حوزه علمیه خراسان یا این که حوزه علمیه مشهد، مجموعۀ دستاندرکاران، مدرسه ها شرعی و مراجع مذهبی در خراسان جمهوری اسلامی ایران که فراگیری، تربیت و رشد طلاب علم ها شرعی شیعه و بعضا وظایف مذهبی دیگر را بر ذمه دارا مسجد النبی کوهسنگی مشهد هستند.
تاریخچه
براساس برخی منابع، عملهای علمی در بقاع امام رضا(ع) در قرنهای قبل از عصر صفویه نیز ترویج داشته میباشد و برخی عالمان گرانقدر مثل ابن بابویه، روضه خوان طوسی، ابوعلی ادب بن حسن طَبْرِسی، ابوالبرکات محمدبن اسماعیل مشهدی، ابن ابی جمهور و خواجه نصیرالدین طوسی دراین شهر سکونت داشته و محافل علمی تشکیل داده بودند. در زمانه صفویه سفر علمایی از جبل برهان به خراسان و شهر مشهد مثل؛ حسین بن عبدالصمد حارثی، بابا روضه خوان بهائی، روضه خوان حر عاملی و روحانی لطف الله میسی و دقت دولت صفوی به مورد یاددادن، تعلم و تبلیغات فقهی و ایجاد کرد مدرسه های فقهی در خراسان سبب ساز توسعه و گسترش و تقویت محافل علمی شد و حوزه علمیه مشهد به حوزه علمی پرمایه و نیرومندی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد تبدیل شد.
در زمان قاجار نیز به توسعه و گسترش و تقویت حوزه علمیه مشهد پژوهش میشد. حوزه علمیه مشهد بعداز انقلاب مشروطه که اتفاق گوهرشاد فیس اعطا کرد، و خاصه بعداز هجرت دو شیخ دانشمند به مشهد، آقازاده خراسانی، فرزند آخوند خراسانی، و حاج آقا حسین قمی (متوفی ۱۳۲۶ش) که هر دو درس خوانده نجف بودند، و نیز روحانی مرتضی آشتیانی، به ویژه از نگاه دروس بیرون فقه و اصول بیشتراز رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد پیش رونق گرفت.
مرکزیت منطقههای علمیه
حوزه علمیه عصرٔ مرجعیت
حوزه علمیه قم قرن سوم و چهارم
حوزه علمیه بغداد قرن چهارم و پنجم
حوزه علمیه نجف قرن پنجم و ششم
حوزه علمیه حله قرن هفتم تا نهم
حوزه علمیه نجف قرن دهم
حوزه علمیه اصفهان قرن یازدهم و دوازدهم
حوزه علمیه نجف سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم
حوزه علمیه قم چهاردهم و پانزدهم
حیطههای علمیه کشور ایران • حیطههای علمیه عراق • ناحیههای علمیه لبنان
این حوزه ذیل زعامت علمای بزرگی زیرا حاج آقا حسین قمی و آقازاده خراسانی در عصر پهلوی نخستین در مورد ها گوناگون به علمکردهای مختلف سیاسی و اجتماعی حکومت که با شئونات فقاهتی جامعه منافات داشت عکس العمل آرم اعطا کرد. احیای مجدد حوزه علمیه مشهد بعداز سقوط رضاشاه به صورت خاص مدیون عملکردهای سه شخصیت علمی پر رنگ یعنی میرزا احمد کفایی، روضه خوان مرتضی آشتیانی و میرزا مهدی اصفهانی بود. مسافرت آیت الله میلانی دگرگونی و جهش علمی و فقاهتی این حوزه را بیشتراز پیش پایدار و افزایش داد، او در جهت ساماندهی حوزه شغل های مهمی اجرا بخشید. حوزه علمیه مشهد در تکانهای اجتماعی مثل؛ ملی کردن صنعت نفت، قیام۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲، مخالفت با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی و اصلاحات ارضی، اعتراض به تبعید امام خمینی و موفقیت انقلاب اسلامی نقش شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.
قبل از صفویه
در قرن چهارم
براساس برخی منابع، شغلهای علمی از قبیل نقل حدیث و درس دادن بعضا کتابها و مباحث علمی دراین حوزه، خاصه در مقبره امام رضا علیهالسلام در قرنهای قبل از زمان صفویه نیز اشاعه داشته میباشد و حتی برخی عالمان گران قدر دراین شهر بومی بودهاند. به عنوان مثال گزارش گردیده که پنج مجلس از کل مجالس املای حدیث ابن بابویه (متوفی ۳۸۱ق)، دانا و محدّث مشهور امامی قرن چهارم، آنچنان که در کتاب امالی او،[۱] منعکس شدن یافته در مشهد و در مقبره حضرت امام رضا(ع) برگزار شدهاست.[یادداشت ۱]
حوزه علمیه خراسان یا این که حوزه علمیه مشهد، مجموعۀ دستاندرکاران، مدرسه ها شرعی و مراجع مذهبی در خراسان جمهوری اسلامی ایران که فراگیری، تربیت و رشد طلاب علم ها شرعی شیعه و بعضا وظایف مذهبی دیگر را بر ذمه دارا مسجد النبی کوهسنگی مشهد هستند.
تاریخچه
براساس برخی منابع، عملهای علمی در بقاع امام رضا(ع) در قرنهای قبل از عصر صفویه نیز ترویج داشته میباشد و برخی عالمان گرانقدر مثل ابن بابویه، روضه خوان طوسی، ابوعلی ادب بن حسن طَبْرِسی، ابوالبرکات محمدبن اسماعیل مشهدی، ابن ابی جمهور و خواجه نصیرالدین طوسی دراین شهر سکونت داشته و محافل علمی تشکیل داده بودند. در زمانه صفویه سفر علمایی از جبل برهان به خراسان و شهر مشهد مثل؛ حسین بن عبدالصمد حارثی، بابا روضه خوان بهائی، روضه خوان حر عاملی و روحانی لطف الله میسی و دقت دولت صفوی به مورد یاددادن، تعلم و تبلیغات فقهی و ایجاد کرد مدرسه های فقهی در خراسان سبب ساز توسعه و گسترش و تقویت محافل علمی شد و حوزه علمیه مشهد به حوزه علمی پرمایه و نیرومندی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد تبدیل شد.
در زمان قاجار نیز به توسعه و گسترش و تقویت حوزه علمیه مشهد پژوهش میشد. حوزه علمیه مشهد بعداز انقلاب مشروطه که اتفاق گوهرشاد فیس اعطا کرد، و خاصه بعداز هجرت دو شیخ دانشمند به مشهد، آقازاده خراسانی، فرزند آخوند خراسانی، و حاج آقا حسین قمی (متوفی ۱۳۲۶ش) که هر دو درس خوانده نجف بودند، و نیز روحانی مرتضی آشتیانی، به ویژه از نگاه دروس بیرون فقه و اصول بیشتراز رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد پیش رونق گرفت.
مرکزیت منطقههای علمیه
حوزه علمیه عصرٔ مرجعیت
حوزه علمیه قم قرن سوم و چهارم
حوزه علمیه بغداد قرن چهارم و پنجم
حوزه علمیه نجف قرن پنجم و ششم
حوزه علمیه حله قرن هفتم تا نهم
حوزه علمیه نجف قرن دهم
حوزه علمیه اصفهان قرن یازدهم و دوازدهم
حوزه علمیه نجف سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم
حوزه علمیه قم چهاردهم و پانزدهم
حیطههای علمیه کشور ایران • حیطههای علمیه عراق • ناحیههای علمیه لبنان
این حوزه ذیل زعامت علمای بزرگی زیرا حاج آقا حسین قمی و آقازاده خراسانی در عصر پهلوی نخستین در مورد ها گوناگون به علمکردهای مختلف سیاسی و اجتماعی حکومت که با شئونات فقاهتی جامعه منافات داشت عکس العمل آرم اعطا کرد. احیای مجدد حوزه علمیه مشهد بعداز سقوط رضاشاه به صورت خاص مدیون عملکردهای سه شخصیت علمی پر رنگ یعنی میرزا احمد کفایی، روضه خوان مرتضی آشتیانی و میرزا مهدی اصفهانی بود. مسافرت آیت الله میلانی دگرگونی و جهش علمی و فقاهتی این حوزه را بیشتراز پیش پایدار و افزایش داد، او در جهت ساماندهی حوزه شغل های مهمی اجرا بخشید. حوزه علمیه مشهد در تکانهای اجتماعی مثل؛ ملی کردن صنعت نفت، قیام۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲، مخالفت با لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی و اصلاحات ارضی، اعتراض به تبعید امام خمینی و موفقیت انقلاب اسلامی نقش شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد داشت.
قبل از صفویه
در قرن چهارم
براساس برخی منابع، شغلهای علمی از قبیل نقل حدیث و درس دادن بعضا کتابها و مباحث علمی دراین حوزه، خاصه در مقبره امام رضا علیهالسلام در قرنهای قبل از زمان صفویه نیز اشاعه داشته میباشد و حتی برخی عالمان گران قدر دراین شهر بومی بودهاند. به عنوان مثال گزارش گردیده که پنج مجلس از کل مجالس املای حدیث ابن بابویه (متوفی ۳۸۱ق)، دانا و محدّث مشهور امامی قرن چهارم، آنچنان که در کتاب امالی او،[۱] منعکس شدن یافته در مشهد و در مقبره حضرت امام رضا(ع) برگزار شدهاست.[یادداشت ۱]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی