.[۱۴]

شاگردان
به عنوان مثال شاگردان او سید محمدمهدی بحرالعلوم میباشد كه در مشهد نزد او فلسفه خواند و اورده شده میباشد كه خراسانی به او کنیه بحرالعلوم اعطا کرد. زمان شاگردی بحرالعلوم نزد میرزا محمدمهدی خراسانی پیش از مهاجرت او به عتبات بوده میباشد، چون ابعاد هر دو طلبه وحید بهبهانی گردیده‌اند.[۱۵] همینطور سید دلدار علی نقوی هندی، سید كاظم‌ بن سید محمد، نعمت‌الله جزایری، سید عبدالكریم‌ بن سید جواد نعمت‌اللّه جزایری، آقااحمد بهبهانی -نوه وحید بهبهانی- سید محمدحسن زنوزی، و نیز سه پسر خراسانی، میرزا هدایت‌الله، میرزا عبدالجواد و میرزا داوود در زمره شاگردان او به شمار میایند.[۱۶]

سرسلسله خویشان شهیدی‌ها
خراسانی سرسلسله خاندانی سرشناس از عالمان میباشد كه به شهیدی‌های خراسان دارای شهرت گردیده‌اند، مثلا حبیبِ خراسانی و آقابزرگ شهیدی.[۱۷]

انگیزه آوازه قوم وی به شهیدی کشته‌شدن سید به دست نادرمیرزا میباشد. از این رو به وی شهید رابع میگویند و قوم و قبیله‌اش در کرمان، اصفهان و خراسان به آل شهیدی پر اسم و رسم گردیده‌اند.

عمل‌های اجتماعی و سیاسی
میرزا محمدمهدی در مسائل اجتماعی و سیاسی فعال و مالک نفوذ بود؛ مثلا اینكه امرکرد نورعلیشاه را -از مریدان معصوم علی پادشاه كه بعداز كشته شدن او به مشهد گریز كرده بود و تبلیغ صوفی گری می‌كرد- مؤاخذه و به یار و همدم دیگر صوفیان از مشهد اخراج كنند.[۱۸]

و نیز زمانی كه نادرمیرزا و نصراللّه میرزا -از نوادگان نادرشاه افشار- به عذروبهانه پرداخت حقوق و دستمزد سپاهیانشان به طلاها و اشیای قیمتی بانک بقاع امام رضا(ع‌) دستبرد زدند، میرزا محمدمهدی جلوی آن‌ها‌را گرفت. وی همینطور طلاهایی را كه فی مابین سپاهیان پخش گردیده بود، به گذر زمان توده‌آوری كرد و ضریحی بر گرد مقبره امام رضا(ع) تشکیل داد. این ایفا منجر كینه و دشمنی نادرمیرزا با میرزا محمدمهدی خراسانی شد.

تالیفات
اثر ها میرزا محمدمهدی خراسانی عبارت‌اند از:

نبراس الهدایة فی گستردن كفایة‌الاحكام پژوهشگر سبزواری (متوفی ۱۰۹۰) در گستردن باب‌های عصمت و طهارت، صلاة و حج. ورژن‌ای از این تاثیر در كتابخانه آستان قدس رضوی مو جود میباشد.[۱۹]
گستردن دروس كه به خراسانی منسوب میباشد و برخی آن را به عبارتی نبراس‌الهدایة فی گستردن كفایة‌الاحكام می دانند.[۲۰] گروهی دیگر نیز آن را تاثیر دیگری با تیتر تفصیل كتاب الدروس الشرعیة فی الفقه‌الامامیة از شهید اولیه (متوفی ۷۸۶) دانسته‌اند.[۲۱]
رساله نوروزیه، در رد رساله نوروزیه ملا اسماعیل خواجویی.از این رساله باعنوان فی پژوهش‌النیروز نیز خاطر گردیده‌است.[۲۲]
رسالة فی رد رسالة المحاباتیة كه در رد تاثیر محمدباقر وحید بهبهانی میباشد.[۲۳]
رسالة فی صلوة‌اللّیل.[۲۴]
رساله‌ای در بقاء اجساد ائمه (ع) در قبور[۲۵]
معرفی کتاب
کتاب، شهید رابع: آیت الله میرزا محمدمهدی خراسانی در سال ۱۳۷۶ به یادبود سید مهدی خراسانی و به دست ناصرالدین انصاری، درج شده میباشد.[۲۶]

سید محمدمهدی خراسانی (۱۱۵۲ـ ۱۲۱۸ق)، ملقب به شهید ثالث یا این که رابع، عالم و فیلسوف شیعه قرن دوازدهم و سیزدهم قمری. او سرسلسله خاندانی سرشناس از عالمان میباشد كه به «شهیدی»‌های خراسان معروف گردیده‌اند. او مدتی محصل وحید بهبهانی بود. سید محمدحسن زنوزی، سید دلدارعلی نقوی، سید محمد مهدی بحرالعلوم از شاگردان او بوده‌اند. وی در مسائل اجتماعی و سیاسی فعال و صاحب و مالک نفوذ بود. کار‌های او سبب کینه‌ورزی مالک منصبان حکومتی و حیله کشتن او شد. آخر و عاقبت در رمضان سال ۱۲۱۸ ق در بقعه امام رضا(ع)، مسجد النبی کوهسنگی مشهد به شهید شدن رسید.

میلاد، نسب و درگذشت
سید محمدمهدی را به جهت ولادتش در اصفهان و اقامتش در مشهد، اصفهانی و مشهدی و به منجر سیادتش موسوی خوانده‌اند. خراسانی ملقب به شهید ـ شهید ثالث یا این که رابع ـ میباشد. وی در ۱۱۵۲ق. (و به نقلی ۱۱۵۳ق.) در خانواده‌ای اهل دانش و زهدوتقوا به دنیا آمد. پدرش هدایت‌الله اسم داشت و در سلسله نَسَب او، اسم فرمان روا نعمت‌الله اما، ذكر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.[۱]

شهید شدن
زیرا نادرقلی(از نوادگان معدود پادشاه) بر خراسان احاطه یافت در قبال حکومت مرکزی قاجار خودمختاری نشانه اعطا کرد، فتحعلی فرمانروا قاجار با اعزام قشونی مشهد را محاصره کرد. با وقت گیر شدن مجال محاصره و بروز قحطی، عموم از خراسانی درخواست میانجی گری کردند. با پادرمیانی او سپاه قاجار با این شرط که عموم کم میرزا را بازداشت و تحویل دهند، از محاصره شهر دست کشید. لیکن این فرمان متفحص نشد و معدود میرزا برای ادامه مقاومت و امان نیاز خویش بعضا طلاجات مقبره رضوی را غارت کرد که موجب کودتا رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد عموم شوید.[۲]

سید حسن صدر می‌نویسد خراسانی از عموم خواست دروازه‌های شهر را به روی سپاه حکومت مرکزی باز کنند. لیکن نادرقلی با خبر شوید و برای دستگیری وی به مقبره رضوی حمله پیروزی. سید برای خودداری از بی آبرویی بقاع، از مقبره خارج آمده در دارالضیافه با او ملاقات و حرف نمود لیکن کم او را به شهیدشدن رساند.[۳] این واقعه در رمضان ۱۲۱۸ق. رویداد. پیکر سید در مسجد پشت بالا راز مقدس شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.[۴]

فرزندان
سید میرزا داوود(درگذشت۱۲۴۰ق)؛[۵]
سید بنده الجواد خراسانی؛[۶]
ملا محمدفاضل؛[۷]
تحصیلات و اقامت در مشهد
آقا محمد بیدآبادی" علم ها عقلی را در اصفهان از وی فرا گرفت.
حسین عاملی مشهدی؛امام آدینه، حكیم و ریاضی‌دان، اصفهانی در مشهد ریاضی ها را نزد او یادگرفت.
وحید بهبهانی و روضه خوان محمد فتّونی عاملی ؛ اصفهانی(خراسانی) در عتبات، فقه، اصول و حدیث را از این دو مدرس دارای شهرت آن مجال، فرا گرفت.[۸]خراسانی را برای مثال مَهادی محمدین اربعه (چهارتن از علما که نامشان محمدمهدی میباشد) می دانند که تبارک‌ترین شاگردان علامه وحید بهبهانی بوده‌اند. سه بدن دیگر محامده اربعه عبارتند از: سید محمدمهدی بحرالعلوم، سید محمدمهدی شهرستانی حائری، علامه محمدمهدی نراقی.[۹]
هم‌اینگونه ملاحظه کنید:مهادی اربعه
[۱۰]

آخوند خواجویی (احتمالا ملا اسماعیل خواجویی)؛ اصفهانی از وی اذن فتوا داراست.[۱۱]
یوسف بحرانی؛ اصفهانی از او نیز اذن فتوا گرفت.[۱۲]
سید مخلوق الباقی خاتون آبادی؛ [۱۳]
او بعداز سال‌ها كسب علم، از عتبات به مشهد رجوع و به آموختن و تربیت شاگردان در علم ها عقلی و نقلی سرگرم شد.[۱۴]

شاگردان
به عنوان مثال شاگردان او سید محمدمهدی بحرالعلوم میباشد كه در مشهد نزد او فلسفه خواند و اورده شده میباشد كه خراسانی به او کنیه بحرالعلوم اعطا کرد. زمان شاگردی بحرالعلوم نزد میرزا محمدمهدی خراسانی پیش از مهاجرت او به عتبات بوده میباشد، چون ابعاد هر دو طلبه وحید بهبهانی گردیده‌اند.[۱۵] همینطور سید دلدار علی نقوی هندی، سید كاظم‌ بن سید محمد، نعمت‌الله جزایری، سید عبدالكریم‌ بن سید جواد نعمت‌اللّه جزایری، آقااحمد بهبهانی -نوه وحید بهبهانی- سید محمدحسن زنوزی، و نیز سه پسر خراسانی، میرزا هدایت‌الله، میرزا عبدالجواد و میرزا داوود در زمره شاگردان او به شمار میایند.[۱۶]

سرسلسله خویشان شهیدی‌ها
خراسانی سرسلسله خاندانی سرشناس از عالمان میباشد كه به شهیدی‌های خراسان دارای شهرت گردیده‌اند، مثلا حبیبِ خراسانی و آقابزرگ شهیدی.[۱۷]

انگیزه آوازه قوم وی به شهیدی کشته‌شدن سید به دست نادرمیرزا میباشد. از این رو به وی شهید رابع میگویند و قوم و قبیله‌اش در کرمان، اصفهان و خراسان به آل شهیدی پر اسم و رسم گردیده‌اند.

عمل‌های اجتماعی و سیاسی
میرزا محمدمهدی در مسائل اجتماعی و سیاسی فعال و مالک نفوذ بود؛ مثلا اینكه امرکرد نورعلیشاه را -از مریدان معصوم علی پادشاه كه بعداز كشته شدن او به مشهد گریز كرده بود و تبلیغ صوفی گری می‌كرد- مؤاخذه و به یار و همدم دیگر صوفیان از مشهد اخراج كنند.[۱۸]

و نیز زمانی كه نادرمیرزا و نصراللّه میرزا -از نوادگان نادرشاه افشار- به عذروبهانه پرداخت حقوق و دستمزد سپاهیانشان به طلاها و اشیای قیمتی بانک بقاع امام رضا(ع‌) دستبرد زدند، میرزا محمدمهدی جلوی آن‌ها‌را گرفت. وی همینطور طلاهایی را كه فی مابین سپاهیان پخش گردیده بود، به گذر زمان توده‌آوری كرد و ضریحی بر گرد مقبره امام رضا(ع) تشکیل داد. این ایفا منجر كینه و دشمنی نادرمیرزا با میرزا محمدمهدی خراسانی شد.

تالیفات
اثر ها میرزا محمدمهدی خراسانی عبارت‌اند از:

نبراس الهدایة فی گستردن كفایة‌الاحكام پژوهشگر سبزواری (متوفی ۱۰۹۰) در گستردن باب‌های عصمت و طهارت، صلاة و حج. ورژن‌ای از این تاثیر در كتابخانه آستان قدس رضوی مو جود میباشد.[۱۹]
گستردن دروس كه به خراسانی منسوب میباشد و برخی آن را به عبارتی نبراس‌الهدایة فی گستردن كفایة‌الاحكام می دانند.[۲۰] گروهی دیگر نیز آن را تاثیر دیگری با تیتر تفصیل كتاب الدروس الشرعیة فی الفقه‌الامامیة از شهید اولیه (متوفی ۷۸۶) دانسته‌اند.[۲۱]
رساله نوروزیه، در رد رساله نوروزیه ملا اسماعیل خواجویی.از این رساله باعنوان فی پژوهش‌النیروز نیز خاطر گردیده‌است.[۲۲]
رسالة فی رد رسالة المحاباتیة كه در رد تاثیر محمدباقر وحید بهبهانی میباشد.[۲۳]
رسالة فی صلوة‌اللّیل.[۲۴]
رساله‌ای در بقاء اجساد ائمه (ع) در قبور[۲۵]
معرفی کتاب
کتاب، شهید رابع: آیت الله میرزا محمدمهدی خراسانی در سال ۱۳۷۶ به یادبود سید مهدی خراسانی و به دست ناصرالدین انصاری، درج شده میباشد.[۲۶]