علامه حلّی (۶۴۸-۷۲۶ق) دانا و متکلم شیعه در قرن هشتم قمری. او بیشتراز ۱۲۰ کتاب در حرفههای متعدد علمی مثل فقه، سخن، تعبیروتفسیر، منطق، اصول، و رجال نگاشته که بعضا از آن ها جزو منابع درس دادن و رسیدگی در ناحیههای علمیه شیعه میباشد. علامه حلی دارنده نقش مهمی در توسعه فقه شیعه دانسته می گردد و همینطور گفته میگردد که او مبانی کلامی و اعتقادی شیعه را با توکل بر مبانی عقلی تبیین مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.
کتابهای باب حادیعشر و کشف المراد علامه حلی که تفصیل تجرید الاعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی میباشد، جزء منابع مهم تحقیق اعتقادات در شیعه به شمار میرود. نهج الحق و کشف الصدق، خلاصة الاقوال، الجوهر النضید، تذکرة الفقهاء، قواعد الاحکام و گوناگون الشیعه دارای شهرتترین اثر ها وی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشند.
علامه حلی اول کسی دانسته گردیده که با کنیه آیتالله خوانده شد. قطبالدین رازی، فخرالمحققین، ابنمعیه و محمد بن علی جرجانی از شاخصترین شاگردان او بودهاند. حضور وی در کشور ایران و دربار پاد شاه محمد خدابنده دارنده نقش موثری در ترویج مذهب تشیع در کشورایران دانسته رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.
معاش و علم آموزی دانش
حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، دارای اسم و رسم به علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حله در عراق متولد شد.[۱] پدرش یوسف بن مطهر از متکلمان و عالمان دانش اصول در حله بود.[۲] وی یکسری سال بیشتر نداشت که با پند پدرش برای یادگیری قرآن به مدرسه رفت و تلاوت و تایپ کردن را در مدرسه فراگرفت. آن گاه مقدمات و ادبیات عرب و علم ها فقه، اصول فقه، حدیث و سخن را نزد پدرش و خالواش متفحص حلی یادگرفت. وی به دنبال، علم ها منطق، فلسفه و هیئت را نزد اساتید دیگر، بهویژه خواجه نصیرالدین طوسی آموخت و پیش از وصال به سن بلوغ به سکو اجتهاد رسید. علامه حلی به سبب ساز دستیابی فضیلتهای بسیار در سن نادر در نزد خانواده و پژوهشگران به جمال الدین معروف شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۳]
قبر علامه حلی در بقعه امام علی(ع)
وفات
علامه حلی بعد از مرگ پادشاه محمد خدابنده در سال ۷۱۶ قمری به شهر حله برگشت و تا انتها قدمت در آنجا اقامت گزید. او سرنوشت ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله وفات یافت و در مقبره امیرالمومنین به خاک ودیعه شد.[۴]
منزلت علمی
بعداز مرگ متفحص حلی در سال ۶۷۶ قمری که مرجعیت شیعه ها را بر ذمه داشت، شاگردان او و محققان حله بعداز جستجوی شخصی که آمادگی زعامت و مرجعیت شیعه ها را داشته باشد، علامه حلی را برای این فرمان اساسی مطلوب یافتند و وی در ۲۸سالگی مرجعیت شیعه را بر ذمه گرفت.[۵]
علامه اولیه کسی بود که به انگیزه ادب و علم بسیارش با کنیه آیتالله خوانده شد.[۶] ابنحجر عسقلانی اورا «آیة فی الذُّکاء»(مثال پرنورِ صفاء ذهن و صافی تامل)خوانده میباشد.[۷] شرفالدین شولستانی، روحانی بهایی و محمدباقر مجلسی، در اذنطومارهایی که برای شاگردان خویش نوشتهاند، از علامه حلی با تیتر «آیت الله فی العالمین»( آرم معبود در جهانیان) خاطر کردهاند.[۸]مطهری مجتهد شیعی(درگذشت:۱۳۵۸ش) اورا یکی اعجوبههای زمان برشمرده که در فقه و اصول و سخن و منطق و فلسفه و رجال و غیره کتاب نوشته و حدود صد کتاب از اثر ها خطی یا این که چاپی وی شناخته گردیده که برخی از آنان به تنهایی (مانند تذکرة الفقهاء) کافی میباشد که نشانگر نبوغ وی باشد. [۹]
ورود به کشور ایران
تاریخ ظریف ورود وی به جمهوری اسلامی ایران مشخص و معلوم وجود ندارد؛ البته احتمالاً در سالهای پس از ۷۰۵ قمری و به دعوت شاه محمد خدابنده بوده میباشد. محمد خدابنده از پادشاهان سلسله ایلخانیان بود که بر کشور ایران حکومت میکردند. تاجالدین آوجی موضوع حضور علامه حلی به دربار اولجایتو را آماده کرد.[۱۰] علامه زمانی وارد کشور ایران شد در مجلسی به مناظره با پژوهشگران مذهبها دینی چهارگانه اهلسنت برای مثال خواجه نظام الدین عبدالملک مراغهای پرداخت. او دراین مناظره توانست ولایت و امامت علی(ع) و حقانیت مذهب شیعه را نزد سلطان به ثابت برساند. این حادثه سبب شد شاه مذهب شیعه را برگزیند و اسم خویش را از الجایتو به پادشاه محمد خدابنده تغییر تحول دهد و تشیع را در کشورایران اشاعه دهد.[۱۱] منابع مختلفی نیز به تأثیر علامه حلی بر تشیع فرمان روا محمد خدابنده اشاره دارا هستند.[۱۲]
اساتید
روحانی یوسف سدید الدین (پدرش)
پژوهشگر حلی
سید بن طاووس
سید احمد بن طاووس
خواجه نصیرالدین طوسی
محمد بن علی اسدی
یحیی بن سعید حلی
مفیدالدین محمد بن جهم حلی
ابنمیثم بحرانی
جمال الدین حسین بن ایاز نحوی
محمد بن محمد بن احمد کشی
نجم الدین علی بن قدمت کاتبی
استدلال الدین نسفی
روضه خوان فاروقی واسطی
روحانی تقی الدین عبدالله بن جعفر کوفی
شاگردان
بعضی از شاگردان وی عبارتاند از:
فخر المحققین (فرزند علامه)
سید عمیدالدین عبدالمطلب (خواهرزادهاش)
سید ضیا الدین عبدالله حسینی اعرجی حلی (خواهرزادهاش)
سید محمد بن قاسم حسنی دارای اسم و رسم به ابنمعیه
رضی الدین ابوالحسن علی بن احمد حلی
قطبالدین رازی
عزالدین محمد آملی
سید نجم الدین مهنا بن سنان مدنی
تاج الدین محمود بن مولا
تقی الدین ابراهیم بن حسین آملی
محمد بن علی جرجانی
جمال الدین بن حُسام عاملی[۱۳]
تالیفات
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست اثرها علامه حلی
علامه حلی در علم ها مختلفی زیرا فقه، اصول فقه، سخن، حدیث، تعبیروتفسیر، رجال، فلسفه و منطق اثرها بخش اعظمی تألیف نموده است. درباره تعداد این تألیفات اختلاف میباشد. علامه حلی خویش در خلاصة الاقوال ۵۷ تاثیر برای خودش بیان مینماید.[۱۴]
سید محسن امین در اعیان الشیعه مینویسد: «تالیفات علامه بیشتراز یکصد کتاب میباشد و اینجانب ۹۵ کتاب اورا چشمام که بخش اعظمی از آنان تعدادی مجلدند».[۱۵] وی همینطور میگوید کتاب روضات اثرها علامه را حدود هزار کتاب تحقیقی دانسته میباشد.[۱۶] میرزا محمد علی استاد نیز در ریحانة الادب[۱۷].۱۲۰ تاثیر و کتاب باغ ابرار[۱۸] حدود ۱۱۰ تاثیر برای علامه ذکر شدهاند.
از اثرها مشهور علامه حلی میقدرت به متعدد الشیعه و تذکره الفقهاء در دانش فقه، کشف المراد، باب حادی عشر و منهاج الکرامة در دانش حرف، خلاصة الاقوال در دانش رجال و جوهر النضید در دانش منطق اشاره نمود.
علامه دو کتاب در اصول عقاید شیعه به اسمهای نهج الحق و کشف الصدق و نیز منهاج الکرامه را نوشتن نموده و به ترسیم تحفه به پیشگاه اولجایتو موفقیت.[۱۹]
علامه حلّی (۶۴۸-۷۲۶ق) دانا و متکلم شیعه در قرن هشتم قمری. او بیشتراز ۱۲۰ کتاب در حرفههای متعدد علمی مثل فقه، سخن، تعبیروتفسیر، منطق، اصول، و رجال نگاشته که بعضا از آن ها جزو منابع درس دادن و رسیدگی در ناحیههای علمیه شیعه میباشد. علامه حلی دارنده نقش مهمی در توسعه فقه شیعه دانسته می گردد و همینطور گفته میگردد که او مبانی کلامی و اعتقادی شیعه را با توکل بر مبانی عقلی تبیین مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرد.
کتابهای باب حادیعشر و کشف المراد علامه حلی که تفصیل تجرید الاعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی میباشد، جزء منابع مهم تحقیق اعتقادات در شیعه به شمار میرود. نهج الحق و کشف الصدق، خلاصة الاقوال، الجوهر النضید، تذکرة الفقهاء، قواعد الاحکام و گوناگون الشیعه دارای شهرتترین اثر ها وی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشند.
علامه حلی اول کسی دانسته گردیده که با کنیه آیتالله خوانده شد. قطبالدین رازی، فخرالمحققین، ابنمعیه و محمد بن علی جرجانی از شاخصترین شاگردان او بودهاند. حضور وی در کشور ایران و دربار پاد شاه محمد خدابنده دارنده نقش موثری در ترویج مذهب تشیع در کشورایران دانسته رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیده است.
معاش و علم آموزی دانش
حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، دارای اسم و رسم به علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حله در عراق متولد شد.[۱] پدرش یوسف بن مطهر از متکلمان و عالمان دانش اصول در حله بود.[۲] وی یکسری سال بیشتر نداشت که با پند پدرش برای یادگیری قرآن به مدرسه رفت و تلاوت و تایپ کردن را در مدرسه فراگرفت. آن گاه مقدمات و ادبیات عرب و علم ها فقه، اصول فقه، حدیث و سخن را نزد پدرش و خالواش متفحص حلی یادگرفت. وی به دنبال، علم ها منطق، فلسفه و هیئت را نزد اساتید دیگر، بهویژه خواجه نصیرالدین طوسی آموخت و پیش از وصال به سن بلوغ به سکو اجتهاد رسید. علامه حلی به سبب ساز دستیابی فضیلتهای بسیار در سن نادر در نزد خانواده و پژوهشگران به جمال الدین معروف شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۳]
قبر علامه حلی در بقعه امام علی(ع)
وفات
علامه حلی بعد از مرگ پادشاه محمد خدابنده در سال ۷۱۶ قمری به شهر حله برگشت و تا انتها قدمت در آنجا اقامت گزید. او سرنوشت ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله وفات یافت و در مقبره امیرالمومنین به خاک ودیعه شد.[۴]
منزلت علمی
بعداز مرگ متفحص حلی در سال ۶۷۶ قمری که مرجعیت شیعه ها را بر ذمه داشت، شاگردان او و محققان حله بعداز جستجوی شخصی که آمادگی زعامت و مرجعیت شیعه ها را داشته باشد، علامه حلی را برای این فرمان اساسی مطلوب یافتند و وی در ۲۸سالگی مرجعیت شیعه را بر ذمه گرفت.[۵]
علامه اولیه کسی بود که به انگیزه ادب و علم بسیارش با کنیه آیتالله خوانده شد.[۶] ابنحجر عسقلانی اورا «آیة فی الذُّکاء»(مثال پرنورِ صفاء ذهن و صافی تامل)خوانده میباشد.[۷] شرفالدین شولستانی، روحانی بهایی و محمدباقر مجلسی، در اذنطومارهایی که برای شاگردان خویش نوشتهاند، از علامه حلی با تیتر «آیت الله فی العالمین»( آرم معبود در جهانیان) خاطر کردهاند.[۸]مطهری مجتهد شیعی(درگذشت:۱۳۵۸ش) اورا یکی اعجوبههای زمان برشمرده که در فقه و اصول و سخن و منطق و فلسفه و رجال و غیره کتاب نوشته و حدود صد کتاب از اثر ها خطی یا این که چاپی وی شناخته گردیده که برخی از آنان به تنهایی (مانند تذکرة الفقهاء) کافی میباشد که نشانگر نبوغ وی باشد. [۹]
ورود به کشور ایران
تاریخ ظریف ورود وی به جمهوری اسلامی ایران مشخص و معلوم وجود ندارد؛ البته احتمالاً در سالهای پس از ۷۰۵ قمری و به دعوت شاه محمد خدابنده بوده میباشد. محمد خدابنده از پادشاهان سلسله ایلخانیان بود که بر کشور ایران حکومت میکردند. تاجالدین آوجی موضوع حضور علامه حلی به دربار اولجایتو را آماده کرد.[۱۰] علامه زمانی وارد کشور ایران شد در مجلسی به مناظره با پژوهشگران مذهبها دینی چهارگانه اهلسنت برای مثال خواجه نظام الدین عبدالملک مراغهای پرداخت. او دراین مناظره توانست ولایت و امامت علی(ع) و حقانیت مذهب شیعه را نزد سلطان به ثابت برساند. این حادثه سبب شد شاه مذهب شیعه را برگزیند و اسم خویش را از الجایتو به پادشاه محمد خدابنده تغییر تحول دهد و تشیع را در کشورایران اشاعه دهد.[۱۱] منابع مختلفی نیز به تأثیر علامه حلی بر تشیع فرمان روا محمد خدابنده اشاره دارا هستند.[۱۲]
اساتید
روحانی یوسف سدید الدین (پدرش)
پژوهشگر حلی
سید بن طاووس
سید احمد بن طاووس
خواجه نصیرالدین طوسی
محمد بن علی اسدی
یحیی بن سعید حلی
مفیدالدین محمد بن جهم حلی
ابنمیثم بحرانی
جمال الدین حسین بن ایاز نحوی
محمد بن محمد بن احمد کشی
نجم الدین علی بن قدمت کاتبی
استدلال الدین نسفی
روضه خوان فاروقی واسطی
روحانی تقی الدین عبدالله بن جعفر کوفی
شاگردان
بعضی از شاگردان وی عبارتاند از:
فخر المحققین (فرزند علامه)
سید عمیدالدین عبدالمطلب (خواهرزادهاش)
سید ضیا الدین عبدالله حسینی اعرجی حلی (خواهرزادهاش)
سید محمد بن قاسم حسنی دارای اسم و رسم به ابنمعیه
رضی الدین ابوالحسن علی بن احمد حلی
قطبالدین رازی
عزالدین محمد آملی
سید نجم الدین مهنا بن سنان مدنی
تاج الدین محمود بن مولا
تقی الدین ابراهیم بن حسین آملی
محمد بن علی جرجانی
جمال الدین بن حُسام عاملی[۱۳]
تالیفات
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست اثرها علامه حلی
علامه حلی در علم ها مختلفی زیرا فقه، اصول فقه، سخن، حدیث، تعبیروتفسیر، رجال، فلسفه و منطق اثرها بخش اعظمی تألیف نموده است. درباره تعداد این تألیفات اختلاف میباشد. علامه حلی خویش در خلاصة الاقوال ۵۷ تاثیر برای خودش بیان مینماید.[۱۴]
سید محسن امین در اعیان الشیعه مینویسد: «تالیفات علامه بیشتراز یکصد کتاب میباشد و اینجانب ۹۵ کتاب اورا چشمام که بخش اعظمی از آنان تعدادی مجلدند».[۱۵] وی همینطور میگوید کتاب روضات اثرها علامه را حدود هزار کتاب تحقیقی دانسته میباشد.[۱۶] میرزا محمد علی استاد نیز در ریحانة الادب[۱۷].۱۲۰ تاثیر و کتاب باغ ابرار[۱۸] حدود ۱۱۰ تاثیر برای علامه ذکر شدهاند.
از اثرها مشهور علامه حلی میقدرت به متعدد الشیعه و تذکره الفقهاء در دانش فقه، کشف المراد، باب حادی عشر و منهاج الکرامة در دانش حرف، خلاصة الاقوال در دانش رجال و جوهر النضید در دانش منطق اشاره نمود.
علامه دو کتاب در اصول عقاید شیعه به اسمهای نهج الحق و کشف الصدق و نیز منهاج الکرامه را نوشتن نموده و به ترسیم تحفه به پیشگاه اولجایتو موفقیت.[۱۹]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی