کتابُ الْمَراتب فی فَضائل أمیرالمُؤمنین و سَیّدالوَصیّین عَلیّ بن اَبیطالب(ع) درباره فضائل علی(ع) تاثیر ابوالقاسم بُستی فقید زیدی معتزلی سده چهارم هجری میباشد. بُستی درین تاثیر به ۴۵۰ فضیلت از فضائل علی بن ابیطالب(ع) اشاره کرده و ضمنا نقل فضائل به عامل هم مسجد النبی کوهسنگی مشهد پرداخته میباشد.
درباره مؤلف
أبوالقاسم اسماعیل بن أحمد البستی معتزلی زیدی متوفای حدود سال ۴۲۰ق میباشد. از محل تولد و تاریخ آن، تحصیلات، سفرهای علمی، شاگردان و سال ظریف وفات وی اطلاعی وجود ندارد. دیرینترین متنی که درباره وی در اختیار بوده تفصیل اکنون کوتاهی از اوست که در کتاب (گستردن العیون: ص ۳۸۵- ۳۸۶) حکم دهنده جشمی (شهید در مکه به سال ۴۹۴ق) که درضمن کتاب (ادب الاعتزال و طبقات المعتزله) حکم دهنده عبدالجبار آمده میباشد. جشمی در نصیب مرتبط با شاگردان حکم دهنده عبدالجبار أسدآبادی معتزلی (متوفای ۴۱۵ق)، که ذمه دار منصب قضاوت بوده، از هفت بدن حاکم خاطر مینماید که هفتم آن ها ابوالقاسم بستی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱] [۲]
انتساب کتاب
در کتاب معالم العلماء ابن شهر آشوب متوفای ۵۸۸ق و الیقین نوشته سید ابن طاووس متوفای ۶۶۴ق کتاب المراتب به بُستی منسوب شده میباشد. ابن طاووس به دیدن کتاب المراتب تصریح رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده است.[۳]
تاریخ کتابت
درباره تاریخ کتابت و تدوین کتاب المراتب در منابع یا این که در ورژنهای خطی مطلبی نیامده میباشد. صرفا در فصل هفتم کتاب، هنگام مشاجره درباره اسمها و لقبها حضرت علی(ع)، مؤلف به شعری از مالک بن عباد تَمَثُّل می جوید و از وی با تیتر «قال الصاحب مَتَّع اللّه بصالح أعماله» خاطر مینماید که نشانهدهنده زنده بودن اوست و بنابر نقل معروف مورّخان، مالک بن عباد در سال ۳۸۵ق وفات نموده است. همینطور در بخشی از کتاب به هجرت بُستی به طبرستان اشاره دارااست که در حین امامت المؤید باللّه زیدی بوده، که در سالهای نصفه دوّم قرن چهاردهم هجری قمری شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴]
در فصل آخری کتاب نیز به امامت ابوطالب یحیی بن الحسین اخوی المؤیَّد باللّه که بعداز وی به امامت رسیده اشاره داراست.[۵]
علت و طرز تألیف
بستی نخست کتاب، سبب ساز تألیف آن را این سیرتکامل آورده میباشد که صدها فضیلت برای علی(ع) بیان شده و زیرا برای تودهای بیاگاهی ذکر کردم و آنها خواستند درین مورد چیزی بنویسم. با اینکه مصنف دراین گفتار تصریح به دویست فضیلت داراست، ولی در نقطه پايان کتاب، تک تک فضائل حضرت علی(ع) را به ۴۵۰ فضیلت میرساند.[۶]
کتاب مغایر نحوه معمول فرصت مؤلف، به طور نقل حدیث وجود ندارد، بلکه به صورت نقل فضائل یاروهمدم بابیان دلیلهاست. تالیف کننده حتیدر مواقعی که به نقل احادیثی از نبی پروردگار پرداخته، سلسله راویان خویش را بیان نمینماید. به این ترتیب کتاب المراتب، بیشتر کتابی کلامی میباشد که به روایات ادله نموده است.[۷]
ورژنها و چاپ
کتاب المراتب دارنده چهار ورژن خطی شناختهگردیده است:
ورژن کتابخانه الاصفیه در حیدرآباد هند
ورژن در کتابخانه ناصریه هند
ورژن در کتابخانه ندوة العلماء در لکنهو
چهارمین آن در کتابخانه دانشکده ییل (yale) آمریکاست. این ورژن قدیمیترین ورژن از کتاب المراتب و به خط حنظلة بن الحسن بن شعبان نوشته سال ۶۱۸ق میباشد.[۸][۹]
این تاثیر به سال ۱۴۲۱ق با پژوهش محمدرضا انصاری قمی بوسیله انتشارات ادله ما در قم چاپ شوید.
پانویس
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۱۱.
انصاری قمی، معرفی المراتب فی فضائل علی بن أبیطالب علیهالسلام.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۱۴.
انصاری قمی، معرفی المراتب فی فضائل علی بن أبی طالب علیهالسلام.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۱۷.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۲۵.
کتابخانه دیجیتال نوروروشنایی.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص۱۴.
انصاری قمی، معرفی المراتب فی فضائل علی بن أبیطالب علیهالسلام.
یادداشت
کتابُ الْمَراتب فی فَضائل أمیرالمُؤمنین و سَیّدالوَصیّین عَلیّ بن اَبیطالب(ع) درباره فضائل علی(ع) تاثیر ابوالقاسم بُستی فقید زیدی معتزلی سده چهارم هجری میباشد. بُستی درین تاثیر به ۴۵۰ فضیلت از فضائل علی بن ابیطالب(ع) اشاره کرده و ضمنا نقل فضائل به عامل هم مسجد النبی کوهسنگی مشهد پرداخته میباشد.
درباره مؤلف
أبوالقاسم اسماعیل بن أحمد البستی معتزلی زیدی متوفای حدود سال ۴۲۰ق میباشد. از محل تولد و تاریخ آن، تحصیلات، سفرهای علمی، شاگردان و سال ظریف وفات وی اطلاعی وجود ندارد. دیرینترین متنی که درباره وی در اختیار بوده تفصیل اکنون کوتاهی از اوست که در کتاب (گستردن العیون: ص ۳۸۵- ۳۸۶) حکم دهنده جشمی (شهید در مکه به سال ۴۹۴ق) که درضمن کتاب (ادب الاعتزال و طبقات المعتزله) حکم دهنده عبدالجبار آمده میباشد. جشمی در نصیب مرتبط با شاگردان حکم دهنده عبدالجبار أسدآبادی معتزلی (متوفای ۴۱۵ق)، که ذمه دار منصب قضاوت بوده، از هفت بدن حاکم خاطر مینماید که هفتم آن ها ابوالقاسم بستی آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۱] [۲]
انتساب کتاب
در کتاب معالم العلماء ابن شهر آشوب متوفای ۵۸۸ق و الیقین نوشته سید ابن طاووس متوفای ۶۶۴ق کتاب المراتب به بُستی منسوب شده میباشد. ابن طاووس به دیدن کتاب المراتب تصریح رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کرده است.[۳]
تاریخ کتابت
درباره تاریخ کتابت و تدوین کتاب المراتب در منابع یا این که در ورژنهای خطی مطلبی نیامده میباشد. صرفا در فصل هفتم کتاب، هنگام مشاجره درباره اسمها و لقبها حضرت علی(ع)، مؤلف به شعری از مالک بن عباد تَمَثُّل می جوید و از وی با تیتر «قال الصاحب مَتَّع اللّه بصالح أعماله» خاطر مینماید که نشانهدهنده زنده بودن اوست و بنابر نقل معروف مورّخان، مالک بن عباد در سال ۳۸۵ق وفات نموده است. همینطور در بخشی از کتاب به هجرت بُستی به طبرستان اشاره دارااست که در حین امامت المؤید باللّه زیدی بوده، که در سالهای نصفه دوّم قرن چهاردهم هجری قمری شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴]
در فصل آخری کتاب نیز به امامت ابوطالب یحیی بن الحسین اخوی المؤیَّد باللّه که بعداز وی به امامت رسیده اشاره داراست.[۵]
علت و طرز تألیف
بستی نخست کتاب، سبب ساز تألیف آن را این سیرتکامل آورده میباشد که صدها فضیلت برای علی(ع) بیان شده و زیرا برای تودهای بیاگاهی ذکر کردم و آنها خواستند درین مورد چیزی بنویسم. با اینکه مصنف دراین گفتار تصریح به دویست فضیلت داراست، ولی در نقطه پايان کتاب، تک تک فضائل حضرت علی(ع) را به ۴۵۰ فضیلت میرساند.[۶]
کتاب مغایر نحوه معمول فرصت مؤلف، به طور نقل حدیث وجود ندارد، بلکه به صورت نقل فضائل یاروهمدم بابیان دلیلهاست. تالیف کننده حتیدر مواقعی که به نقل احادیثی از نبی پروردگار پرداخته، سلسله راویان خویش را بیان نمینماید. به این ترتیب کتاب المراتب، بیشتر کتابی کلامی میباشد که به روایات ادله نموده است.[۷]
ورژنها و چاپ
کتاب المراتب دارنده چهار ورژن خطی شناختهگردیده است:
ورژن کتابخانه الاصفیه در حیدرآباد هند
ورژن در کتابخانه ناصریه هند
ورژن در کتابخانه ندوة العلماء در لکنهو
چهارمین آن در کتابخانه دانشکده ییل (yale) آمریکاست. این ورژن قدیمیترین ورژن از کتاب المراتب و به خط حنظلة بن الحسن بن شعبان نوشته سال ۶۱۸ق میباشد.[۸][۹]
این تاثیر به سال ۱۴۲۱ق با پژوهش محمدرضا انصاری قمی بوسیله انتشارات ادله ما در قم چاپ شوید.
پانویس
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۱۱.
انصاری قمی، معرفی المراتب فی فضائل علی بن أبیطالب علیهالسلام.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۱۴.
انصاری قمی، معرفی المراتب فی فضائل علی بن أبی طالب علیهالسلام.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۱۷.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص ۲۵.
کتابخانه دیجیتال نوروروشنایی.
بستی، کتاب المراتب، ۱۴۲۱ق، ص۱۴.
انصاری قمی، معرفی المراتب فی فضائل علی بن أبیطالب علیهالسلام.
یادداشت
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: تاریخچه و نقش در مناسبتهای مذهبی