عبدالله بن مُسکان (درگذشته پیش از ۱۸۳ق)، مشهور به ابن مسکان راوی از امام کاظم(ع) بوده میباشد. او در کوفه میزیست و از موالی فامیل عنزه و به نقلی خاندان عجل بوده میباشد. اساتید روایی وی اشخاص مشهوری زیرا ابوبصیر لیث مرادی، زرارة بن اعین، جابر بن یزید جعفی و برید بن معاویه عجلی بودند. صفوان بن یحیی، یونس بن عبدالرحمان، جمیل بن دراج، حسن بن دوست داستنی و ابن ابی عمیر از وی ماجرا کردهاند. «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» منسوب به مسجد النبی کوهسنگی مشهد اوست.
صحابی امام کاظم(ع)
درباره معاش وی، داده ها بسیار اندک میباشد. فقط فرمان پرنور درباره وی آن میباشد که از اصحاب امام کاظم (ع) بوده میباشد. به گفته نجاشی، ابن مسکان در زمان امامت امام کاظم(ع) درگذشته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱]
جمعای اورا در شمار اصحاب امام درستگو (ع) نیز دانستهاند؛ البته این قضیه محل اختلاف میباشد. چون از یک سو، ابن فضال،[۲] برقی[۳] و طوسی[۴] اورا در شمار اصحاب امام درست گو(ع) آوردهاند و در منابع حدیثی امامیه احادیث ابن مسکان از آن امام، فراوان چشم می شود و در برخی به بدون واسطه بودن داستان تصریح شدهاست.[۵] البته از سوی دیگر، نجاشی[۶] داستانکردن او از امام درست گو(ع) را محرز ندانسته و او را صرفا از راویان امام کاظم(ع) شمرده میباشد و عیاشی نیز از یونس بن عبدالرحمان (از اصحاب امام کاظم(ع)) نقل مینماید با اینکه ابن مُسکان ناقل اکثری از سخنان امام درستگو(ع) بوده، صرفا یک حدیث از وی استماع رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده است.[۷][یادداشت ۱]
اصحاب اجماع
یاران امام باقر(ع)
۱ زُرارَة بن اَعین
۲ مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳ بُرَید بن معاویه
۴ ابوبصیر اَسَدی یا این که شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد (ابوبصیر مرادی)
۵ فُضَیل بن یسار
۶ محمد بن مُسلِم
یاران امام درستگو(ع)
۱ جَتمایل بن دَرّاج
۲ عبدالله بن مُسکان
۳ عبدالله بن بُکَیر
۴ حَمّاد بن عثمان
۵ حماد بن عیسی جهنی
۶ اَبان بن عثمان
یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱ یونس بن عبدالرحمن
۲ صَفوان بن یحیی
۳ اِبن اَبی عُمَیر
۴ عبدالله بن مُغَیرِه
۵ حسن بن دوستداشتنی یا این که (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶ احمد بن ابی نصر بزنطی
نبو
منزلت حدیثی و اثر ها
آنچه درباره ابن مُسکان مسلّم میباشد، توثیق او از جانب رجالشناسان امامی و برشمردن وی در بین اصحاب اجماع میباشد.[۹]
نجاشی، عبدالله را ثقه و عین معرفی نموده است.[۱۰] علامه حلّی نیز اورا با همین لفظ ها تعریف نموده است.[۱۱]
روضه خوان موثر در «رساله عددیه»، او را از فقهای اصحاب راستگوَیْن(ع)(امام باقر و امام درست گو) و رؤسای شیعه که مالک فتوا در احکام الهی میباشند، معرفی کرده و افزوده که موردی برای ظن و ذمّ وی نیست.[۱۲]
محدّث قمی درباره عبدالله مینویسد: از اصحاب جلیل القدر حضرت امام راستگو(ع) به شمار میرفت. او یکی آن افرادی به حساب میآید که مجموعه شیعه بر تصحیح آنچه که از وی داستان گردیده باشد، اجماع و رخداد دارا هستند.[۱۳]
اثرها
نجاشی، «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» را از اثر ها وی برشمرده و تصریح کرده که بیشتر مطالب تاثیر اخیر برگرفته از احادیث استادش محمد بن علی حلبی بوده میباشد.[۱۴]
مشایخ
اسم ابن مسکان در مدرک ۱۲۵۲ قصه واقع گردیدهاست؛[۱۵]وی از محدثین اکثری به نقل داستان پرداخته؛ به عنوان مثال:
ابوبصیر لیث مرادی
زرارة بن اعین
جابر بن یزید جعفی
برید بن معاویه عجلی
هشام بن تندرست جوالیقی
ابان ابن تغلب
محمد بن مسلم
ابن ابی یعفور
و محمد بن علی حلبی.[۱۶]
راویان
در شمار راویان از او نیز میاقتدار بهاین اشخاص اشاره نمود:
صفوان بن یحیی
یونس بن عبدالرحمان
محمد بن سنان
حماد بن عیسی
حماد بن عثمان
ایوب بن نوح
جمیل بن دراج
حسن بن علی بن فضال
حسن بن دوست داستنی
ابن ابی عمیر.[۱۷]
پانویس
عبدالله بن مُسکان (درگذشته پیش از ۱۸۳ق)، مشهور به ابن مسکان راوی از امام کاظم(ع) بوده میباشد. او در کوفه میزیست و از موالی فامیل عنزه و به نقلی خاندان عجل بوده میباشد. اساتید روایی وی اشخاص مشهوری زیرا ابوبصیر لیث مرادی، زرارة بن اعین، جابر بن یزید جعفی و برید بن معاویه عجلی بودند. صفوان بن یحیی، یونس بن عبدالرحمان، جمیل بن دراج، حسن بن دوست داستنی و ابن ابی عمیر از وی ماجرا کردهاند. «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» منسوب به مسجد النبی کوهسنگی مشهد اوست.
صحابی امام کاظم(ع)
درباره معاش وی، داده ها بسیار اندک میباشد. فقط فرمان پرنور درباره وی آن میباشد که از اصحاب امام کاظم (ع) بوده میباشد. به گفته نجاشی، ابن مسکان در زمان امامت امام کاظم(ع) درگذشته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱]
جمعای اورا در شمار اصحاب امام درستگو (ع) نیز دانستهاند؛ البته این قضیه محل اختلاف میباشد. چون از یک سو، ابن فضال،[۲] برقی[۳] و طوسی[۴] اورا در شمار اصحاب امام درست گو(ع) آوردهاند و در منابع حدیثی امامیه احادیث ابن مسکان از آن امام، فراوان چشم می شود و در برخی به بدون واسطه بودن داستان تصریح شدهاست.[۵] البته از سوی دیگر، نجاشی[۶] داستانکردن او از امام درست گو(ع) را محرز ندانسته و او را صرفا از راویان امام کاظم(ع) شمرده میباشد و عیاشی نیز از یونس بن عبدالرحمان (از اصحاب امام کاظم(ع)) نقل مینماید با اینکه ابن مُسکان ناقل اکثری از سخنان امام درستگو(ع) بوده، صرفا یک حدیث از وی استماع رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده است.[۷][یادداشت ۱]
اصحاب اجماع
یاران امام باقر(ع)
۱ زُرارَة بن اَعین
۲ مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳ بُرَید بن معاویه
۴ ابوبصیر اَسَدی یا این که شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد (ابوبصیر مرادی)
۵ فُضَیل بن یسار
۶ محمد بن مُسلِم
یاران امام درستگو(ع)
۱ جَتمایل بن دَرّاج
۲ عبدالله بن مُسکان
۳ عبدالله بن بُکَیر
۴ حَمّاد بن عثمان
۵ حماد بن عیسی جهنی
۶ اَبان بن عثمان
یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱ یونس بن عبدالرحمن
۲ صَفوان بن یحیی
۳ اِبن اَبی عُمَیر
۴ عبدالله بن مُغَیرِه
۵ حسن بن دوستداشتنی یا این که (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶ احمد بن ابی نصر بزنطی
نبو
منزلت حدیثی و اثر ها
آنچه درباره ابن مُسکان مسلّم میباشد، توثیق او از جانب رجالشناسان امامی و برشمردن وی در بین اصحاب اجماع میباشد.[۹]
نجاشی، عبدالله را ثقه و عین معرفی نموده است.[۱۰] علامه حلّی نیز اورا با همین لفظ ها تعریف نموده است.[۱۱]
روضه خوان موثر در «رساله عددیه»، او را از فقهای اصحاب راستگوَیْن(ع)(امام باقر و امام درست گو) و رؤسای شیعه که مالک فتوا در احکام الهی میباشند، معرفی کرده و افزوده که موردی برای ظن و ذمّ وی نیست.[۱۲]
محدّث قمی درباره عبدالله مینویسد: از اصحاب جلیل القدر حضرت امام راستگو(ع) به شمار میرفت. او یکی آن افرادی به حساب میآید که مجموعه شیعه بر تصحیح آنچه که از وی داستان گردیده باشد، اجماع و رخداد دارا هستند.[۱۳]
اثرها
نجاشی، «کتاب فی الامامة» و «کتاب فی الحلال و الحرام» را از اثر ها وی برشمرده و تصریح کرده که بیشتر مطالب تاثیر اخیر برگرفته از احادیث استادش محمد بن علی حلبی بوده میباشد.[۱۴]
مشایخ
اسم ابن مسکان در مدرک ۱۲۵۲ قصه واقع گردیدهاست؛[۱۵]وی از محدثین اکثری به نقل داستان پرداخته؛ به عنوان مثال:
ابوبصیر لیث مرادی
زرارة بن اعین
جابر بن یزید جعفی
برید بن معاویه عجلی
هشام بن تندرست جوالیقی
ابان ابن تغلب
محمد بن مسلم
ابن ابی یعفور
و محمد بن علی حلبی.[۱۶]
راویان
در شمار راویان از او نیز میاقتدار بهاین اشخاص اشاره نمود:
صفوان بن یحیی
یونس بن عبدالرحمان
محمد بن سنان
حماد بن عیسی
حماد بن عثمان
ایوب بن نوح
جمیل بن دراج
حسن بن علی بن فضال
حسن بن دوست داستنی
ابن ابی عمیر.[۱۷]
پانویس
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی