تعبیر تاریخی
از تعبیر و تفسیر تاریخی دو جنبش گوناگون برداشت می گردد. بعضا از مفسران، عمل تفسیری خویش را بر مسائل تاریخی و ذکر حادثه ها و اتفاق ها و تعبیر و تفسیر و چک تاریخ ملتها و دست اندرکاران گرانقدر و تکامل و سقوط و انحطاط متمرکز مینمایند.[۴۳] در پیشینهای به دور این تیم از تفاسیر در صورت محصور عمدتاً بر پایه نقل روایتهای قرآن میچرخید و عده ای زیرا ثعالبی نیشابوری (۳۵۰ – ۴۲۹ق) در تعبیر الکشف و البیان[۴۴] و ابوالفتوح رازی (دربین سالهای ۴۸۰ – ۵۳۵) در تعبیر روض الجنان و مانند آنان را به خویش سرگرم کرده بود. ولی این مجموعه از تفاسیر به شدت کثیف به نقل اسرائیلیات میباشند و از احادیث جعلی استعمال مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردهاند.[۴۵]
برداشتی دیگر از تفاسیر تاریخی، تفسیرهایی میباشد که با رغبت تاریخی به تبیین و توضیح کلمه و واژهها، لغات و پیامهای قرآن میپردازند. در فرایند تعبیروتفسیر پابه پای نزول وحی، رویدادها مرتبط با آیه ها را پیگیری مینمایند و در نزول هر آیه و سوره بهدنبال آشنایی اسباب و اثاث و شأن نزول و دیگر رویدادها، معرفت احکام همانند تدبیر از وضعیت، فرهنگ وتمدن، عقاید و آداب و رسوم مردمی میباشند که قرآن در خطاب به آنها صحبت گفته میباشد. به همین استدلال، تعبیروتفسیر این مجموعه عمدتاً به ترتیب نزول کتابت آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافته میباشد.
از جهات دیگری که دراین گروه از تفاسیر مشاهده می گردد، رسیدگی تاریخی کلمهها، نوع استفاده، تحقیق ریشۀ لغت ها و سیر تطور دلالت حرف و همینطور تحقیق مثلها، تشبیهات و استعارات قرآن رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴۶]
نمونۀ این تفاسیر، تعبیر الحدیث محمد عزّة دروزه (۱۳۰۵ – ۱۴۰۴ق)، ذکر المعانی عبدالقادر ملاحویش آل غازی (زنده در ۱۳۸۴ق) و پا به پای وحی مهدی تاجر (۱۲۸۶ – ۱۳۷۳ش) میباشد که تمامی به ترتیب نزول قرآن کتابت یافته، صبغه و تأکید آنها بر مسائل تاریخی در ادراک شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد قرآن میباشد.
تعبیر فقاهتی
نوشتهعلمیٔ اساسی: تعبیر و تفسیر دینی
در اين گرايش تفسيرى، مفسر، آيات الاحكام يعنى آيات بيانگر احكام شرعى وابسته به ایفا مكلفان را تفسير و تبيين مى كند. تفسير فقهى در ميان ديگر گرايش هاى تفسير قرآن، اهميت و لزوم ويژهاى داراست، زيرا قرآن كريم از ديدگاه تمامی مذهب ها اسلامى اصلیترين منبع تشريع احكام و قوانين اسلامى میباشد و اعتبار و حجيت سنت كه عمده احكام شرعى از آن استنباط و دستیابی مىگردد نيز به قرآن گشوده مىشود.
برخى از تفاسير فقهى شيعه عبارت اند از:
فقه القرآن تاثیر قطب الدین راوندی (م. ۵۷۳ق)؛
كنز العرفان فى فقه القرآن تاثیر فاضل مقداد سيورى (م. ۸۲۶ق)؛
زبدة البيان تاثیر مقدس اردبیلی (م. ۹۹۳ق)؛
مسالك الافهام الى آيات الاحكام تاثیر فاضل جواد الكاظمى (م. ۹۶۰ق).
تعبیر فلسفی
نوشته ی علمیٔ اساسی: تعبیر فلسفی
گرایشی از تعبیروتفسیر میباشد که مفروضات فلسفی و قواعد عقلانی برخی مدرسههای دارای شهرت فلاسفۀ اسلامی را در تعبیر و تفسیر قرآن راه و روش میدهدو برای فهم و شعور هدف های اصلی قرآن از مظاهر وجود و سازنده هستی صحبت می گوید و اصول دانش فلسفی را در زمینۀ مبدأ و معاد (آغازشناسی هستی و فرجام شناسی) و مسائل گوناگون و حقایق دنیا آیتم مشاجره و تطبیق قرار می دهد.
نمونۀ تعبیر و تفسیر مدرسه مشائی، تعبیروتفسیر سوره توحید، فلق، ناس و بعضی مباحث فلسفی شرعی ابوعلی سینا (م ۴۲۸ق) میباشد.[۴۷]
نمونۀ تعبیر و تفسیر اشراقی، در اثر ها شهاب الدین یحیی سهروردی دارای اسم و رسم به روحانی اشراق (۵۴۹ – ۵۸۷ق) به ویژه در کتاب تلویحات قابل کاوش میباشد.
و آخر و عاقبت نمونۀ تعبیروتفسیر مدرسه حکمت متعالیه را در تعبیر و تفسیر القرآن العظیم ملاصدرا و مفاتیح الغیب وی و نیز تفاسیر شاگردان این مدرسه میاقتدار پی جویی کرد.
تفاوت این سه مدرسه مبنایی میباشد، البته آن چه جامع بینش و طریق آنهاست، به عبارتی طرح آرای فلسفی و قواعد عقلانی در زمینۀ مسائل عام و کلی هستی و مظاهر آن در تطبیق با آیهها قرآنی میباشد.
تعبیر تاریخی
از تعبیر و تفسیر تاریخی دو جنبش گوناگون برداشت می گردد. بعضا از مفسران، عمل تفسیری خویش را بر مسائل تاریخی و ذکر حادثه ها و اتفاق ها و تعبیر و تفسیر و چک تاریخ ملتها و دست اندرکاران گرانقدر و تکامل و سقوط و انحطاط متمرکز مینمایند.[۴۳] در پیشینهای به دور این تیم از تفاسیر در صورت محصور عمدتاً بر پایه نقل روایتهای قرآن میچرخید و عده ای زیرا ثعالبی نیشابوری (۳۵۰ – ۴۲۹ق) در تعبیر الکشف و البیان[۴۴] و ابوالفتوح رازی (دربین سالهای ۴۸۰ – ۵۳۵) در تعبیر روض الجنان و مانند آنان را به خویش سرگرم کرده بود. ولی این مجموعه از تفاسیر به شدت کثیف به نقل اسرائیلیات میباشند و از احادیث جعلی استعمال مسجد النبی کوهسنگی مشهد کردهاند.[۴۵]
برداشتی دیگر از تفاسیر تاریخی، تفسیرهایی میباشد که با رغبت تاریخی به تبیین و توضیح کلمه و واژهها، لغات و پیامهای قرآن میپردازند. در فرایند تعبیروتفسیر پابه پای نزول وحی، رویدادها مرتبط با آیه ها را پیگیری مینمایند و در نزول هر آیه و سوره بهدنبال آشنایی اسباب و اثاث و شأن نزول و دیگر رویدادها، معرفت احکام همانند تدبیر از وضعیت، فرهنگ وتمدن، عقاید و آداب و رسوم مردمی میباشند که قرآن در خطاب به آنها صحبت گفته میباشد. به همین استدلال، تعبیروتفسیر این مجموعه عمدتاً به ترتیب نزول کتابت آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد یافته میباشد.
از جهات دیگری که دراین گروه از تفاسیر مشاهده می گردد، رسیدگی تاریخی کلمهها، نوع استفاده، تحقیق ریشۀ لغت ها و سیر تطور دلالت حرف و همینطور تحقیق مثلها، تشبیهات و استعارات قرآن رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴۶]
نمونۀ این تفاسیر، تعبیر الحدیث محمد عزّة دروزه (۱۳۰۵ – ۱۴۰۴ق)، ذکر المعانی عبدالقادر ملاحویش آل غازی (زنده در ۱۳۸۴ق) و پا به پای وحی مهدی تاجر (۱۲۸۶ – ۱۳۷۳ش) میباشد که تمامی به ترتیب نزول قرآن کتابت یافته، صبغه و تأکید آنها بر مسائل تاریخی در ادراک شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد قرآن میباشد.
تعبیر فقاهتی
نوشتهعلمیٔ اساسی: تعبیر و تفسیر دینی
در اين گرايش تفسيرى، مفسر، آيات الاحكام يعنى آيات بيانگر احكام شرعى وابسته به ایفا مكلفان را تفسير و تبيين مى كند. تفسير فقهى در ميان ديگر گرايش هاى تفسير قرآن، اهميت و لزوم ويژهاى داراست، زيرا قرآن كريم از ديدگاه تمامی مذهب ها اسلامى اصلیترين منبع تشريع احكام و قوانين اسلامى میباشد و اعتبار و حجيت سنت كه عمده احكام شرعى از آن استنباط و دستیابی مىگردد نيز به قرآن گشوده مىشود.
برخى از تفاسير فقهى شيعه عبارت اند از:
فقه القرآن تاثیر قطب الدین راوندی (م. ۵۷۳ق)؛
كنز العرفان فى فقه القرآن تاثیر فاضل مقداد سيورى (م. ۸۲۶ق)؛
زبدة البيان تاثیر مقدس اردبیلی (م. ۹۹۳ق)؛
مسالك الافهام الى آيات الاحكام تاثیر فاضل جواد الكاظمى (م. ۹۶۰ق).
تعبیر فلسفی
نوشته ی علمیٔ اساسی: تعبیر فلسفی
گرایشی از تعبیروتفسیر میباشد که مفروضات فلسفی و قواعد عقلانی برخی مدرسههای دارای شهرت فلاسفۀ اسلامی را در تعبیر و تفسیر قرآن راه و روش میدهدو برای فهم و شعور هدف های اصلی قرآن از مظاهر وجود و سازنده هستی صحبت می گوید و اصول دانش فلسفی را در زمینۀ مبدأ و معاد (آغازشناسی هستی و فرجام شناسی) و مسائل گوناگون و حقایق دنیا آیتم مشاجره و تطبیق قرار می دهد.
نمونۀ تعبیر و تفسیر مدرسه مشائی، تعبیروتفسیر سوره توحید، فلق، ناس و بعضی مباحث فلسفی شرعی ابوعلی سینا (م ۴۲۸ق) میباشد.[۴۷]
نمونۀ تعبیر و تفسیر اشراقی، در اثر ها شهاب الدین یحیی سهروردی دارای اسم و رسم به روحانی اشراق (۵۴۹ – ۵۸۷ق) به ویژه در کتاب تلویحات قابل کاوش میباشد.
و آخر و عاقبت نمونۀ تعبیروتفسیر مدرسه حکمت متعالیه را در تعبیر و تفسیر القرآن العظیم ملاصدرا و مفاتیح الغیب وی و نیز تفاسیر شاگردان این مدرسه میاقتدار پی جویی کرد.
تفاوت این سه مدرسه مبنایی میباشد، البته آن چه جامع بینش و طریق آنهاست، به عبارتی طرح آرای فلسفی و قواعد عقلانی در زمینۀ مسائل عام و کلی هستی و مظاهر آن در تطبیق با آیهها قرآنی میباشد.

مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی