عباس بن محمدرضا قُمی (۱۲۹۴ق-۱۳۵۹ق) دارای شهرت به روضه خوان عباس قمی و محدّث قمی فقید شیعه در |قرن چهارده هجری قمری میباشد. وی محدث، مورخ و خطیب بود و تحصیلات و شغل های علمی خود را در سه حوزه قم، مشهد و نجف سپری کرد و کتابهای پرشماری نگاشت. مفاتیح الجنان، سفینة البحار، نفس المهموم و منتهی الآمال از مشهورترین تألیفات روضه خوان عباس قمی بهشمار میرود. محدث قمی در سال ۱۳۱۹ش در نجف درگذشت و در مقبره علی بن ابیطالب(ع) مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.
معاشطومار
روضه خوان عباس در سال ۱۲۹۴ق در قم متولد شد.[۱] پدرش محمدرضا قمی شخصی متدین و مرجع عموم برای دوراندیشی از وظایف فقهی بود[۲] و مادرش، بانو زینت از زنان متدین و صالح بود.[۳] روحانی عباس قمی درباره مامان خود اینچنین ذکر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدارد که:
«اینجانب هر موفقیتی که دارم از برکت مادرم میباشد؛ چون وی همت داشت مدام منرا با عصمت و طهارت بدون نقص شیر دهد».[۴] وضه خوان عباس در رجوع از نجف به قم، تزویج کرد. او دختر سید زکریا قزوینی از علمای قم را به همسری برگزید؛ ولی این تزویج بعداز چندی به طلاق انجامید.[۵] محدث قمی زمانی که در مشهد اقامت داشت، با دختر سید احمد طباطبایی (۱۲۷۰-۱۳۳۴ق) تزویج کرد.[۶] فرزندان او به اسم میرزا علی، میرزا محسن، فاطمه و نجمه از این بانو رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد متولد شدند.[۷]
محدث قمی در شب ۲۲ ذیالحجه سال ۱۳۵۹ق موازی با ۱ بهمن ۱۳۱۹ش[۸] در ۶۵ سالگی در نجف درگذشت. سید ابوالحسن اصفهانی در مقبره امام علی(ع) بر وی نماز خواند و پیکرش در کنار استادش میرزا حسین نوری در مقبره دفن شوید. بنابر نقل سید محسن امین سه مجلس بزرگداشت برای او در نجف، کربلا و کاظمین برگزار شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۹]
منزلت و مداقه
سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه، او را تحت عنوان دانا، فاضل، محدث، واعظ، عبادت کننده و خداترس حافظه نموده است.[۱۰] علامه امینی در کتاب الغدیر به مناسبت بیان کتاب سود القدیر فیما یتعلق بحدیث الغدیر او را از نوابغ و از بزرگان دانش حدیث معرفی مینماید.[۱۱] شعرانی در کتاب دمع السجوم او را ادیبی بارع، محدثی خبیر و باخبر و در ضبط مطالب ظریف و پیشوای دهر معرفی میکند[۱۲] امام خمینی در تفصیل چهل حدیث اورا این سیرتکامل تعریف نموده است:«الشّيخ العالم الجليل المُتَعَبِّد الثّقة الثَّبت» روضه خوان دانشمند پایسد به آیین و اهل تعبد و قابل اتکا ودارای خطای معدود و پاک از لاف. [۱۳] کنگره بزرگداشت روضه خوان عباس قمی، پنجشنبه ۱۱ آذر سال ۱۳۸۹ش در راس فقاهتی ائمه اطهار(ع) در قم برگزار شد.[۱۴]
تحصیلات و سرویس ها علمی
تمبر یادبود محدث قمی به مناسبت هفتادمین سالگرد
محدث قمی برای کامل شدن علم ها و معارف سفرهایی را به بلاد اسلامی داشته و به همین انگیزه در سه حوزه علمیه قم، نجف و مشهد اساتیدی داشته میباشد. روحانی عباس تحصیلات زمانه کودکی و نوجوانی را در قم طی کرد. برخی اساتید او درین شهر عبارتند از:
محمد ارباب قمی[۱۵]
روحانی ابوالقاسم قمی[۱۶]
سید احمد طباطبایی قمی (درگذشت:۱۳۳۴ق)پدرخانم محدث قمی
روضه خوان محمد حسین قمی مدرس خط نستعلیق.[۱۷]
مسافرت به نجف
روضه خوان عباس قمی در سال ۱۳۱۶ق و ۲۲ سالگی وارد نجف شد. برخی از اساتید وی درین شهر عبارتند از:
سید محمد کاظم طباطبائی یزدی صاحب و مالک العروة الوثقی
میرزا حسین نوری مالک کتاب المستدرک
محمدتقی شیرازی دارای اسم و رسم به میرزای دوم
سید حسن صدر کاظمی
سید ابوالحسن نقوی لکنهوئی.[۱۸]
رجوع به کشور ایران
محدث قمی بعداز درگذشت میرزا حسین نوری در سال ۱۳۲۲ق نجف را سوراخ کرد و به کشور ایران رجوع. او در بازه زمانی اقامت در جمهوری اسلامی ایران، چند بار به زیارت عتبات عالیات رفت و مجددا به حج مشرف شد.[۱۹]
روحانی عباس قمی آدینه ۱ ربیعالثانی ۱۳۳۲ق به قصد اقامت وارد مشهد شد. انگیزه اقامت او در مشهد به تقاضای آقا حسین قمی بود و تا سال ۱۳۵۴ق در آنجا سکونت داشت.[۲۰] او در پیشگفتار کتاب الفوائد الرضویة مینویسد: به دلیل شدت ابتلا و دغدغه و کثرت هموم و غموم که بر این داعی رویداد و تفصیل آن زمانبر میباشد به خاطرم رسید که امان برم به امام اتقیا و امان غربا حضرت ابوالحسن علی بن موسی الرضا(ع).[۲۱]
بعضی اساتید او در مشهد عبارتند از:
آقا بلندمرتبه حکیم شهیدی(درگذشت:۱۳۱۵ش)
میرزا محمد خراسانی فرزند آخوند خراسانی
روضه خوان مرتضی آشتیانی(درگذشت:۱۳۲۵ش)
آقا حسین قمی
عبدالجواد ادیب نیشابوری.
او در برهه زمانی اقامت ۲۲ ساله خویش در مشهد، به تألیفات مختلف سرگرم شوید و مجالس وعظ و خطابه فراوانی داشت که زبانزد عام و خاص شوید.[۲۲] او همینطور دراین منابر به افشاگری علیه آمریکاییها و روشنگری عموم میپرداخت که از سوی کمیته مجازات حزب دموکرات مشهد ارعاب به مرگ شد.[۲۳]
رجوع و برگشت به نجف
محل دفن روضه خوان عباس قمی درکنار استادش میرزا حسین نوری در بقعه امیرالمومنین
روضه خوان عباس قمی بعداز حادثه مسجد گوهرشاد و قتل عام عموم و تبعید آقا حسین قمی در سال ۱۳۵۴ق به نجف برگشت و تا نقطه نهایی قدمت در آن عقب ماند.[۲۴]
شاگردان و راویان
بعضی از شاگردان محدث قمی عبارتند از:
آقا والا طهرانی
سید احمد موسوی مستنبط
سید احمد معروف به سید آقا تستری جزائری
روحانی حسین مقدس مشهدی
حیدرقلی سردار کابلی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
عبدالحسین فقیهی رشتی
ملا علی واعظ خیابانی تبریزی
سید علیامان قائنی خراسانی
سید علینقی نتیجهالاسلام
روحانی محمدتقی مقدس طهرانی
روحانی محمدصادق صدر الشریعة تنکابنی
روحانی محمدعلی اردوبادی
روضه خوان محمدمهدی شرف الدین واعظی تستری
سید محمدهادی میلانی
سید مصطفی صفایی خوانساری
سید میرزا مهدی شیرازی
روضه خوان یوسف بیارجمندی حائری
روضه خوان یوسف بن عبدعلی رجایی مغزی.[۲۵] [۲۶]
عباس بن محمدرضا قُمی (۱۲۹۴ق-۱۳۵۹ق) دارای شهرت به روضه خوان عباس قمی و محدّث قمی فقید شیعه در |قرن چهارده هجری قمری میباشد. وی محدث، مورخ و خطیب بود و تحصیلات و شغل های علمی خود را در سه حوزه قم، مشهد و نجف سپری کرد و کتابهای پرشماری نگاشت. مفاتیح الجنان، سفینة البحار، نفس المهموم و منتهی الآمال از مشهورترین تألیفات روضه خوان عباس قمی بهشمار میرود. محدث قمی در سال ۱۳۱۹ش در نجف درگذشت و در مقبره علی بن ابیطالب(ع) مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.
معاشطومار
روضه خوان عباس در سال ۱۲۹۴ق در قم متولد شد.[۱] پدرش محمدرضا قمی شخصی متدین و مرجع عموم برای دوراندیشی از وظایف فقهی بود[۲] و مادرش، بانو زینت از زنان متدین و صالح بود.[۳] روحانی عباس قمی درباره مامان خود اینچنین ذکر آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد میدارد که:
«اینجانب هر موفقیتی که دارم از برکت مادرم میباشد؛ چون وی همت داشت مدام منرا با عصمت و طهارت بدون نقص شیر دهد».[۴] وضه خوان عباس در رجوع از نجف به قم، تزویج کرد. او دختر سید زکریا قزوینی از علمای قم را به همسری برگزید؛ ولی این تزویج بعداز چندی به طلاق انجامید.[۵] محدث قمی زمانی که در مشهد اقامت داشت، با دختر سید احمد طباطبایی (۱۲۷۰-۱۳۳۴ق) تزویج کرد.[۶] فرزندان او به اسم میرزا علی، میرزا محسن، فاطمه و نجمه از این بانو رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد متولد شدند.[۷]
محدث قمی در شب ۲۲ ذیالحجه سال ۱۳۵۹ق موازی با ۱ بهمن ۱۳۱۹ش[۸] در ۶۵ سالگی در نجف درگذشت. سید ابوالحسن اصفهانی در مقبره امام علی(ع) بر وی نماز خواند و پیکرش در کنار استادش میرزا حسین نوری در مقبره دفن شوید. بنابر نقل سید محسن امین سه مجلس بزرگداشت برای او در نجف، کربلا و کاظمین برگزار شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شد.[۹]
منزلت و مداقه
سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه، او را تحت عنوان دانا، فاضل، محدث، واعظ، عبادت کننده و خداترس حافظه نموده است.[۱۰] علامه امینی در کتاب الغدیر به مناسبت بیان کتاب سود القدیر فیما یتعلق بحدیث الغدیر او را از نوابغ و از بزرگان دانش حدیث معرفی مینماید.[۱۱] شعرانی در کتاب دمع السجوم او را ادیبی بارع، محدثی خبیر و باخبر و در ضبط مطالب ظریف و پیشوای دهر معرفی میکند[۱۲] امام خمینی در تفصیل چهل حدیث اورا این سیرتکامل تعریف نموده است:«الشّيخ العالم الجليل المُتَعَبِّد الثّقة الثَّبت» روضه خوان دانشمند پایسد به آیین و اهل تعبد و قابل اتکا ودارای خطای معدود و پاک از لاف. [۱۳] کنگره بزرگداشت روضه خوان عباس قمی، پنجشنبه ۱۱ آذر سال ۱۳۸۹ش در راس فقاهتی ائمه اطهار(ع) در قم برگزار شد.[۱۴]
تحصیلات و سرویس ها علمی
تمبر یادبود محدث قمی به مناسبت هفتادمین سالگرد
محدث قمی برای کامل شدن علم ها و معارف سفرهایی را به بلاد اسلامی داشته و به همین انگیزه در سه حوزه علمیه قم، نجف و مشهد اساتیدی داشته میباشد. روحانی عباس تحصیلات زمانه کودکی و نوجوانی را در قم طی کرد. برخی اساتید او درین شهر عبارتند از:
محمد ارباب قمی[۱۵]
روحانی ابوالقاسم قمی[۱۶]
سید احمد طباطبایی قمی (درگذشت:۱۳۳۴ق)پدرخانم محدث قمی
روضه خوان محمد حسین قمی مدرس خط نستعلیق.[۱۷]
مسافرت به نجف
روضه خوان عباس قمی در سال ۱۳۱۶ق و ۲۲ سالگی وارد نجف شد. برخی از اساتید وی درین شهر عبارتند از:
سید محمد کاظم طباطبائی یزدی صاحب و مالک العروة الوثقی
میرزا حسین نوری مالک کتاب المستدرک
محمدتقی شیرازی دارای اسم و رسم به میرزای دوم
سید حسن صدر کاظمی
سید ابوالحسن نقوی لکنهوئی.[۱۸]
رجوع به کشور ایران
محدث قمی بعداز درگذشت میرزا حسین نوری در سال ۱۳۲۲ق نجف را سوراخ کرد و به کشور ایران رجوع. او در بازه زمانی اقامت در جمهوری اسلامی ایران، چند بار به زیارت عتبات عالیات رفت و مجددا به حج مشرف شد.[۱۹]
روحانی عباس قمی آدینه ۱ ربیعالثانی ۱۳۳۲ق به قصد اقامت وارد مشهد شد. انگیزه اقامت او در مشهد به تقاضای آقا حسین قمی بود و تا سال ۱۳۵۴ق در آنجا سکونت داشت.[۲۰] او در پیشگفتار کتاب الفوائد الرضویة مینویسد: به دلیل شدت ابتلا و دغدغه و کثرت هموم و غموم که بر این داعی رویداد و تفصیل آن زمانبر میباشد به خاطرم رسید که امان برم به امام اتقیا و امان غربا حضرت ابوالحسن علی بن موسی الرضا(ع).[۲۱]
بعضی اساتید او در مشهد عبارتند از:
آقا بلندمرتبه حکیم شهیدی(درگذشت:۱۳۱۵ش)
میرزا محمد خراسانی فرزند آخوند خراسانی
روضه خوان مرتضی آشتیانی(درگذشت:۱۳۲۵ش)
آقا حسین قمی
عبدالجواد ادیب نیشابوری.
او در برهه زمانی اقامت ۲۲ ساله خویش در مشهد، به تألیفات مختلف سرگرم شوید و مجالس وعظ و خطابه فراوانی داشت که زبانزد عام و خاص شوید.[۲۲] او همینطور دراین منابر به افشاگری علیه آمریکاییها و روشنگری عموم میپرداخت که از سوی کمیته مجازات حزب دموکرات مشهد ارعاب به مرگ شد.[۲۳]
رجوع و برگشت به نجف
محل دفن روضه خوان عباس قمی درکنار استادش میرزا حسین نوری در بقعه امیرالمومنین
روضه خوان عباس قمی بعداز حادثه مسجد گوهرشاد و قتل عام عموم و تبعید آقا حسین قمی در سال ۱۳۵۴ق به نجف برگشت و تا نقطه نهایی قدمت در آن عقب ماند.[۲۴]
شاگردان و راویان
بعضی از شاگردان محدث قمی عبارتند از:
آقا والا طهرانی
سید احمد موسوی مستنبط
سید احمد معروف به سید آقا تستری جزائری
روحانی حسین مقدس مشهدی
حیدرقلی سردار کابلی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
عبدالحسین فقیهی رشتی
ملا علی واعظ خیابانی تبریزی
سید علیامان قائنی خراسانی
سید علینقی نتیجهالاسلام
روحانی محمدتقی مقدس طهرانی
روحانی محمدصادق صدر الشریعة تنکابنی
روحانی محمدعلی اردوبادی
روضه خوان محمدمهدی شرف الدین واعظی تستری
سید محمدهادی میلانی
سید مصطفی صفایی خوانساری
سید میرزا مهدی شیرازی
روضه خوان یوسف بیارجمندی حائری
روضه خوان یوسف بن عبدعلی رجایی مغزی.[۲۵] [۲۶]
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز گردشگری مذهبی و انتقال ارزشهای دینی