مسائلُ لأبی محمد الحسن
حمیری همینطور کتابی با تیتر مسائلُ أبی محمدالحسن علی ید محمد بن عثمان العَمری تألیف کرده که نقل قولهایی از آن در اثر ها مختلف امامیه مانده مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۸]
براساس این نقل قولها، به لحاظ می رسد که قسمت اعظم این کتاب، سوالهای فقاهتی از امام عسکری(ع) بوده که حمیری آنانرا از روش محمد بن عثمان عَمْری دومین نایب خاص، به امام میرسانده و جوابهایی نیز از روش عمری میگرفته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۹]
الدلائل
عبدالله بن جعفر حمیری اثراتی نیز در مسئله امامت تألیف نموده است. او کتاب مهمی با اسم الدلائل داشته میباشد[۳۰] که تا قرن هفتم جانور بوده و بهاءالدین اربلی[۳۱] و ابن طاووس[۳۲] بخشهایی از آن را نقل کردهاند. ابن طاووس ورژنای از این کتاب را، به خط احمد بن حسین ابن غضائری، در چنگ داشته رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۳۳]
کتاب الغیبه
به عنوان مثال اثرها حمیری درباره غایب بودن، کتاب الغیبة میباشد. همینطور او تألیف دیگری در این مورد داشته که نجاشی[۳۴] هم از آن با اسم الغیبة و الحیرة خاطر کرده و احتمالا به عبارتی میباشد که طوسی، به گزارش ابوجعفر محمدبن جعفر ابن بُطّه قمی، اسم آن را الفترةُ والحیرة بیان شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۳۵]
ابن ابی زینب،[۳۶] ابن بابویه[۳۷] و روضه خوان طوسی در کتاب الغیبة[۳۸] احادیث فراوانی درباره غایب بودن از حمیری نقل کردهاند که برگرفته از اثرها او درین باب میباشد.
روضه خوان صدوق در کتاب التوحید[۳۹] روایاتی به گزارش مشایخ خویش از حمیری آورده که احتمالا از کتاب العظمة و التوحید یا این که کتاب التوحید و البداء و الارادة و الاستطاعة و المعرفة[۴۰] میباشد که روحانی طوسی[۴۱] از کتاب اخیر با تیتر التوحید و الاستطاعة و الافاعیل و البداء خاطر نموده است.
قرب الاسناد
صرفا کتاب جانور از حمیری، قُرب الاِسناد میباشد. نجاشی[۴۲] از سه کتاب حمیری با نامهای قرب الاسناد الی الرضا ، قرب الاسناد الی ابی جعفر بن الرضا، و قرب الاسناد الی صاحب و مالک الامر خاطر کرده، البته روحانی طوسی[۴۳] تنها از قرب الاسناد ذکر شده میباشد.
قرب الاسناد به اثراتی اطلاق میگردد که در آن، محدّث، روایات را با کوتاهترین نحوه تا معصوم قصه نماید. حمیری در تألیف این کتاب از متنها قدیمیخیس نیز سود کرده[۴۴] که از مهم ترین آنها، کتاب المسائل علی بن جعفر عُریضی میباشد که حمیری قسمت اعظم آن را در کتاب خویش آورده میباشد.[۴۵]
ابن ادریس حلّی[۴۶] روایاتی از قرب الاسناد حمیری نقل کرده، البته به غلط این کتاب را به فرزند او، محمد نسبت داده میباشد. منشأ این غلط ظاهرا آن میباشد که سلسله گواهی آغازین کتاب به فرزند حمیری منتهی میشود.[۴۷]
شاهد اساسی بر درستی انتساب قرب الاسناد به عبدالله بن جعفر حمیری آن میباشد که ابنادریس حلی،[۴۸] در نقل قسم از این کتاب، حدیثی را مستقیم از محمد بن حسین بن ابی الخطاب (متوفی ۲۶۲ق) آورده که طبقه حدیثی آن صرفا با طبقه مشایخ عبداللّه بن جعفر انطباق دارااست.
پانویس
سید کباری، منطقههای علمیه شیعه در گستره دنیا، ص۲۵۶
نجاشی، ص۲۱۹.
نجاشی، ص۳۵۴ ـ ۳۵۵.
طوسی، رجال، ص۴۲۴.
نجاشی، ص۳۸، ۵۹، ۱۶۸، ۳۰۲، ۴۳۰.
نجاشی، ص۵۵، ۱۳۷.
حمیری، ص۳۷۹.
نجاشی، ص۱۶۸.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۶۳.
طوسی، الامالی، ص۹، ۲۲، ۲۰۳.
طوسی، الامالی، ص۱۳، ۳۸، ۲۰۱.
طوسی، الامالی، ص۸۶، ۲۳۸، ۶۹۷.
نجاشی، ص۱۷۶، ۲۷۴.
نجاشی، ص۴۳۰.
طوسی، الامالی، ص۱۸۹.
طوسی، رجال، ص۴۳۷.
مسائلُ لأبی محمد الحسن
حمیری همینطور کتابی با تیتر مسائلُ أبی محمدالحسن علی ید محمد بن عثمان العَمری تألیف کرده که نقل قولهایی از آن در اثر ها مختلف امامیه مانده مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۸]
براساس این نقل قولها، به لحاظ می رسد که قسمت اعظم این کتاب، سوالهای فقاهتی از امام عسکری(ع) بوده که حمیری آنانرا از روش محمد بن عثمان عَمْری دومین نایب خاص، به امام میرسانده و جوابهایی نیز از روش عمری میگرفته آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۲۹]
الدلائل
عبدالله بن جعفر حمیری اثراتی نیز در مسئله امامت تألیف نموده است. او کتاب مهمی با اسم الدلائل داشته میباشد[۳۰] که تا قرن هفتم جانور بوده و بهاءالدین اربلی[۳۱] و ابن طاووس[۳۲] بخشهایی از آن را نقل کردهاند. ابن طاووس ورژنای از این کتاب را، به خط احمد بن حسین ابن غضائری، در چنگ داشته رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۳۳]
کتاب الغیبه
به عنوان مثال اثرها حمیری درباره غایب بودن، کتاب الغیبة میباشد. همینطور او تألیف دیگری در این مورد داشته که نجاشی[۳۴] هم از آن با اسم الغیبة و الحیرة خاطر کرده و احتمالا به عبارتی میباشد که طوسی، به گزارش ابوجعفر محمدبن جعفر ابن بُطّه قمی، اسم آن را الفترةُ والحیرة بیان شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد نموده است.[۳۵]
ابن ابی زینب،[۳۶] ابن بابویه[۳۷] و روضه خوان طوسی در کتاب الغیبة[۳۸] احادیث فراوانی درباره غایب بودن از حمیری نقل کردهاند که برگرفته از اثرها او درین باب میباشد.
روضه خوان صدوق در کتاب التوحید[۳۹] روایاتی به گزارش مشایخ خویش از حمیری آورده که احتمالا از کتاب العظمة و التوحید یا این که کتاب التوحید و البداء و الارادة و الاستطاعة و المعرفة[۴۰] میباشد که روحانی طوسی[۴۱] از کتاب اخیر با تیتر التوحید و الاستطاعة و الافاعیل و البداء خاطر نموده است.
قرب الاسناد
صرفا کتاب جانور از حمیری، قُرب الاِسناد میباشد. نجاشی[۴۲] از سه کتاب حمیری با نامهای قرب الاسناد الی الرضا ، قرب الاسناد الی ابی جعفر بن الرضا، و قرب الاسناد الی صاحب و مالک الامر خاطر کرده، البته روحانی طوسی[۴۳] تنها از قرب الاسناد ذکر شده میباشد.
قرب الاسناد به اثراتی اطلاق میگردد که در آن، محدّث، روایات را با کوتاهترین نحوه تا معصوم قصه نماید. حمیری در تألیف این کتاب از متنها قدیمیخیس نیز سود کرده[۴۴] که از مهم ترین آنها، کتاب المسائل علی بن جعفر عُریضی میباشد که حمیری قسمت اعظم آن را در کتاب خویش آورده میباشد.[۴۵]
ابن ادریس حلّی[۴۶] روایاتی از قرب الاسناد حمیری نقل کرده، البته به غلط این کتاب را به فرزند او، محمد نسبت داده میباشد. منشأ این غلط ظاهرا آن میباشد که سلسله گواهی آغازین کتاب به فرزند حمیری منتهی میشود.[۴۷]
شاهد اساسی بر درستی انتساب قرب الاسناد به عبدالله بن جعفر حمیری آن میباشد که ابنادریس حلی،[۴۸] در نقل قسم از این کتاب، حدیثی را مستقیم از محمد بن حسین بن ابی الخطاب (متوفی ۲۶۲ق) آورده که طبقه حدیثی آن صرفا با طبقه مشایخ عبداللّه بن جعفر انطباق دارااست.
پانویس
سید کباری، منطقههای علمیه شیعه در گستره دنیا، ص۲۵۶
نجاشی، ص۲۱۹.
نجاشی، ص۳۵۴ ـ ۳۵۵.
طوسی، رجال، ص۴۲۴.
نجاشی، ص۳۸، ۵۹، ۱۶۸، ۳۰۲، ۴۳۰.
نجاشی، ص۵۵، ۱۳۷.
حمیری، ص۳۷۹.
نجاشی، ص۱۶۸.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۶۳.
طوسی، الامالی، ص۹، ۲۲، ۲۰۳.
طوسی، الامالی، ص۱۳، ۳۸، ۲۰۱.
طوسی، الامالی، ص۸۶، ۲۳۸، ۶۹۷.
نجاشی، ص۱۷۶، ۲۷۴.
نجاشی، ص۴۳۰.
طوسی، الامالی، ص۱۸۹.
طوسی، رجال، ص۴۳۷.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی