مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

ملازمت و همراهی با حکومت امام علی
بعداز به خلافت وصال امام علی(ع)، عمرو بن حمق از شیعه ها مجاورت وی شد. کَشّی او را از حواریون حضرت علی(ع) معرفی نموده است.[۱۲] بنابر نقلی عمرو بن حمق برای حضرت علی(ع) به منزله سلمان فارسی نسبت به نبی(ص) مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[۱۳]

او در مبارزه جمل، صفین و نهروان کمپانی کرد.[۱۴] امام به عمرو فرمود:‌ای کاش در سپاه اینجانب صد نفر مانند تو بودند و درباره وی اینگونه دعا کرد: «خدایا دلش را به زهد پر‌نور گردان و راه و روش راستت را به وی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بنما».[۱۵]

در پیکار صفین عمرو بن حمق هنگامی که سپاهیان معاویه، قرآن‌ها را بر نیزه‌ها زدند، به نگهبانی از امام علی(ع) پرداخت و در مخالفت با این مجموعه خطاب به امام علی(ع) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد ذکر کرد:

ای امیرمؤمنان! به خداوند عهدوپیمان ما تو‌را به خیال تعصب بر فسخ اجابت و امداد نکردیم. اجابت نکردیم مگر معبود را و طلب نکردیم مگر حق را. و در‌حالتی که کسی غیر از تو به آنچه که تو ما‌را به آن دعوت می‌کردی، دعوت می کرد، زد خورد و گفتمان در آن قوت می‌گرفت و حق نابود شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می شد.[۱۶]
عمرو از یاران امام(ع) بود که در ماجرای حکمیت در کنار عده ای مانند حسن بن علی(ع)، حسین بن علی(ع)، عبدالله بن عباس، عبدالله بن جعفر و صاحب و مالک اشتر در نشست امام علی(ع) با نماینده معاویه، بر قوانینی که امام علی(ع) برای حکمیت انتخاب کرد، مدرک دادند.[۱۷]

شهیدشدن
عمرو از یاران امام حسن(ع) نیز به شمار می‌رود.[۱۸] بعداز صلح امام حسن(ع) و به حکومت وصالِ معاویه، زیاد به حکومت کوفه منصوب شد و به تعقیب و کشتار بزرگان شیعه پرداخت. به همین جهت عمرو بن حمق از کوفه فراروگریز کرد. ولی در سال ۵۰ قمری به دست کارداران معاویه به شهید شدن رسید.[۱۹] درباره طریق شهیدشدن او اختلاف میباشد:

برخی گفته‌اند معاویه بعد از دادن حفاظت‌طومار، او را به قتل رساند. طومار امام حسین(ع) به معاویه نیز مؤید همین مقاله میباشد:

«مگر تو نبودی که عمرو بن حمق خزاعی به عبارتی مردی که پیکر و شکل وی بر تاثیر کثرت عبادت رنجور شده بود را شهید کردی؟ آن هم بعد حفاظت‌ها و عهدوپیمان‌ها که به وی دادی؟ نگهبانی‌ها و قول‌هایی که در‌حالتی که به آهوان کویر داده بودی از رمز کوه‌ها با اعتقاد و باور فرود می‌آمدند.[۲۰]
بعضا اسارت او را به دست بلتعه بن ابی‌عبدالله دلیل معاویه دانسته‌اند. بلتعه بعد از دستگیری عمرو، او را نزد عبدالرحمن بن عبدالله ثقفی حکم کننده موصل ارسال کرد. عبدالرحمن طومار‌ای به معاویه نوشت و دستگیری عمرو بن حمق را به اگاهی معاویه رساند، معاویه علاوه بر مجرم کردن عمرو به کمپانی در قتل عثمان نوشت: «عمرو خودش می داند که با نیزه‌ای که در مشت داشت نُه ضربه بر عثمان بن عفان نواخته میباشد. ما هم نمی خواهیم بیش تر از این به وی تجاوز کنیم، شما هم نُه ضربه بر وی وارد سازید.» عبدالرحمن اورا خارج آورد و امر کرد امر حافظه گردیده را انجام کردند. عمرو در ضربه اول یا این که دوم جان سپرد.[۲۱]

ابن عبدالبر کشته‌شدن عمرو بن حمق را بر تاثیر گزیدن مار در هنگام مخفی‌شدنش در غار دانسته میباشد. او گفته میباشد دلیل زیاد که در تعقیب عمرو بود اورا مرده یافت و سرش را از بدن غیروابسته کرده و برای زیاد ارسال کرد و زیاد آن را برای معاویه.[۲۲]

صادر کردن رمز به شهرها
بعد از شهید شدن عمرو، معاویه دستورداد رمز او در شهرهای متعدد اکران داده گردد.[۲۳] بعد از آن معاویه امر کرد رمز عمرو را برای همسرش آمنه بنت شرید که در زندانی در دمشق به راز می برد، بفرستند. همسر عمرو، معاویه را نفرین کرد. معاویه فرمان احضار او‌را به دارالخلافه اعطا کرد،[۲۴] و فی مابین آنها اعلام‌کرد‌و‌گوی تندی پیش آمد.[۲۵]

آرامگاه عمرو بن حمق
ابن اثیر (متوفای ۶۳۰ق) زیارتگاهی را در خارج شهر موصل برای عمرو بن حمق شمرده و گفته میباشد که سعید بن حمدان (پسر عموی سیف‌الدوله و ناصرالدوله حَمدانی)این ساختمان را در شعبان سال ۳۳۶ق ساخته بود.[۲۶]

ملازمت و همراهی با حکومت امام علی
بعداز به خلافت وصال امام علی(ع)، عمرو بن حمق از شیعه ها مجاورت وی شد. کَشّی او را از حواریون حضرت علی(ع) معرفی نموده است.[۱۲] بنابر نقلی عمرو بن حمق برای حضرت علی(ع) به منزله سلمان فارسی نسبت به نبی(ص) مسجد النبی کوهسنگی مشهد بود.[۱۳]

او در مبارزه جمل، صفین و نهروان کمپانی کرد.[۱۴] امام به عمرو فرمود:‌ای کاش در سپاه اینجانب صد نفر مانند تو بودند و درباره وی اینگونه دعا کرد: «خدایا دلش را به زهد پر‌نور گردان و راه و روش راستت را به وی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بنما».[۱۵]

در پیکار صفین عمرو بن حمق هنگامی که سپاهیان معاویه، قرآن‌ها را بر نیزه‌ها زدند، به نگهبانی از امام علی(ع) پرداخت و در مخالفت با این مجموعه خطاب به امام علی(ع) رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد ذکر کرد:

ای امیرمؤمنان! به خداوند عهدوپیمان ما تو‌را به خیال تعصب بر فسخ اجابت و امداد نکردیم. اجابت نکردیم مگر معبود را و طلب نکردیم مگر حق را. و در‌حالتی که کسی غیر از تو به آنچه که تو ما‌را به آن دعوت می‌کردی، دعوت می کرد، زد خورد و گفتمان در آن قوت می‌گرفت و حق نابود شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد می شد.[۱۶]
عمرو از یاران امام(ع) بود که در ماجرای حکمیت در کنار عده ای مانند حسن بن علی(ع)، حسین بن علی(ع)، عبدالله بن عباس، عبدالله بن جعفر و صاحب و مالک اشتر در نشست امام علی(ع) با نماینده معاویه، بر قوانینی که امام علی(ع) برای حکمیت انتخاب کرد، مدرک دادند.[۱۷]

شهیدشدن
عمرو از یاران امام حسن(ع) نیز به شمار می‌رود.[۱۸] بعداز صلح امام حسن(ع) و به حکومت وصالِ معاویه، زیاد به حکومت کوفه منصوب شد و به تعقیب و کشتار بزرگان شیعه پرداخت. به همین جهت عمرو بن حمق از کوفه فراروگریز کرد. ولی در سال ۵۰ قمری به دست کارداران معاویه به شهید شدن رسید.[۱۹] درباره طریق شهیدشدن او اختلاف میباشد:

برخی گفته‌اند معاویه بعد از دادن حفاظت‌طومار، او را به قتل رساند. طومار امام حسین(ع) به معاویه نیز مؤید همین مقاله میباشد:

«مگر تو نبودی که عمرو بن حمق خزاعی به عبارتی مردی که پیکر و شکل وی بر تاثیر کثرت عبادت رنجور شده بود را شهید کردی؟ آن هم بعد حفاظت‌ها و عهدوپیمان‌ها که به وی دادی؟ نگهبانی‌ها و قول‌هایی که در‌حالتی که به آهوان کویر داده بودی از رمز کوه‌ها با اعتقاد و باور فرود می‌آمدند.[۲۰]
بعضا اسارت او را به دست بلتعه بن ابی‌عبدالله دلیل معاویه دانسته‌اند. بلتعه بعد از دستگیری عمرو، او را نزد عبدالرحمن بن عبدالله ثقفی حکم کننده موصل ارسال کرد. عبدالرحمن طومار‌ای به معاویه نوشت و دستگیری عمرو بن حمق را به اگاهی معاویه رساند، معاویه علاوه بر مجرم کردن عمرو به کمپانی در قتل عثمان نوشت: «عمرو خودش می داند که با نیزه‌ای که در مشت داشت نُه ضربه بر عثمان بن عفان نواخته میباشد. ما هم نمی خواهیم بیش تر از این به وی تجاوز کنیم، شما هم نُه ضربه بر وی وارد سازید.» عبدالرحمن اورا خارج آورد و امر کرد امر حافظه گردیده را انجام کردند. عمرو در ضربه اول یا این که دوم جان سپرد.[۲۱]

ابن عبدالبر کشته‌شدن عمرو بن حمق را بر تاثیر گزیدن مار در هنگام مخفی‌شدنش در غار دانسته میباشد. او گفته میباشد دلیل زیاد که در تعقیب عمرو بود اورا مرده یافت و سرش را از بدن غیروابسته کرده و برای زیاد ارسال کرد و زیاد آن را برای معاویه.[۲۲]

صادر کردن رمز به شهرها
بعد از شهید شدن عمرو، معاویه دستورداد رمز او در شهرهای متعدد اکران داده گردد.[۲۳] بعد از آن معاویه امر کرد رمز عمرو را برای همسرش آمنه بنت شرید که در زندانی در دمشق به راز می برد، بفرستند. همسر عمرو، معاویه را نفرین کرد. معاویه فرمان احضار او‌را به دارالخلافه اعطا کرد،[۲۴] و فی مابین آنها اعلام‌کرد‌و‌گوی تندی پیش آمد.[۲۵]

آرامگاه عمرو بن حمق
ابن اثیر (متوفای ۶۳۰ق) زیارتگاهی را در خارج شهر موصل برای عمرو بن حمق شمرده و گفته میباشد که سعید بن حمدان (پسر عموی سیف‌الدوله و ناصرالدوله حَمدانی)این ساختمان را در شعبان سال ۳۳۶ق ساخته بود.[۲۶]