مسائلُ لأبی محمد الحسن
حمیری همینطور کتابی با تیتر مسائلُ أبی محمدالحسن علی ید محمد بن عثمان العَمری تألیف کرده که نقل قولهایی از آن در اثرها متعدد امامیه باقیمانده مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۸]
براساس این نقل قولها، به لحاظ می رسد که قسمت اعظم این کتاب، سوالهای دینی از امام عسکری(ع) بوده که حمیری آنهارا از روش محمد بن عثمان عَمْری دومین نایب خاص، به امام میرسانده و جوابهایی نیز از روش عمری میگرفته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۹]
الدلائل
عبدالله بن جعفر حمیری اثراتی نیز در زمینه امامت تألیف نموده است. او کتاب مهمی با اسم الدلائل داشته میباشد[۳۰] که تا قرن هفتم مو جود بوده و بهاءالدین اربلی[۳۱] و ابن طاووس[۳۲] نصیبهایی از آن را نقل کردهاند. ابن طاووس ورژنای از این کتاب را، به خط احمد بن حسین ابن غضائری، در دست رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشته میباشد.[۳۳]
کتاب الغیبه
برای مثال اثر ها حمیری درباره غایب بودن، کتاب الغیبة میباشد. همینطور او تألیف دیگری دراین باره داشته که نجاشی[۳۴] هم از آن با اسم الغیبة و الحیرة خاطر کرده و احتمالا به عبارتی میباشد که طوسی، به گزارش ابوجعفر محمدبن جعفر ابن بُطّه قمی، اسم آن را الفترةُ والحیرة بیان شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۳۵]
ابن ابی زینب،[۳۶] ابن بابویه[۳۷] و روحانی طوسی در کتاب الغیبة[۳۸] احادیث فراوانی درباره غایب بودن از حمیری نقل کردهاند که برگرفته از اثرها او درین باب میباشد.
روضه خوان صدوق در کتاب التوحید[۳۹] روایاتی به گزارش مشایخ خویش از حمیری آورده که احتمالا از کتاب العظمة و التوحید یا این که کتاب التوحید و البداء و الارادة و الاستطاعة و المعرفة[۴۰] میباشد که روضه خوان طوسی[۴۱] از کتاب اخیر با تیتر التوحید و الاستطاعة و الافاعیل و البداء خاطر نموده است.
قرب الاسناد
صرفا کتاب جان دار از حمیری، قُرب الاِسناد میباشد. نجاشی[۴۲] از سه کتاب حمیری با اسمهای قرب الاسناد الی الرضا ، قرب الاسناد الی ابی جعفر بن الرضا، و قرب الاسناد الی مالک الامر حافظه کرده، ولی روضه خوان طوسی[۴۳] صرفا از قرب الاسناد ذکر شده میباشد.
قرب الاسناد به اثراتی اطلاق میگردد که در آن، محدّث، روایات را با کوتاهترین شیوه تا معصوم قصه نماید. حمیری در تألیف این کتاب از متنها قدیمیخیس نیز سود کرده[۴۴] که از مهم ترین آن ها، کتاب المسائل علی بن جعفر عُریضی میباشد که حمیری نصیب اعظم آن را در کتاب خویش آورده میباشد.[۴۵]
ابن ادریس حلّی[۴۶] روایاتی از قرب الاسناد حمیری نقل کرده، اما به نادرست این کتاب را به فرزند او، محمد نسبت داده میباشد. منشأ این نادرست ظاهرا آن میباشد که سلسله مدرک آغازین کتاب به فرزند حمیری منتهی می گردد.[۴۷]
شاهد اصلی بر صدق انتساب قرب الاسناد به عبدالله بن جعفر حمیری آن میباشد که ابنادریس حلی،[۴۸] در نقل قسم از این کتاب، حدیثی را مستقیم از محمد بن حسین بن ابی الخطاب (متوفی ۲۶۲ق) آورده که طبقه حدیثی آن صرفا با طبقه مشایخ عبداللّه بن جعفر انطباق داراست.
پانویس
سید کباری، ناحیههای علمیه شیعه در گستره دنیا، ص۲۵۶
نجاشی، رجال نجاشی،چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۲۱۹.
نجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق، ص۳۵۴ ـ ۳۵۵.
طوسی، رجال،چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم، ۱۴۱۵ق، ص۴۲۴.
نجاشی، رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۳۸، ۵۹، ۱۶۸، ۳۰۲، ۴۳۰.
نجاشی، رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۵۵، ۱۳۷.
حمیری،قرب الاسناد، قم، ۱۴۱۳ق، ص۳۷۹.
نجاشی، رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۱۶۸.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۶۳.
طوسی، الامالی، قم، ۱۴۱۴ق،ص۹، ۲۲، ۲۰۳.
طوسی، الامالی، قم، ۱۴۱۴ق،ص۱۳، ۳۸، ۲۰۱.
طوسی، الامالی، قم، ۱۴۱۴ق،ص۸۶، ۲۳۸، ۶۹۷.
مسائلُ لأبی محمد الحسن
حمیری همینطور کتابی با تیتر مسائلُ أبی محمدالحسن علی ید محمد بن عثمان العَمری تألیف کرده که نقل قولهایی از آن در اثرها متعدد امامیه باقیمانده مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۸]
براساس این نقل قولها، به لحاظ می رسد که قسمت اعظم این کتاب، سوالهای دینی از امام عسکری(ع) بوده که حمیری آنهارا از روش محمد بن عثمان عَمْری دومین نایب خاص، به امام میرسانده و جوابهایی نیز از روش عمری میگرفته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۹]
الدلائل
عبدالله بن جعفر حمیری اثراتی نیز در زمینه امامت تألیف نموده است. او کتاب مهمی با اسم الدلائل داشته میباشد[۳۰] که تا قرن هفتم مو جود بوده و بهاءالدین اربلی[۳۱] و ابن طاووس[۳۲] نصیبهایی از آن را نقل کردهاند. ابن طاووس ورژنای از این کتاب را، به خط احمد بن حسین ابن غضائری، در دست رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشته میباشد.[۳۳]
کتاب الغیبه
برای مثال اثر ها حمیری درباره غایب بودن، کتاب الغیبة میباشد. همینطور او تألیف دیگری دراین باره داشته که نجاشی[۳۴] هم از آن با اسم الغیبة و الحیرة خاطر کرده و احتمالا به عبارتی میباشد که طوسی، به گزارش ابوجعفر محمدبن جعفر ابن بُطّه قمی، اسم آن را الفترةُ والحیرة بیان شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۳۵]
ابن ابی زینب،[۳۶] ابن بابویه[۳۷] و روحانی طوسی در کتاب الغیبة[۳۸] احادیث فراوانی درباره غایب بودن از حمیری نقل کردهاند که برگرفته از اثرها او درین باب میباشد.
روضه خوان صدوق در کتاب التوحید[۳۹] روایاتی به گزارش مشایخ خویش از حمیری آورده که احتمالا از کتاب العظمة و التوحید یا این که کتاب التوحید و البداء و الارادة و الاستطاعة و المعرفة[۴۰] میباشد که روضه خوان طوسی[۴۱] از کتاب اخیر با تیتر التوحید و الاستطاعة و الافاعیل و البداء خاطر نموده است.
قرب الاسناد
صرفا کتاب جان دار از حمیری، قُرب الاِسناد میباشد. نجاشی[۴۲] از سه کتاب حمیری با اسمهای قرب الاسناد الی الرضا ، قرب الاسناد الی ابی جعفر بن الرضا، و قرب الاسناد الی مالک الامر حافظه کرده، ولی روضه خوان طوسی[۴۳] صرفا از قرب الاسناد ذکر شده میباشد.
قرب الاسناد به اثراتی اطلاق میگردد که در آن، محدّث، روایات را با کوتاهترین شیوه تا معصوم قصه نماید. حمیری در تألیف این کتاب از متنها قدیمیخیس نیز سود کرده[۴۴] که از مهم ترین آن ها، کتاب المسائل علی بن جعفر عُریضی میباشد که حمیری نصیب اعظم آن را در کتاب خویش آورده میباشد.[۴۵]
ابن ادریس حلّی[۴۶] روایاتی از قرب الاسناد حمیری نقل کرده، اما به نادرست این کتاب را به فرزند او، محمد نسبت داده میباشد. منشأ این نادرست ظاهرا آن میباشد که سلسله مدرک آغازین کتاب به فرزند حمیری منتهی می گردد.[۴۷]
شاهد اصلی بر صدق انتساب قرب الاسناد به عبدالله بن جعفر حمیری آن میباشد که ابنادریس حلی،[۴۸] در نقل قسم از این کتاب، حدیثی را مستقیم از محمد بن حسین بن ابی الخطاب (متوفی ۲۶۲ق) آورده که طبقه حدیثی آن صرفا با طبقه مشایخ عبداللّه بن جعفر انطباق داراست.
پانویس
سید کباری، ناحیههای علمیه شیعه در گستره دنیا، ص۲۵۶
نجاشی، رجال نجاشی،چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۲۱۹.
نجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق، ص۳۵۴ ـ ۳۵۵.
طوسی، رجال،چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم، ۱۴۱۵ق، ص۴۲۴.
نجاشی، رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۳۸، ۵۹، ۱۶۸، ۳۰۲، ۴۳۰.
نجاشی، رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۵۵، ۱۳۷.
حمیری،قرب الاسناد، قم، ۱۴۱۳ق، ص۳۷۹.
نجاشی، رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق،ص۱۶۸.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۶۳.
طوسی، الامالی، قم، ۱۴۱۴ق،ص۹، ۲۲، ۲۰۳.
طوسی، الامالی، قم، ۱۴۱۴ق،ص۱۳، ۳۸، ۲۰۱.
طوسی، الامالی، قم، ۱۴۱۴ق،ص۸۶، ۲۳۸، ۶۹۷.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی