مسجد غَمامه با اسمهای مسجد اِستِسقاء و مسجد مُصَلّا، مسجدی دیرین در مدینه و در حوالی مسجدالنبی میباشد. رسول اکرم(ص) درین محل، نماز عیدَیْن را میخوانده میباشد. درباره انگیزه اسمگذاریاش گفتهاند که رسول(ص) در این جا در هم اکنون نماز بوده که غمامه (ابری) بر بالای سرش سایه افکنده میباشد یااینکه نبی(ص) در آن نماز استسقاء خواند و بعداز نماز، ابری آشکار شد و باران بارید. قدمت بن عبدالعزیز (درگذشت ۱۰۱ق) هشتمین خلیفه اموی، دراین محل، مسجدی سازه کرد. مسجد غمامه در زمانهای متفاوت، نوسازی شدهاست و واپسین تجدید بنا آن، به فرصت سلطنت فهد بن عبدالعزیز در زمان آلسعود باز مسجد النبی کوهسنگی مشهد میشود.
معرفی
مسجد غمامه با مساحت ۷۷۳ مترمربع در مدینه، در جنوبغربی مسجدالنبی و مسافت سیصد متری آن جایدارد.[۱] اورده شده رسول(ص) اول نماز عید را در سال ۲ هجری قمری در مدینه[۲] و در صحرا و در محلی که بهاسم «مَناخه» بود،[۳] خواند و در زمان حکومت قدمت بن عبدالعزیز، آنجا را مسجد کردند.[۴] روایتی از ابوسعید خُدْری اورده شده که رسول اکرم(ص)، روز عید فطر و قربان به مصلی میرفت و بعد از اقامه نماز عید به خلل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد خطبه میپرداخت.[۵]
این مسجد تا اواخر قرن نهم هجری، محل برگزاری نماز عید بوده میباشد.[۶]
ورودی مسجد
انگیزه اسمگذاری
نقل شده فرستاده(ص) درین مسجد در اکنون نماز بود و ابری بر بالای سرش بر وی سایه افکند[۷] یااینکه رسول(ص) در آن، نماز استسقاء خواند و بعداز نقطه پايان نماز، ابری بر بالای مسجد آشکار شد و باران بارید.[۸] غمامه بهمعنای ابر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۹]
اسم مسجد را مسجد مُصَلّی نیز گفتهاند؛[۱۰] زیرا رسول(ص) در آن نماز عیدین را اقامه میکرد.[۱۱]
نمای داخلی مسجد
مرمت
مسجد غمامه در زمان گوناگون نوسازی شدهاست.[۱۲] در قرن دوم هجری و نیز در قرن هشتم در بین سالهای ۷۴۸ تا ۷۵۳ق تعمیر شد و مهمترین تعمیرات مسجد، به در زمان سلطنت شاه حسن نوه قلاوون در مصر بازمیشود.[۱۳] این سازه در حکومت عثمانی نیز در دو عصر عبدالمجید اولیه عثمانی (حک: ۱۲۵۵ تا ۱۲۷۷ق) و فرمان روا عبدالحمید عثمانی (حک: ۱۲۹۳- ۱۳۲۷ق) مرمت شد. در زمان سلطنت فهد بن عبدالعزیز فرمانروا وقت ایالات متحده عربی سعودی نیز ترمیم و زیباسازی مسجد غمامه اعمال شد و تاریخ آن بر روی کتیبه، سال ۱۴۱۱ق درج شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.[۱۴]
حالت مدرن
مسجد غمامه در مقابل درب باب السلام مسجدالنبی جایدارد و بر سردَر ورودی، تابلوی سبزرنگی نصب و اسم مسجد بر آن حک شدهاست.[۱۵] شش گنبد خرد و والا و قوسهای بیرونی مسجد که با سنگهای سیاه و خطهای سپید پوشیده گردیده، از خصوصیتهای معماری این مسجد میباشد.[۱۶]
پانویس
قائدان، تاریخ و اثر ها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
قائدان، تاریخ و اثرها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
حسنی، سیری در اماکن مرزوبوم وحی، ۱۳۷۱ش، ص۵۸.
سمهودی، خبرها مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹؛ قائدان، تاریخ و اثر ها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۷.
«مسجد غمامه، محل سایه ابر بر نبی اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
حسینی شیرازی، موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی، ۱۴۰۷ق، ج۴۶، ص۱۱۷.
نجفی، مدینهشناسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۴.
شهیدی، عرشیان، ۱۳۸۳ش، ص۱۰۲.
سمهودی، خبر ها مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹.
خویلد، المساجد و الاماکن الاثریه، ۱۴۲۰ق، ص۹.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۹.
قائدان، تاریخ و اثر ها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸؛ سمهودی، خبرها مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۹.
«مسجد غمامه، محل سایه ابر بر فرستاده اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
«مسجد غمامه، محل سایه ابر بر فرستاده اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
منابع
حسنی، علیاکبر، سیری در اماکن میهن وحی، طهران، مشعر، ۱۳۷۱ش.
حسینی شیرازی، سید محمد، موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی، قم، موسسه الفکر الاسلامی، ۱۴۰۷ق.
جعفریان، پیامبر، اثرها اسلامی مکه و مدینه، طهران، مشعر، ۱۳۷۹ش.
خویلد، عبدالرحمن، المساجد و الاماکن الاثریه، طهران، مشعر، ۱۴۲۰ق.
سمهودی، علی بن عبدالله، خبر ها مدینه، طهران، مشعر، ۱۳۷۶ش.
شهیدی، سیدجعفر، عرشیان، طهران، مشعر، ۱۳۸۳ش.
قائدان، اصغر، تاریخ و اثرها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، طهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
مسجد غمامه، محل سایه ابر بر پیامبر اکرم(ص) در مدینه منوره، خبرگزاری شبستان، تاریخ تکثیر: ۱۳۹۹/۳/۱۹.
نجفی، محمدباقر، مدینهشناسی، طهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
نبو
مساجد
ایالات متحده عربی
مسجدالحرام • مسجدالنبی • مسجد قبا • مسجد شجره • مسجد ردالشمس • مسجد خیف • مسجد غدیر خم • مسجد قبلتین • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • مسجد حمزه (مدینه) • مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
عراق
مسجد کوفه • مسجد سهله • مسجد براثا • مسجد حنانه • مسجد روحانی طوسی • مسجد روحانی انصاری • مسجد هندی • مسجد الخضراء • مسجد صعصعه • مسجد زید بن صوحان • مسجد عمران بن شاهین • مسجد الحمراء • مسجد جامع بصره • مسجد جواهری
کشور ایران
مسجد جمکران • مسجد گوهرشاد • مسجد آقابزرگ کاشان • مسجد جامع اصفهان • مسجد امام اصفهان • مسجد حکیم اصفهان • مسجد سلماسی • مسجد روضه خوان لطفالله • مسجد جامع یزد • مسجد اعظم قم • مسجد امام حسن عسکری قم • مسجد سید اصفهان • مسجد امام خمینی • مسجد سید عزیزالله • مسجد کبود • مسجد نصیرالملک • مسجد جامع قم • مسجد جامع کرمان • مسجد ملک کرمان • مسجد ارک طهران • مسجد نماینده قانونی شیراز • مسجد کرامت • مسجد فیل • مسجد هدایت طهران • مسجد جامع عتیق شیراز • مسجد لرزاده • مسجد مالکالامر تبریز • مسجد الجواد • مسجد جاوید • مسجد امینالدوله • مسجد ابوذر (طهران) • مسجد جلیلی • مسجد قبا (طهران) • مسجد جامع نارمک • مسجد فرط
فلسطین
مسجدالاقصی • مسجد صخره
سوریه، مصر، یمن و...
مسجد جامع اموی، مسجد حکم دهنده مصر • مسجد جیوشی، مسجد امام علی صنعا • جامع الامام الصادق (بحرین)
مرتبط
مسجد • مسجد جامع • محراب • مناره • منبر • عمران مسجد • خبرگزاری شبستان • روز جهانی مسجد
نماز • مسجدالنبی
نبو
ایالات متحده عربی سعودی
بخش ها تاریخی
مکه • مدینه • جده • احساء • قطیف • عوامیه • طائف • نجران • ینبع • ربذه • شعب ابیطالب • خیبر • غدیر خم • فدک • سقیفه • کوه نوروفروغ • کوه ابوقبیس • کوه عینین • ابواء • ابطح • دارالندوه • ناحیه بدر • کوه احد • کوه رضوی • حدیبیه • تهامه • معضل • صریا • حجاز • دومة الجندل • جحفه • آبار علی • منزل ارقم بن ابیارقم • حیطان سبعه
اماکن مقدس
بقاع مکی • مقبره مدنی • مسجد الحرام • مسجد النبی • آرامستان معلاة • مسجد قبا • آرامستان بقیع • مسجد غدیر • بقاعهای بقیع • مسجد ردالشمس • غار حراء • مسجد شجره • مرز و بوم منا • عرفات • مشعر • بیت الاحزان • کوه ثور • مسجد خیف • مسجد قبلتین • جبل الرحمة • حجر اسماعیل • جایگاه ابراهیم • زمزم • صفا و مروه • مسعی • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • ردیف توبه • بقعه شهدای احد • مسجد حمزه (مدینه)• مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
شخصیتها
روضه خوان احمد احسائی • علی بن حسنعلی خنیزی • علی بن حسن خنیزی • عبدالهادی فضلی • باقر النمر • محمدعلی عمری • حسن الصفار • سید هاشم الشخص • ناصر القفاری • زکی المیلاد
دستههای شیعی
حرکت مبلغان طلایهدار • سازمان انقلاب اسلامی در شبه جزیره • الحرکة الاصلاحیه • حزبالله حجاز
بقیه
نخاوله • حج • وهابیت • تخریب بقیع • جزیرة العرب • یوم الهدم • قریش • اوس و خزرج • بنیهاشم • انصار • ناآگاهی • فاجعه منا (۱۳۹۴) • انتفاضه حوزه شرقیه • باب جبرئیل • اعدامهای ۱۲ مارس ۲۰۲۲ ایالات متحده عربی
آرامستان بقیع
مسجد غَمامه با اسمهای مسجد اِستِسقاء و مسجد مُصَلّا، مسجدی دیرین در مدینه و در حوالی مسجدالنبی میباشد. رسول اکرم(ص) درین محل، نماز عیدَیْن را میخوانده میباشد. درباره انگیزه اسمگذاریاش گفتهاند که رسول(ص) در این جا در هم اکنون نماز بوده که غمامه (ابری) بر بالای سرش سایه افکنده میباشد یااینکه نبی(ص) در آن نماز استسقاء خواند و بعداز نماز، ابری آشکار شد و باران بارید. قدمت بن عبدالعزیز (درگذشت ۱۰۱ق) هشتمین خلیفه اموی، دراین محل، مسجدی سازه کرد. مسجد غمامه در زمانهای متفاوت، نوسازی شدهاست و واپسین تجدید بنا آن، به فرصت سلطنت فهد بن عبدالعزیز در زمان آلسعود باز مسجد النبی کوهسنگی مشهد میشود.
معرفی
مسجد غمامه با مساحت ۷۷۳ مترمربع در مدینه، در جنوبغربی مسجدالنبی و مسافت سیصد متری آن جایدارد.[۱] اورده شده رسول(ص) اول نماز عید را در سال ۲ هجری قمری در مدینه[۲] و در صحرا و در محلی که بهاسم «مَناخه» بود،[۳] خواند و در زمان حکومت قدمت بن عبدالعزیز، آنجا را مسجد کردند.[۴] روایتی از ابوسعید خُدْری اورده شده که رسول اکرم(ص)، روز عید فطر و قربان به مصلی میرفت و بعد از اقامه نماز عید به خلل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد خطبه میپرداخت.[۵]
این مسجد تا اواخر قرن نهم هجری، محل برگزاری نماز عید بوده میباشد.[۶]
ورودی مسجد
انگیزه اسمگذاری
نقل شده فرستاده(ص) درین مسجد در اکنون نماز بود و ابری بر بالای سرش بر وی سایه افکند[۷] یااینکه رسول(ص) در آن، نماز استسقاء خواند و بعداز نقطه پايان نماز، ابری بر بالای مسجد آشکار شد و باران بارید.[۸] غمامه بهمعنای ابر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۹]
اسم مسجد را مسجد مُصَلّی نیز گفتهاند؛[۱۰] زیرا رسول(ص) در آن نماز عیدین را اقامه میکرد.[۱۱]
نمای داخلی مسجد
مرمت
مسجد غمامه در زمان گوناگون نوسازی شدهاست.[۱۲] در قرن دوم هجری و نیز در قرن هشتم در بین سالهای ۷۴۸ تا ۷۵۳ق تعمیر شد و مهمترین تعمیرات مسجد، به در زمان سلطنت شاه حسن نوه قلاوون در مصر بازمیشود.[۱۳] این سازه در حکومت عثمانی نیز در دو عصر عبدالمجید اولیه عثمانی (حک: ۱۲۵۵ تا ۱۲۷۷ق) و فرمان روا عبدالحمید عثمانی (حک: ۱۲۹۳- ۱۳۲۷ق) مرمت شد. در زمان سلطنت فهد بن عبدالعزیز فرمانروا وقت ایالات متحده عربی سعودی نیز ترمیم و زیباسازی مسجد غمامه اعمال شد و تاریخ آن بر روی کتیبه، سال ۱۴۱۱ق درج شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.[۱۴]
حالت مدرن
مسجد غمامه در مقابل درب باب السلام مسجدالنبی جایدارد و بر سردَر ورودی، تابلوی سبزرنگی نصب و اسم مسجد بر آن حک شدهاست.[۱۵] شش گنبد خرد و والا و قوسهای بیرونی مسجد که با سنگهای سیاه و خطهای سپید پوشیده گردیده، از خصوصیتهای معماری این مسجد میباشد.[۱۶]
پانویس
قائدان، تاریخ و اثر ها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
قائدان، تاریخ و اثرها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
حسنی، سیری در اماکن مرزوبوم وحی، ۱۳۷۱ش، ص۵۸.
سمهودی، خبرها مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹؛ قائدان، تاریخ و اثر ها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۷.
«مسجد غمامه، محل سایه ابر بر نبی اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
حسینی شیرازی، موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی، ۱۴۰۷ق، ج۴۶، ص۱۱۷.
نجفی، مدینهشناسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۴.
شهیدی، عرشیان، ۱۳۸۳ش، ص۱۰۲.
سمهودی، خبر ها مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹.
خویلد، المساجد و الاماکن الاثریه، ۱۴۲۰ق، ص۹.
جعفریان، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۹.
قائدان، تاریخ و اثر ها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، ۱۳۸۵ش، ص۲۵۸؛ سمهودی، خبرها مدینه، ۱۳۷۶ش، ص۴۳۹.
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۳۴۹.
«مسجد غمامه، محل سایه ابر بر فرستاده اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
«مسجد غمامه، محل سایه ابر بر فرستاده اکرم(ص) در مدینه منوره»، خبرگزاری شبستان.
منابع
حسنی، علیاکبر، سیری در اماکن میهن وحی، طهران، مشعر، ۱۳۷۱ش.
حسینی شیرازی، سید محمد، موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی، قم، موسسه الفکر الاسلامی، ۱۴۰۷ق.
جعفریان، پیامبر، اثرها اسلامی مکه و مدینه، طهران، مشعر، ۱۳۷۹ش.
خویلد، عبدالرحمن، المساجد و الاماکن الاثریه، طهران، مشعر، ۱۴۲۰ق.
سمهودی، علی بن عبدالله، خبر ها مدینه، طهران، مشعر، ۱۳۷۶ش.
شهیدی، سیدجعفر، عرشیان، طهران، مشعر، ۱۳۸۳ش.
قائدان، اصغر، تاریخ و اثرها اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، طهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
مسجد غمامه، محل سایه ابر بر پیامبر اکرم(ص) در مدینه منوره، خبرگزاری شبستان، تاریخ تکثیر: ۱۳۹۹/۳/۱۹.
نجفی، محمدباقر، مدینهشناسی، طهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
نبو
مساجد
ایالات متحده عربی
مسجدالحرام • مسجدالنبی • مسجد قبا • مسجد شجره • مسجد ردالشمس • مسجد خیف • مسجد غدیر خم • مسجد قبلتین • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • مسجد حمزه (مدینه) • مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
عراق
مسجد کوفه • مسجد سهله • مسجد براثا • مسجد حنانه • مسجد روحانی طوسی • مسجد روحانی انصاری • مسجد هندی • مسجد الخضراء • مسجد صعصعه • مسجد زید بن صوحان • مسجد عمران بن شاهین • مسجد الحمراء • مسجد جامع بصره • مسجد جواهری
کشور ایران
مسجد جمکران • مسجد گوهرشاد • مسجد آقابزرگ کاشان • مسجد جامع اصفهان • مسجد امام اصفهان • مسجد حکیم اصفهان • مسجد سلماسی • مسجد روضه خوان لطفالله • مسجد جامع یزد • مسجد اعظم قم • مسجد امام حسن عسکری قم • مسجد سید اصفهان • مسجد امام خمینی • مسجد سید عزیزالله • مسجد کبود • مسجد نصیرالملک • مسجد جامع قم • مسجد جامع کرمان • مسجد ملک کرمان • مسجد ارک طهران • مسجد نماینده قانونی شیراز • مسجد کرامت • مسجد فیل • مسجد هدایت طهران • مسجد جامع عتیق شیراز • مسجد لرزاده • مسجد مالکالامر تبریز • مسجد الجواد • مسجد جاوید • مسجد امینالدوله • مسجد ابوذر (طهران) • مسجد جلیلی • مسجد قبا (طهران) • مسجد جامع نارمک • مسجد فرط
فلسطین
مسجدالاقصی • مسجد صخره
سوریه، مصر، یمن و...
مسجد جامع اموی، مسجد حکم دهنده مصر • مسجد جیوشی، مسجد امام علی صنعا • جامع الامام الصادق (بحرین)
مرتبط
مسجد • مسجد جامع • محراب • مناره • منبر • عمران مسجد • خبرگزاری شبستان • روز جهانی مسجد
نماز • مسجدالنبی
نبو
ایالات متحده عربی سعودی
بخش ها تاریخی
مکه • مدینه • جده • احساء • قطیف • عوامیه • طائف • نجران • ینبع • ربذه • شعب ابیطالب • خیبر • غدیر خم • فدک • سقیفه • کوه نوروفروغ • کوه ابوقبیس • کوه عینین • ابواء • ابطح • دارالندوه • ناحیه بدر • کوه احد • کوه رضوی • حدیبیه • تهامه • معضل • صریا • حجاز • دومة الجندل • جحفه • آبار علی • منزل ارقم بن ابیارقم • حیطان سبعه
اماکن مقدس
بقاع مکی • مقبره مدنی • مسجد الحرام • مسجد النبی • آرامستان معلاة • مسجد قبا • آرامستان بقیع • مسجد غدیر • بقاعهای بقیع • مسجد ردالشمس • غار حراء • مسجد شجره • مرز و بوم منا • عرفات • مشعر • بیت الاحزان • کوه ثور • مسجد خیف • مسجد قبلتین • جبل الرحمة • حجر اسماعیل • جایگاه ابراهیم • زمزم • صفا و مروه • مسعی • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • ردیف توبه • بقعه شهدای احد • مسجد حمزه (مدینه)• مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
شخصیتها
روضه خوان احمد احسائی • علی بن حسنعلی خنیزی • علی بن حسن خنیزی • عبدالهادی فضلی • باقر النمر • محمدعلی عمری • حسن الصفار • سید هاشم الشخص • ناصر القفاری • زکی المیلاد
دستههای شیعی
حرکت مبلغان طلایهدار • سازمان انقلاب اسلامی در شبه جزیره • الحرکة الاصلاحیه • حزبالله حجاز
بقیه
نخاوله • حج • وهابیت • تخریب بقیع • جزیرة العرب • یوم الهدم • قریش • اوس و خزرج • بنیهاشم • انصار • ناآگاهی • فاجعه منا (۱۳۹۴) • انتفاضه حوزه شرقیه • باب جبرئیل • اعدامهای ۱۲ مارس ۲۰۲۲ ایالات متحده عربی
آرامستان بقیع
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی