مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

ابوبکر در زمان مریضی ، خلیفۀ پس از خودش را معین کرد و قدمت را به خلافت نشاند و بدین ترتیب مزد زحمات دو سالۀ قدمت را پرداخت کرد . ابوبکر آغاز با عبدالرحمن بن عوف و عثمان بن عفان مشاوره کرد و آن‌گاه طومار ای را خطاب به مسلمین نوشت و در آن به طور رسمی قدمت را تحت عنوان خلیفۀ پس از خودش تعیین کرد. می‌گویند هنگامی غلام ابوبکر نامۀ انتصاب قدمت را به خلافت ، برای عموم خواندن کرد، ابوبکر از درون منزل رمز را خارج آورد و اذعان کرد « آیا از خلیفه ای که برای شما تعیین کردم راضی می مسجد النبی کوهسنگی مشهد باشید اینجانب خلیفه را از اقوام خویش گزینش نکردم و بهترین شخص را برای خلافت برگزیدم» همگی قبول کردند و در فیض قدمت به خلافت رسید. پس از مرگ ابوبکر عموم با قدمت بیعت کردند و اورا به خلافت پذیرفتند. قدمت…

خلافت عثمان

گفتیم که قدمت بعداز زخمی شدن شورایی شش نفره ایجاد کرد متشکل از:‌عبدالرحمن بن عوف که مدیریت نشست بود- علی (ع)- عثمان – زبیربن العوام- طلحه و سعد بن ابی وقّاص . این شش نفر سه روز مهلت داشتند تا با رای اکثریت خلیفه را مشخص و معلوم نمایند.و درصورتی که رای ها به تساوی تقسیم شد، هرکسی را که مخلوق الرحمن مشخص نماید وی خلیفه میباشد . و در صورتی‌که دسته دیگر قبول نکردند بایستی به قتل برسند . در‌این سه روز مذاکرات متعددی اجرا شد و فیض فی مابین علی(ع)‌وعثمان مردّد شد. عبدالرحمن آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بیشتر به خلافت عثمان میل داشت چراکه خویش از بنی امیه بود . با این درحال حاضر ابتداء‌ از علی (ع) پرسید: در‌حالتی که با تو بیعت کنیم آیا حاضر می شوی به کتاب پروردگار و سنت پیامبر الله و به روش دو خلیفه‌ قبلی اخلاق کنی؟ مطلقاً‌در صورتی علی (ع) شرط را قبول می‌کرد. خیر…

خلافت امیرالمومنین علی(ع)

خلافت امیرالمومنین علی (ع) بعداز عثمان کارتعیین خلافت چندین روز به درازا کشید. با اینکه چندین نفر ادعا خلافت داشتند البته اکثریت مسلمین خواهان خلافت علی(ع) بودند . علی (ع) تمایلی برای قبول خلافت نداشت و هرچه پافشاری می کردند قبول نمیکرد علی (ع) می فرمود: منرا رها نمائید و خلافت را به دیگری بدهید سپس اشتباهات و حالت طاقت فرسا این زمان را در نظر گرفتن کرد. هنگامی که وضعیت در شکل های گوناگون نقش می بندند. و فرمود در صورتیکه من را رها فرمایید به امرها خلیفه پایبند خواهم شد و در انتها فرمود: أنا وزیرا لکم خیرا منی امیراً. ولی عموم در مسجد گرد وی توده شدند و با سماجت خلافت اورا خواهان شدند . ودر پایان علی (ع) قبول کرد. ومردم در مسجد با وی بیعت کردند.

سلسه مروانی مروان بعداز آنکه در دمشق توشه دیگر از عموم بیعت گرفت برای تصرف مرزو بوم از دست رفته کوشش گماشت. سایر شام را با مصر بدست آورد . در رجوع از مصر برخلاف عهدی که با بنی امیه کرده بود خالدین یزید را از ولیعهدی معزول کرد و دو پسر خویش عبدالملک و عبدالعزیز را به ترتیب به جانشینی خویش بیان کرد . فاخته مامان خالد که موقتاً زن مروان بود شوهر را به زهر هلاک کرد و به روایتی متکایی بر حلقش فشرد و خفه اش کرد (۶۵ هـ ) و عبدالملک به خلافت گردهمایی.عمل مکه حجّاج را در رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد حیث عبدالملک عزیز کرد ، کوفه را به وی اعطا کرد و وی در آنجا با خوارج که هر روز از طرفی راز در می آوردند به زود و خورد درگیر شد و از طرف دیگر به تعقیب شیعه‌ها علی (ع)و بقیه معارضان دولت پرداختند با شدت و قساوتی که…

معاویه و سلسله سفیانی

معاویه و سلسه سفیانیپس از رحلت علی (ع) معاویه خویش را به امارت مومنان اذعان کرد و قبل از آن او‌را تنها امیر خطاب می کردند .در کوفه شیعه ها با حسن بن علی (ع) بیعت کردند و اوبا لشکری که پدرش در روزهای پایان قدمت خویش آماده کرده بود به قصد پیکار خارج آمد ، قیس بن سعد بن عباده را با دوازده هزار نفربه تیتر پیشگفتار لشکر پیش ارسال کرد و خویش وارد مدائن شد . ا زآن طرف هم معاویه با لشکر خویش به قربت موصل فرود امد . روزی درلشکر حسن بن علی (ع) کسی ندا در بخشید که قیس بن سعد کشته شد شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد ، فراروگریز نمایید . به شنید ن این ندا عموم به هم ریختند و جمعی سراپرده حسن (ع) غارت کردند و حتی فرش تحت پا ی او‌را کشیدند و یکی شورشیان خنجری برران امام زد . با این احوال مسلم شد…

جایگاه معبد در اسلام و دیگر ادیان الهی
انسان بر محور فطرت خود، توحید و یگانگی معبود رادرك می‌كند و ذات پاك حق را از وابستگی به مجال و مكان خاص، منزه میداند. با این هم اکنون، گویا یك تمایل فطری دیگر نیز او‌را وادار می‌كند تا در مكانی كه انتساب بیشتری با خدا داراست به عبادت او بپردازد. گویا جایگاهی كه منسوب به خداست، بهتر می‌تواند انسان را از امواج دغدغه‌ها و اضطراب‌ها دور و به کنار دریا وقار نزدیك كند.
از همین رو، تاریخ محل پرستش و پرستشگاه، به اندازه عمر آدم قدمت دارد. باستان شناسان از معبدهایی

مسجد النبی کوهسنگی مشهد

خبر میدهند كه از شروع پیدایش بشر وجود داشته‌اند. قرآن مجید نیز نام دارای اسم و رسم ادیان الهی را با نام پرستشگاه‌های آنها همدم كرده است.[73]
پیروان ادیان قبلی وظیفه داشتند كه نماز را صرفا در پرستشگاه‌های خود به جا آورند و نمازگزاردن در فارغ معبد، فقط از روی ناچاری برای آن‌ها روا بوده هست.
در اسلام با آنكه بر نمازگزاردن در مسجد تأكید فراوان شده، ولی نماز در فارغ مسجد نیز صحت دارد.
این حكم الهی ضمن آنكه كار را برای

آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد

امت نبی سهل وآسان كرده میباشد، نكته‌ای لطیف نیز در خود پنهان دارااست كه عالمان الهی آن را چنین بیان كرده‌اند:در حقیقیت، با آنكه همگی زمین با آفریدگار نسبت یكسانی دارااست، ولی معبود به لطف خویش با مسجد، معامله خانه را می‌كند یعنی آنان را محل دیدار و مجلس انس و زیارت قرار داده میباشد. این به‌این معناست كه تعیین مجلس دیدار و حضور را به اختیار ما واگذار فرموده و این از بزرگ ترین بزرگواری‌هاست.[74]
با آنكه همه گستره خاك برای امت رسول همچون، مسجد میباشد، اما مسجد به معنی اصطلاحی آن، مقام و محفلی ویژه برای عبادت خالصانه به شمار می‌رود. از همین رو، جنبه‌های عبادی مسجد، از دیگر جنبه‌‌های آن برجسته‌ تر و پرفروغ تر می‌نماید.

قرآن و جنبه‌های عبادی مسجد
در قرآن، هر جا صحبت از مسجد به در میان آمده، جنبه‌های عبادی آن به عنوان نقش اولیه و بنیادین این رده مقدس، گزینه تأكید قرار گرفته است. آفریدگار بلندمرتبه میفرماید:و مساجد ویژه خداست. پس هیچ كس را با خدا مخوانید. (جن: 18)
و در آیه دیگر میفرماید:پروردگارم بر دادگری دستور داده میباشد و اینكه در هر مسجدی روی خود را بدون واسطه (به سوی قبله) كنید و در حالی كه دین معبود را برای او خالص گردانیده‌اید او را بخوانید. همان طور كه شمارا پدید آورد و به سوی او باز میگردید. (اعراف: 29)
این آیه به روشنی می‌فهماند كه مسجد، كانون پرستش خالصانه می باشد. خداوند گرانقدر در جایی دیگر، مسجد را جایگاهی معرفی می‌كند كه در آن نام خداوند فراوان برده می‌گردد.
و مساجد یذكر فیها اسم الله كثیرا؛ و مساجدی كه نام پروردگار در آن‌ها بسیار برده میشود.(اعراف: 29)
با تمرکز به آیه‌های 36 و 37 سوره نوروروشنایی نیز مسجد، پایگاه تجمع مردانی می‌باشد كه صبح و شام در آن جا به تسبیح و عبادت مشغولند و هیچ کسب و کار و معامله‌ای آن‌ها‌را از خیال و خاطر پروردگار باز نمی‌داراست.

رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد

پس مسجد استارت، كانون عبادت و نماز و راز و نیاز مؤمنان با خداست. از همین‌رو، قرآن كریم كسانی كه مردم را از خیال كردن آفریدگار در مسجد باز می‌دارا هستند، از ستم پیشه ترین انسانها به شمار میاورد.[75]

جنبه‌های عبادی مسجد در گفتار معصومان (علیهم السلام)
پیشوایان معصوم نیز به پیروی از قرآن، بر جنبه‌های عبادی مسجد بسیار تأكید كرده‌اند. نیم نگاهی به آداب و احكام مسجد، این نكته را روشن می‌كند.[76] بیشتر این احكام نشانه می‌دهد كه اسلام در پی آن است كه مسجد جایگاهی مناسب برای یاد كردن معبود باشد و مؤمنان بتوانند در آن جا با حضور قلب، معبود را پرستش كنند. بدین خواسته، در احكام اسلامی، ایفا دادن هر كاری كه ممكن است مسجد را از ایفای چنین نقشی باز دارااست، ناخوشایند شمرده گردیده‌است.

شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد

آراستن مسجد با طلا جواهرات، نقاشی كردن مسجد، دادوستد، قضاوت كردن و اجرای حدود در مسجد، ورود دیوانگان و کودکان به مسجد، هم چنین اعمال كارهایی چون بلند كردن صدا و بیان سخنان بیهوده و اعلام اشیای گم شده و كارهایی از این دست در مسجد، هر كدام می‌تواند انسان را از اعتنا به نماز و عبادت باز داراست.
تاكید بر حضور در مسجد، با وضعیت طهارت و پاكیزگی، ترغیب نمازگزارن نسبت به آراستن خود و استعمال از بو و بوی خوش و زدودن بوی بد از دهان و بدن به هنگام حضور در مسجد نیز به همین باعث می باشد. گاه دیده میگردد كه بوی غیر مطلوب بدن كسی در مسجد، دور و بر را برای جمعی از نمازگزاران غیر قابل تحمل می‌كند و آنان را از عبادت باز می دارد. حرف گفتن درباره امو ر دنیوی نیز با محیطی كه برای عبادت و خیال پروردگار بنا شده، تناسبی ندارد و مسئله را برای تشویق اندیشه‌های نمازگزاران مهیا می‌كند. بر این شالوده، اعمال دادن دو دسته از كارها در مسجد روا نیست: دسته اولیه اموری میباشد كه ایفا آن در مسجد، با شأن و رده خانه پروردگار سازگاری ندارد. تیم دوم كارهایی است كه به جنبه عبادی مسجد زخم میرساند. بر این مورد بسیار تأكید كرده‌اند و در این باره چنین گفته‌اند:اگر مسجد را برای روضه خوانی چادر بزنند و فرش كنند سیاهی بكوبند و لوازم چای در آن ببرند، در شرایطی که كه این كارها به مسجد ضرر نرساند و مانع نماز تلاوت نشود، اشكال ندارد[77]
امور فرهنگی و آموزشی در مسجد، کار‌های اجتماعی ـ سیاسی و بخشی از امور نظامی كه اجرا آن در مسجد رواست، با آنكه هر یك فضیلت ویژه‌ای داراست، البته نباید به جنبه‌ عبادی مسجد و پرستشگاه بودن آن خدشه وارد كند و نمازگزاران را از نماز تلاوت در مسجد باز دارد.
جالب میباشد بدانیم فقهایی همچون امام خمینی (قدس سره) كه همواره بر جنبه‌های اجتماعی ـ سیاسی و انقلابی مسجد تاكید می‌كنند، انجام هر عملی را كه مانع عبادت مؤمنان درمسجد باشد، روا نمی‌دانند. در فتواهای گوناگونی از امام خمینی بر ضرورت غربت از عملیات ورزشی و حتی آموزش نظامی در مسجد، با همه اهمیتی كه دارد، تاكید شد‌ه‌است.[78]

2ـ رسیدگی آثار تربیتی مسجد
یكی دیگر از اثر ها فردی مسجد، اثر ها تربیتی آن است. مسجد ضمن اثر ها عبادی با گستره کار‌ها و مفاهیم کناره‌ای، در امور تربیتی نیز نقش مهمی ایفا می‌كند. آثار تربیتی مسجد را در سه بخش استیناف می‌كنیم:

تربیت فقاهتی
تربیت در لغت به معنای رشد و پاكیزه كردن است. در اصطلاح، تربیت عبارت می‌باشد از تبدیل كردن قوه‌ها به فعلیت و استحصال نیروها و استعدادهای درونی آدم كه سببب شكوفایی و پرورده ساختن می باشد.[79]
تربیت فقاهتی، تربیت بر اساس آموزه‌های دینی است كه به دین‌ داری پایان می‌پذیرد و شكوفایی شرعی را در بردارد.
مقصود از تربیت فقهی، ساخت، تقویت و رویش روح زهد و هدایت پذیری میباشد؛ زیرا نجات، در گرو ایمان و تقوای همیشگی و رسیدن به منزلت رضا است..[80]
در دنیایی كه مقصود و فلسفه زندگی، گم شده و پذیرش حیات پوچ و بیهوده، زمینه ساز پی آمدهای نامطلوبی هست كه به صورت‌های گوناگون در موضوع‌های فردی و اجتماعی بروز می‌‌كند، تنها آیین و تربیت دینی هست كه دلیل هدایت بشر در مسیر زندگی میشود.
در این بین مسجد با احیای تربیت دینی، انسان را به خویشتن باز می‌گرداند و با زدودن غبارهای خود آلزامیر از فطرت، آدم را به سوی نام و نشان فقاهتی ارشاد می‌كند. مسجد از طرق مختلف بر تربیت شرعی اثر می‌گذارد.

تشکیل داد شناخت
تربیت، فارغ از تولید شناخت و آگاهی امكان پذیر نیست. بدین ترتیب، تربیت فقهی به اطلاع رسانی و ا نتقال مفاهیم نیاز دارد تا در سایه آن وظیفه‌های فقهی شكل یابد. برگزاری گرد هم آیی‌های سخنرانی فقهی در مسجدها، مناسبت‌های متفاوت و بیان احكام، عملکرد ارزشمندی درین مسیر میباشد. در‌این سخنرانی‌ها شناخت و درایت دینی افراد ارتقا می‌یابد و با تبیین جامعیت فقاهتی و بها‌های اسلامی، یكی از مهم‌ ترین جنبه‌های تربیت دینی شكل میگیرد و در نهایت، قیمت‌ها و آرمان‌های فقاهتی تقویت می گردد.

تربیت عملی
تربیت فقط به ساخت و ساز و انتقال تدبیر‌ها مربوط نیست، بلكه تربیت عملی نیز بسیار مؤثر می باشد. برگزاری نماز جماعت، گرد هم آیی‌های دعا و نیایش، اعتكاف و مراسم‌های فقهی در مناسبت‌های مذهبی از این قبیل میباشد.

تربیت الگویی
تربیت الگویی، یكی از بهترین شیوه‌های تربیت هست. مسجد دراین مورد نیز مؤثر می‌باشد. امام جماعت و افراد نمازگزار در مسجد، مسلمان ها برتری می باشند كه بیشتر از بقیه افراد به احكام فقاهتی پای بندند. این افراد كه تربیت شده مسجد می باشند، الگوهای تربیت شرعی به شمار میروند و در هدایت و میل سایرافراد به باورها و انجام شرعی مؤثرند.
مسجد با ارتقاء شناخت و درایت، تبیین، مراقبت و گسترش بها‌ها و آرمان‌های اسلامی، تربیت عملی دینی و تربیت الگویی، نظام تربیتی منسجم و قوام یافته‌ای را ساخت می‌كند كه بر شاخصه‌های نام‌و‌نشان دینی تأثیر می‌گذارد و آنان را تقویت می‌كند.[81] براین اساس مسجد، سبب ساز تقویت تشخیص فقهی و تداوم آیین‌داری میگردد.
تربیت اخلاقی، تربیت شرعی، تربیت عقیدتی، تربیت سیاسی از بعدها تربیت دینی است كه مسجد بر آنان مؤثر می باشد.[82]

فروتنی
در نظام تربیتی اسلام، خضوع یكی از مهم ترین ویژگی اخلاقی می باشد كه در سایه غلبه بر هوای نفس و تكبر، تولید میگردد. مسجد نیز به عنوان پایگاهی مذهبی كه در تربیت دینی مؤثر هست، این جنبه شخصیتی ارزنده را در بشر تقویت می‌كند. مسجد با نحوه‌های گوناگون سبب تقویت خضوع می‌‌خواهد شد؛ زیرا مسجد صرفا به گروه ویژه‌ای از مسمانان با سطح سواد و ثروت و رده اجتماعی بالا تعلق ندارد، بلكه همگی قشرهای جامعه اسلامی میتوانند برای اجرای مراسم فقهی خود، در خانه آفریدگار حاضر شوند. حضور همه طبقه‌‌های اجتماعی در مسجد و ارتباط آنها با یكدیگر به ساخت و روحیه خشوع در آدم كمك می‌كند. در مسجد ثروتمندان با فقیران، عالمان با بیسوادان و جوانان با پیرها در ارتباطند.
بی شك، كسی كه در جریان ارتباط ها اجتماعی با افراد متعدد ارتباط داشته باشد و از گردهمایی و برخاست با قشرهای معدل و ضعیف غربت نمی‌كند، معمولا از رفتارهای متكبر به دور می‌ماند.[83]
از سوی دیگر از نگاه قانون ها دینی در مسجد، همه افراد در یك سطح می باشند و كسی حق ندارد نسبت به سایر افراد تكبر ورزد. آداب و قوانین مسجد برای همگی یكسان است و كسی امتیازی بر دیگران ندارد و همه می بایست آداب مسجد را رعایت كنند. در نماز جماعت تمامی به یك شكل و در یك قالب كلی نماز می‌گذارند و كسی نمی‌تواند با تكبر وغرور خود را از سایر افراد رفیعتر بداند و سوا این چارچوب اخلاق كند. افزون بر اینكه نماز در مسجد باعث ارتقا زهدو تقوا می شود و زهدوتقوا نیز در ایجاد کرد خضوع نقش مهمی دارد.
به این ترتیب، با تمرکز به جنبه‌های آموزشی و عبادی مسجد، باید ذکر کرد مسجد به عنوان مهم‌ترین پایگاه فقهی با ایجاد و توسعه مفاهیم و تعالیم شرعی در تولید خضوع و خشوع نقش مؤثری دارااست.

یافتن دوست خوب
یكی از مهمترین عامل ها مؤثر در شكل گیری شخصیت انسان، دوست میباشد. این گزینه در آیین اسلام التفات بسیاری دارااست. هم چنین اسلام ویژگی دوست عالی را نیز بیان می‌كند.
مسجد پایگاهی فقاهتی و فرهنگی هست كه نمازگزاران مؤمنی در آن رفت و آمد می‌كنند[84] و دوستی با این افراد، در طریقه انسان مؤثر است. با ساخت و ساز پیوند و آشنایی دربین مؤمنان، نخبگان و صالحان جامعه، بستری مناسب برای رویش و تربیت روحی بشر فراهم می‌‌آید.
كسی كه با خو بان ارتباط داراست، حتی در صورتی به آن رتبه از تكامل نرسد كه به سبب ساز معبود ترسی، مرتكب گناه نشود، به منجر حجب و شرمساری از برادارن فقاهتی خود، طرز انحراف را در پیش نمی‌گیرد.

3ـ برررسی اثرها آموزشی مسجد
از آغاز اسلام، مسجد به عنوان یك پایگاه آموزشی، كاربردهای گوناگونی داشته هست. سال‌های آغاز بعثت، با وجود جو اختناق و موقعیت مشقت كه بر مكه حاكم بود، فرستاده (صلی الله علیه و آله) در دورانی، یاران خویش را در مسجد الحرام گرد می آورد. برای آن ها قرآن می‌خواند و واجبات و محرمات الهی را به آنها آموزش می بخشید. چنین نشست‌هایی در مسجد، گاه به مناظره و اعلام کرد و گوهای وقتگیر علمی با سران قریش می‌انجامید.[85]
پس از مهاجرت نبی به مدینه و ساختن مسجد النبی، فصل نوینی در شغل‌های آموزشی مسجد شروع شد. فرستاده (صلی الله علیه و آله) بیشتر بعد از نماز صبح و عشا به سخنرانی و اذعان کرد و گوهای علمی می‌پرداخت.[86] این گرد‌همایی‌ها با حضور مردان و زنان مسلمان برپا می شد[87] كه این از آشكارترین جلوه‌های آموزشی مسجد در مدینه بود. تعبیروتفسیر قرآن و سخن بیان کردن پیرامون معانی آن، قسمت در خور توجهی از سخنرانی‌های فرستاده (صلی الله علیه و آله) را تشكیل می‌داد.[88] ضمن جلسه‌های سخنرانی فرستاده، كلاس‌های آموزشی گوناگونی نیز در مسجد تشكیل میشد.[89]
با این توضیحات، التفات جنبه‌های آموزش مسجد مشخص و معلوم میگردد.
رسول (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:هر گونه توقفی در مسجد لغو و بیهوده میباشد، مگر برای سه دسته:\\\\\\\\\\\\\" كسی كه بعد از نماز به تلاوت قرآن می‌پردازد، آنكه مشغول ذكر و خیال خداست و كسی كه به مباحثات علمی اشتغال داشته باشد.[90]
از حیث قصه، تشكیل جلسه‌های علمی در مسجد، نسبت به گرد‌همایی‌های دعا، جایگاه والاتری دارد[91] و جایزه آن، ثواب عمره كامل یا حج كامل[92] و جهاد در خط مش خدا می‌باشد[93] كه رحمت خداوند آنان را فرا می گیرد.[94] در این در میان، طرح مباحث دینی در مسجد، فضیلت بیشتری داراست.[95]
بعداز فرستاده (صلی الله علیه و آله)، ائمه (علیهم السلام) نیز برای مراقبت جنبه‌های آموزشی مسجد، کوشش‌های ارزنده‌ای اعمال دادند.[96]
مسجد، ابزارها و موقعیتی را در مشت دارد كه به كمك آن می‌تواند به یادگرفتن و ارتقاء شناخت فقهی نمازگزاران بپردازد. مسجد مكانی است كه مسلمانان برای برپایی فرائض الهی و مجالس مذهبی در آن حاضر می‌شوند و این فرصت مناسبی هست تا معارف و احكام دین تکثیر پیدا كند. ولی نقش امام جماعت در این در بین بسیار اصلی می‌باشد.
سوای پیش گویی تاریخ بنای مسجدها، دانشمندان و مورخان پذیرفته‌آند كه بیش تر از پیدایش مدرسه، مسجد یگانه مركز مهم آموزشی ـ فرهنگی در عالم اسلام بوده میباشد. هر یکسری بعضی از محققان از مقام‌های آموزشی دیگری همچون مكتب‌های خانگی و دارالقرّا نیز خیال كرده‌اند،[97] اما شغل‌های آموزشی در این مراكز چنان محدود بوده است كه ما امروزه اطلاعات قابل توجهی درباره چگونگی فراگیری درین مكان‌ها در چنگ نداریم. فعلا آنكه نام مسجدهای اساسی اسلامی كه رده شغل‌های آموزشی بوده، در تاریخ به یادماندنی گردیده‌است. حتی نام مدرسان این مسجدها، یاور با اطلاعات قابل توجه دیگری درباره مطالبی كه در مسجد تدریس می‌شده، در دست ماست.[98] بعداز پیدایش مدرسه نیز تا سال‌ها، مدرسه در دامن مسجد بنا میشد. از همین رو، در بیشتر كتاب‌هایی كه درباره مسجد به نگارش در می‌آمد، از مدرسه بسیار کلام گفته می‌شد كه این به باعث ارتباط بسیار نزدیك مسجد و مدرسه میباشد.[99]

آنچه از احادیث به دست می‌آید حضرت مهدی(عج) اداره حکومت را از روش مسجد کوفه ادامه خواهد اعطا کرد، و راس حکومت خویش را مسجد کوفه قرار خواهد بخشید، و آن مسجد را آباد کرده و مثل جدش علی بن ابیطالب(ع) بر عموم از مسجد کوفه حکومت عادلانه خویش را آغاز خواهد کرد. آنچه از احادیث بدست میآید بعداز ورود به عراق، امام فرصت(عج) به کوفه و نجف و کربلا وارداتی و گزینش کوفه تحت عنوان پایتخت و مقر خویش و ساختن مسجد آدینه جهانی در حوالی کوفه که طبق احادیث دارنده هزار مسجد النبی کوهسنگی مشهد در می باشد مبادرت خواهد کرد.[۲۱]از امام راستگو(ع) منقول میباشد که فرمودند: «وقتی که قائم ما قیام کند زمین به روشنایی الهی پر‌نور و براق میگردد، به طوری که عموم از پرتو خورشید غنی می‌گردد و قدمت مردان در حین حکومت وی چنان وقت گیر می‌شود که برای هر مرد هزار فرزند متولد خواهد شد، که در آن‌ها دختر نباشد، او در نجف مسجدی می سازد. که دارنده هزار در میباشد و منزل های کوفه به نهر کربلا و به حیره متصل خواهد شد تا جائی که درصورتی که کسی در روز آدینه در حالیکه بر آستری چابک و لاغر سوار و موزیک آن دیار کند، تا نماز آدینه را شعور نماید برنده نمی‌شود».[۲۲] اینکه در نجف مسجدی بسازد که دارنده هزار در میباشد، نشان عظمت و آبادی مسجد کوفه را میرساند و هجوم عموم و سرعت سبقت تصاحب کردن عموم برای رفتن به نماز آدینه پشت امام را فرازهای دیگر قصه می‌رساند که بشر ها هر چقدر سریع بروند تا خویش رابه نماز آدینه برساند، می بیند که از آن ها هم کسانی جلوتر آمدهاند و مسجد را لبریز کرده اند و ممکن میباشد بیان هزار در کنار هم از حجم و گستردگی مسجد باشد و از این راس دنیای عالم تشیع را رهبری خواهد کرد.[۲۳]و همینطور کوفه آن قدر توسعه می‌یابد تا به کربلا و حدود آبهای کربلا خواهد رسید و کربلا هم راءس رفت و آمد مؤمنان گردد و همگی مساجد دیگر عالم را آباد و محل اداره حکومت قرار خواهد بخشید.

ه) مساجد و حکومت امام فرصت(عج)
از جنبش امام مجال(عج) مشخص میباشد که در شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد محل اداره حکومت به سیره فرستاده(ص) و جدش علی بن ابی طالب(ع) کار خواهد کرد. هر نقطه مسجدی میباشد آباد و راس اداره حکومت آن محل قرار خواهد اعطا کرد. سازه به گفته برخی احادیث ظاهرمی گردد که امام مجال(عج) پس از کوفه به طرف قدس تکان خواهد کرد، بعداز فتح قدس و به زانو در آوردن یهود، مسجد بیت المقدس را از جدید خواهد تشکیل داد. روایتی که درباره بنای قدس به وسیله امام مهدی(عج) آمده که از معصومین(ع) میباشد می‌فرماید: «خلیفه ای از بنی هاشم فرود میاید آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد که زمین را از عدالت مالامال می نماید و عبارت بیت المقدس را بگونه ای می سازد که همانندش ساخته نشده باشد»[۲۴]. اینکه زمین را از عدالت لبریز می نماید این برای کلیه پر‌نور میباشد که همه ظالمین مخصوصاً یهودی های هیونیزم که غده سرطانی ظلم و ناعدالتی در دنیا می‌باشند بدست توانای قادر امام مجال(عج) از میان خواهند رفت. و دنیا ادب را توأم با عدل و داد خواهد روئت کرد و اینکه در قسمتی از قصه آمده عمارت بیت المقدس را بگونه ای می سازد که همانندش ساخته نشده باشد. این مسجد کبیر را احیاء خواهد کرد. و از چنگال دژخیمان نجات خواهد اعطا کرد و آباد کرد و اداره حکومت را از این مسجد ادامه خواهد اعطا کرد. و از اینجا معین میباشد کلیه مساجد جهان که اساسی میباشند آباد خواهد کرد و آنان‌را برای به کارگیری عموم درصورتی که در بعدازظهر فرستاده آفریدگار(ص) و بعدازظهر حضرت علی(ع) بودند مهیا خواهد کرد، و رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد کارها عموم را از این جای ها تحقیق خواهد کرد.

اعتیاد از مهم ترین جراحت‌های اجتماعی جامعه کنونی به حساب می آید. با وجود کوشش سازمانهای قانونی و اجرایی برای در اختیار گرفتن و پیشگیری از این آسیب، مطابق آمارهای رسمی، همچنان حالت ابعاد این پدیده، بحرانی میباشد. در کنار نقش‌آفرینی‌های متعدد ارگانهای رسمی و غیررسمی، مسجد به سبب ساز مقام خاص و تأثیرگذاری ویژه آن بر کل جامعه، می‌تواند در پیشگیری و کاهش اعتیاد نقش‌آفرینی کند. پرسش اصلی این پژوهش نیز عبارت میباشد از اینکه مسجد چه طور و در چه سطحی می تواند در‌این گزینه اجتماعی نقش‌آفرینی کند؟ و هدف آن شناسایی چگونگی نقش‌آفرینی این نهاد اجتماعی مقدس و استخراج به سازوکارهای مواجهه صحیح آن با این پدیده اجتماعی معاصر می‌باشد. برای به دست‌آوردن اطلاعات مسجد النبی کوهسنگی مشهد مطالعه، ترکیبی از روش‌های اسنادی و کیفی (گفتمان و مشاهده) استفاده شده و از روش پژوهش محتوا نیز برای تجزیه و احتساب داده‌ها منفعت گرفته شد. از یافته‌های بازرسی به دست می‌آید، مسجد با دقت به ظرفیت و مقام متعالی خود فی مابین آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد اجتماع انسانی بویژه جوامع مسلمان، می تواند با رعایت اصول کار تشکیلاتی متناسب با اقتضائات مسجد در سطوح مختلف پیشگیری، درمان و پیکار با اعتیاد و همچنین صیانت از معتادان بهبودیافته و خانواده‌های آن‌ها در سطح محله و حوزه‌ پیرامونی خود نقش‌آفرینی کند.
از یافته‌های تفحص به دست می‌آید، مسجد با تمرکز به ظرفیت و رده متعالی خود در میان اجتماع انسانی بویژه دولت ها مسلمان، می تواند با رعایت اصول شغل تشکیلاتی متناسب با اقتضائات مسجد در سطح ها گوناگون پیشگیری، درمان و جنگ با اعتیاد و همچنین صیانت از معتادان بهبودیافته و خانواده‌های آنان در سطح محله و حوزه‌ پیرامونی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد خود نقش‌آفرینی کند. این نکته از آنجا حائز اهمیت هست که مسجد، به‌عنوان پایگاه اساسی محله است و با تمرکز به طرز محله‌محوری قادر است در کنار سایر نقش‌آفرینان مؤثر در محله؛ ‌‌به‌طور چشم‌گیری ظرفیت و شایستگی در دست گرفتن و شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد پیشگیری اعتیاد را از خود بروز دهد یا در خود تشکیل داد کند. مسائل و موضوعات و اصول کلی که الگوی جامع اقدامات مسجد می بایست بر اساس آن ها باشد (برای پاسخ به سؤال چگونگی ورود مساجد به عرصه رویا رویی با زخم‌های اجتماعی). براین اساس، مسجد قادر است از این ظرفیت رسانه‌ای در پیشگیری و سایر اقدامات لازم پیرامون آسیب‌های اجتماعی به‌ویژه اعتیاد استفاده کند و نقش‌آفرین باشد. مسجد تجلی‌‌گر مشارکت مردمی از سویی دیگر، در سیاست‌های کلی جنگ با موادمخدر که در 11 پایه از سوی رده معظم رهبری در مهرماه 1385 ابلاغ گردیده‌است و به‌عنوان مهم ترین گواهی بالادستی در این مورد میباشد، به دولت و مجلس درخصوص پیشگیری اعتیاد توصیه شده است که «تدبیرها موردنیاز را برای حضور و مشارکت جدّی مردم و خانواده‌ها در خصوص‌های پیشگیری، کاهش آسیب و درمان معتادان اتخاذ کنند» (زالی، عطاردی و دوراندیشی‌فرد، 1397، ص 195)، با یقین یکی از جلوه‌های مشارکت مردمی می‌تواند در ذیل پایگاه مساجد صورت‌دهی شده و شکل تشکیلاتی به خود بگیرد

این تحقیق به بررسی احساسات مردم نسبت به مساجد مدرن که در طرح های مختلف ساخته شده اند می پردازد. روش تحقیق بر اساس رابطه بین متغیرهای فیزیکی مستقل و متغیرهای وابسته تصاویر ذهنی، فعالیت‌ها و تعاملات اجتماعی تدوین شد. برای مقایسه مساجد سنتی و جدید شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد از مطالعه پیمایشی استفاده شد و داده های جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که جنسیت، سطح تحصیلات و سن نمازگزار، عوامل مهمی در تفاوت معنای مکان مساجد نیستند، اما نشانه‌های کالبدی، طراحی معماری و فعالیت‌ها، نشانه‌های مهمی هستند که مساجد آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد را تعریف می‌کنند. نمادها رابط بین این سه شاخص و مهمترین عامل در ایجاد و تقویت حس مکان هستند. با کاهش تفاوت بین اهمیت این سه شاخص، حساسیت سایت مسجد مسجد النبی کوهسنگی مشهد افزایش می یابد. همچنین تحقیقات نشان می دهد که فرم مناسب مساجد باید از نظر اندازه و مقیاس، شکل، ساختار و رابطه جغرافیایی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد طراحی شود، زیرا مهم ترین ویژگی های کالبدی از عوامل مهم هویت مسجد هستند.
در ساخت و ساز مساجد در گذشته به نماینده دین و احکام دینی توجه زیادی می شد و هر شخصی حق ندارد مسجد بسازد و وقتی بخواهد اولین مسجد را خراب کند. یکی، بنای مسجد از متقی ترین و پاک ترین مردم است، یعنی آیه 108 دوره توبه. این قسمت: «... بنای علی برای مسجد التقوی روز اول است. به حق من بر بنای آن...» در بنای مساجد رعایت می شد و همواره بانیان و سازندگان و سازندگان مساجد نقش مهمی در پذیرش مساجد داشتند و اگر مساجد توسط حاکمان و یا توسط سلاطین ساخته می شد، معمولاً برای برای اهداف تشریفاتی و حکومتی، چنین مساجدی را می توان در پایتخت ها دید. مساجد شاه و سفاح سالار تهران و مساجد مشابه آن به مساجد غیرانسانی شهرت دارند. از این رو، متون دینی و نقش انسان در معماری مسجد، توجه و عنایت در آیه 18 دوران توبه و نیز چندین سنت و آداب و رسوم صلح معصومین بر آنها خواهد بود. باید مربوط به ساخت مسجد باشد.

  مسجد تحت عنوان یک جای مقدس که به طور روزمره در آنجا به عبادت پرداخته میگردد. نمودی از فضایی مقدس و معنوی میباشد. همواره معماران در طی تاریخ از صدر اسلام تا به امروز به اشکال شیوه ها عملکرد نموده اند تا این معنا, یعنی تقدس را به طریق های متعدد به استفاده کننده خود که همانا نمازگزاران میباشند القا کنند. در اینجا برای ذکر برخی بعدها معماری که علامت دهنده بعدها مختلف معنوی و مقدس میباشند, تا آنجا که ممکن میباشد وجوه متفاوت قدسی در پیاده سازی وساخت مسجد ذکر گشته میباشد. معماران مساجد چه در پیشین وچه در طول درحال حاضر همواره کوشش داشته اند که در کنار ساختار وکالبد ظاهری مسجد بعنوان یک جای , به آن روح و تقدس بدهند. از‌آنجا‌که دست آن ها در ذکر معنی و مفهوم مفهومی به انگیزه محدویت های فقاهتی, بسته بوده میباشد, بدین ترتیب معماران مسلمان با تلاش و کوشش فراوان با به کار گیری از هندسه, نقوش معمولی گردیده گیاهی و نیز خوشنویسی و رنگ به شایسته ترین شکل ممکن, مفاهیم مدنظر را به کاربر منتقل نموده و در عین درحال حاضر به فضای فیزیکی هم اکنون و هوای معنوی و ملکوتی بخشیده اند. درین نوشته‌ی علمی کوشش گردیده تا با تحلیلی اجمالی از معماری و بابیان نمونه هایی مسجد النبی کوهسنگی مشهد از مساجد دارای اسم و رسم تحت عنوان عامل به رسیدگی و عیب گیری معماری قدسی پرداخته گردد.
غرض این نوشته‌علمی آشنایی جامعه شناسانه مسجد با توکل بر آشنایی گفتگو های مسجد در جمهوری اسلامی ایران عصر معاصر میباشد. پرسش اساسی ما این میباشد که چه طور می اقتدار مسجد را در بستر جامعه امروزی آشنایی؟ برای این مراد به امداد چک گفت‌و‌گو های مسجد, این بنیان را در بستر اجتماعی, فرهنگی و تاریخی آن قرار می‌دهیم. از این منظر ما دیدگاه بیرونی فقاهتی به مسجد داریم و درصدد تحقیق مسجد از منظر معارف اسلامی نیستیم. خواسته از گفت‌و‌گو های مسجد نیز مباحث, دیدگاه ها و تلقی های گوناگون از مسجد میباشد. این گفتگو ها آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد در هر زمان و موقعیت تاریخی متناسب حالت خاص هر عصر صورت گرفته اند؛ و در آرا و اثر ها دانشمندان, روحانیان, نویسندگان, رسانه های گروهی و مطبوعات منعکس شد‌ه‌است.در‌این تفحص چهار گفت‌و‌گو مشمول گفت‌و‌گو سنتی, رای زنی سکولار, رای زنی ایدئولوژیک - انقلابی, و مذاکره ایدئولوژیک - انتقادی به مثابه مذاکره های برنده مسجد در جمهوری اسلامی ایران معرفی و خصوصیت های هر یک غیروابسته نظارت می گردند. بعد با تاکید و تمرکز بر گفتگو ایدئولوژیک انتقادی که مبنی بر پژوهش ها جامعه شناختی میباشد خلال ارایه مثال هایی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد از این پژوهش ها, مسایل کنونی مساجد در جمهوری اسلامی ایران شناسایی و تحقیق گردیده اند. قسمت آخری, فصل تیم رهیافت های نحوه شناختی برای بازرسی مسجد میباشد.

 طلاق معماری از عرفان محال می کند. این همبستگی در میان ادیان الهی وهنر ساکن آن کشورها به خصوص شریعت مقدس اسلام آشکارتر میباشد؛ پس می قدرت بیان کرد عرفان وابسته به ذات و ماهیت مجموع ادیان میباشد, آئین ابزاری موثرتر و سخنگوتر وشارحی بلندتر از شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد هنر بالاخص معماری معابد و مساجد برای معرفی و حضور خویش نداشته میباشد؛ همچنان که معماری نیز هیچ پشتیبان ایی خوب از آئین اسلام نیافته میباشد. آیا ممکن است با نگاهی به قبل معماری مساجد کشور ایران تجلی مفاهیم عرفانی را بر روی در ودیوار ویا نقوش و گونه های آن روءیت کرد؟ از جمله درمعماری مساجد کشور ایران چرا گنبد را به طور کروی ساخته اند؟ و چرا همه سطح ها بناها را نقش گل و بوته های انتزاعی وغیر حقیقی و واقعی پوشانده میباشد؟ در‌این نوشته‌ی علمی همت گردیده به طرز اسنادی و مشاهده بدون واسطه مداقه هنر معنوی و تجلی عرفان در معماری مساجد کشور‌ایران آیتم پژوهش قرارگیرد و زیبایی های فراموش گردیده, یاداوری خواهد شد ودر غایت نقش اصلی عرفان در جهت بخشیدن وهدایت هنر وهنرمندان به سوی مقصد الهی شان ذکر خواهد شد.

.مسجد یکی از نهادهای اجتماعی است که بحث رهبری در آن جایگاه و اهمیت ویژه ای دارد، بنابراین یکی از عوامل مؤثر در اعتلای مسجد، امامت معنوی در مسجد است. در این مورد محقق به بررسی رهبری معنوی و ویژگی های آن در مسجد صفا می پردازد و سعی می کند مولفه های موفقیت رهبری در مسجد مذکور را منتقل کند. پژوهشگر بر اساس مدل انتخابی، مؤلفه‌ها و مقوله‌های الگوی منتخب و رهبری فوق‌الذکر را در مسجد صفا با استفاده از روش‌های مصاحبه غیر مشارکتی و مشاهده مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. بر این اساس، 11 مقوله مدل منتخب در نظر گرفته شد و داده های حاصل از مصاحبه ها و گزارش های مشاهده ای در جدولی تحت عنوان نکات کلیدی در زیر هر دسته ارائه شد. داده های هر جدول که مسجد النبی کوهسنگی مشهد در واقع نتایج مصاحبه ها و گزارش های مکتوب است، بر اساس ادبیات رهبری و رفتار سازمانی کدگذاری شده است. پس از کدگذاری داده ها، مدل جامع رهبری در مسجد صفا ترسیم شد. ادامه فعالیت طلاب در مسجد، رهبری مشارکتی، الگو بودن اعضا و مردم و ارتباط سودمند با معلمان و جوانان را می توان از عوامل و مؤلفه های مهم رهبری در مسجد صفا دانست.
معماری علمی است که شامل چکیده همه علوم است. کار معماری همچنین شامل طیف گسترده ای از عملکردها است و به آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد بدنه ساخته شده از مواد محدود نمی شود. در واقع، آنچه به یک ساختمان ارزش می‌افزاید روحی است که در آن بدن نفس می‌کشد. معماری گاهی اوقات ارزش های مربوط به هویت و اعتقادات یک جامعه را در خود جای می دهد، مانند «کلیسا» که مکانی برای ارتباط مسلمانان با خدا است. کلیسا در ابتدا شکل ساده ای داشت و عبادت خداوند در زیر سقف آسمان انجام می شد، اما با گذشت زمان شکل آن تغییر کرد. این نمای جدید در مسجد امام اصفهان به نمایش درآمد. حال سوال این است که این جزء صورت به چه معناست و ریشه آن کجاست؟ و چگونه هماهنگی بین عناصر مسجد و هدف از ایجاد آن یعنی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبادتگاه خداوند برقرار می شود؟ برای دریافت پاسخ باید ریشه ها و مفاهیم نمادهای اسلامی را مورد بررسی قرار دهیم و از این طریق هویت خاص عناصر به کار رفته در مسجد که برگرفته از دیدگاه دینی مسلمانان به ویژه دیدگاه توحیدی آنان است، آشکار شود. . . در نهایت با کمک علم نمادها، تاریخ و معماری، مفهوم عناصر، تأثیر آنها بر رابطه موجودات با خالق و تکامل معنوی بشر را می شناسیم.
استفراغ شاه بلوط، سیکل سندرم، استفراغ، مانسل به شرح زیر، استفراغ
الگوی «چهار رواق» از ابتدای قرن پنجم هجری قمری الگوی غالب در طراحی مساجد شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد ایرانی بوده است و صرف نظر از علل تاریخی ارتقاء، ارتقای کیفیت معماری مسجد در مدل چهار رواقی مدل «بستانی» که ابتدا غالب است موضوع این مقاله است. ملاک تحلیل معماری این دو، «کیفیت فضا» است. برای این منظور از نظریه « نحو فضایی» برای بررسی کیفی فضای معماری دو مدل استفاده شد. همچنین در خصوص ویژگی های «عملکردی» و «بصری»، مقایسه دو مدل انجام شد. به عنوان مطالعه موردی، ارتقای کیفیت معماری مسجد جامع اصفهان بر اساس سیر تاریخی تغییر مدل بلوکی آن به چهار رواق مورد بررسی قرار گرفت. برای پیشبرد تحقیق از روش تحلیلی- توصیفی استفاده شده است، بنابراین به نظر می رسد مدل چهار دری هم از نظر انسجام فضایی اعم از عملکردی و بصری کیفیت طراحی را نسبت به مدل شبستانی بهبود می بخشد.

مسجد، اسم مکان و در لغت به معنای جای سجده و عبادت میباشد[1] و در اصطلاح، به مکانی گفته میشود که رده عبادت و فروتنی میباشد. هر چندین کلمه مسجد در امر چهار دیواری خاصی به فعالیت می‌رود که برای عبادت ساخته شده است، البته در اسلام کلیه زمین، منزه و پاکیزه است و میتواند سجده‌گاه و مسجد مؤمن قرار گیرد.
نبی اکرم(ص) در حدیثی بعد از بیان فضیلت مسجد الحرام و مسجد الأقصی، به ابوذر فرمود: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛[2] هر جا وقت نماز رسید، همان جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد می‌باشد».
کلمه مسجد، با صیغه‌های مختلف 29 بار در قرآن به شغل رفته و در بیشتر موارد، مراد مسجد الحرام می باشد که به عنوان نخستین مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت مردم ایجاد شده است:
) إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُبارَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ(؛[3]
«نخستین خانه‌ای که برای مردم قرار داده شده است، خانه‌ای می‌باشد در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان می‌باشد».
مهم‌ترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمان‌ها میباشد. مسجد محیطی، میباشد که آدم چرک الود نباید وارد آن شود و دور و اطراف و زمین آن باید از هر گونه پلیدی محفوظ باشد.
مسجد خلال مرکزیت برای عبادت، محلی برای نشانه دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» برای رسیدن به اهداف الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و بعد از آن، مکانی برای تعلیم و تعلّم بود.
در‌این نوشته، سعی در این میباشد که خلال آشنایی بیشتر با مقام و آداب مسجد، وظایف فرد در ازای مسجد و نقش مفید آن را در زندگی تبیین کنیم و گامی برای رونق بیشتر مساجد برداریم. ان‌شاء الله
الف) رده مسجد
مسجد در فرهنگ و تمدن اهل بیت(ع) مهمان‌خانه معبود در زمین، رده نزول خیرات و برکات آسمانی، خانه دانایی و عبادت، عشق و علاقه و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و عفو وبخشش، تجلی‌گاه پردیس در زمین و تفریح‌گاه موحّدان میباشد.[4]
نبی اکرم(ص)، در اولین قدم برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه مبنا‌گذاری کرد که اولیه پایگاه علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و به عنوان راءس فراگیری معارف اسلامی و انسان ‌سازی و راءس حکومت و سیاست‌گذاری شناخته شد.
1. خانه پروردگار
خدا متعال میفرماید:
)وَ أَنّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَدًا([5]؛
«مساجد برای خداست. پس احدی را جز او نخوانید»؛ یعنی همگی چیز در مساجد برای خداست و مسجد می بایست جای تبلیغ قیمت‌های الهی باشد.
نبی معبود(ص) فرمود: «در تورات درج شده است که: خانه‌های من روی زمین، مساجد میباشند. آفرین به کسی که خود را در خانه‌اش پاکیزه کند و آنگاه برای دیدارم به خانه‌ام بیاید. با خبر باشید بر صاحبخانه هست که میهمان را گرامی داراست؛ آنها که در ظلمات‌های شب به مساجد می‌روند، بشارت باد بر آن‌ها به نور درخشان در روز قیامت».[6]
امام راستگو(ع) فرمود: «بر شما باد به رفتن به مساجد؛ زیرا مساجد، خانه‌های خداوند در روی زمین می‌باشند. کسی که پاکیزه وارد آن ها خواهد شد، پروردگار اورا از گناهانش پاک می‌کند و او را در زمره زائران خودش می‌نویسد. پس در مساجد بسیار نماز و دعا بخوانید.[7]
در حدیث قدسی آمده میباشد: «مساجد خانه‌های من در زمین می‌باشند. مساجد برای اهل آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد آسمان نورافشانی می‌کنند؛ همانطو که ستارگان برای اهل زمین می‌درخشند».[8]
2. خانه پرهیزکاران
پیامبر پروردگار(ص) فرمود: «المَسجِد بَیتُ کُلِّ تَقیٍ؛[9]
«مسجد، خانه هر پرهیزکار میباشد».
در حدیث دیگر فرمود:
«مساجد، خانه پرهیزکاران هست و هر کس مسجد خانه‌اش باشد، پروردگار آسایش، ادب و عبور از صراط را برای او تضمین می‌کند».[10]
3. خانه مؤمن
از پیامبر اکرم(ص) نقل گردیده‌است که فرمود: «المَسجِدُ بَیتُ کُلِّ مُؤمِنٍ؛[11] مسجد، خانه هر مؤمن هست».
4. جایگاه پیامبران
فرستاده گرامی(ص) فرمود: «المَساجِدُ مَجالسُ الأنبیاءِ؛[12] مساجد، رده پیامبران می باشد».
5. برترین مکان
فرستاده معبود(ص) فرمود: «خَیرُ البِقاعِ المَسجِدُ وَ شَرُّ البِقاعِ الأسواقُ؛[13] بهترین مکان ‌ها مسجد می‌باشد و بدترین آنان بازار هست».
6. دوست داستنی‌ترین مکان
امام علی(ع) فرمود: «کسی که بخواهد به مسجد وارد گردد، با ادب و وقار وارد خواهد شد؛ چون مساجد، خانه‌های معبود و دوستداشتنی‌ترین زمین‌ها نزد خداست و دوستداشتنی‌ترین فرد پیش پروردگار، کسی می‌باشد که اولیه از همه وارد مسجد و بعد از تمامی، از آن خارج شود».[14]
رسول اکرم(ص) فرمود: «نشستن در مسجد برای من خوب از نشستن در پردیس میباشد؛ زیرا در پردیس خشنودی خودم مهیا می‌شود و در مسجد خشنودی خداوند به دست می‌آید».[15]
و در بیان دیگری فرمود: «أَحبُّ البِلاد اِلَی اللهِ مَساجِدُها وَ أبغَضُ البِلادِ إِلَی اللهِ اَسواقُها؛[16] محبوب‌ترین جا پیش پروردگار مساجد، و مبغوض‌ترین زمین پیش معبود بازارها هستند».
7. ساختن مسجد
از آن جا که مساجد در اسلام مقام بسیار مهمی دارند، بر ساختن و رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد تعمیر مسجد تأکید زیادی گردیده‌است. رسول اکرم(ص) فرمود: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛[17] هر کس مسجد بسازد، در صورتی‌که چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگ‌خواره‌ای باشد، پروردگار برای او در پردیس خانه‌ای می‌سازد».
ولی هنگامی ساختن مسجد با ارزش میباشد و این تمامی ثواب دارد که غرض از ساخت آن، اعلای واژه و کلمه توحید و تبلیغ فرهنگ و تمدن اسلام ناب و مکتب پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ البته چنانچه مقصود غیر الهی و شیطانی باشد، نه تنها ارزش و ثوابی ندارد، بلکه سازنده آن مؤاخذه گردد. از این رو، معبود از او‌لین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را تشکیل داد، این چنین خیال می‌کند:
)لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى‏ مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ(؛[18]
«مسجدی که از روز استارت مطابق تقوا بنا شده، سزاوارتر میباشد که در آن به نماز قیام کنی؛ چون درین مسجد افرادی میباشند که دوست دارند منزه و منزه شوند و خدا پاکیزگان را دوست دارد».
ولی معبود به عده ای که با مقاصد دیگر مسجد ساختند، نه فقط ثوابی نمی‌دهد، بلکه با آنان به شدّت عکس العمل می‌کند و آن‌ها‌را منافق به شمار می آورد:
)وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى‏ وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ( [19]؛
«منافقان کسانی‌اند که مسجدی ساختند به مراد ضرروزیان رساندن به فرستاده و مؤمنان و تقویت کفر و ایجاد کرد تفرقه دربین مؤمنان و کمین‌گاه برای عده ای که با خدا و پیامبرش نزاع کرده بودند، و آن ها قول خیال می‌کنند که نظری جز نه نداشته‌ایم امّا پروردگار سند می‌دهد که دروغ می گویند».
آن‌گاه خدا اضافه می‌کند:
) لا تَقُمْ فیهِ أبداً(؛
«هیچ وقت در آن مسجد نماز اقامه نکن یا هیچ وقت در آن مسجد نایست».
از این آیات بر می‌آید که «مسجدسازی» می بایست بر اساس تقوای الهی بنیان‌گذاری خواهد شد و هدف این باشد که پروردگار در آنجا عبادت و گران قدر داشته گردد و محل اجتماع عده ای باشد که علاقه دارا‌هستند به سوی آفریدگار حرکت کنند و خود را منزه و پاکیزه سازند و خودسازی کنند و اهداف الهی را در آنجا به اعمال درآورند. و مسجد می بایست مرکزی برای اجتماع و اتحاد مسلمانان باشد و نفع اسلام و مسلمین در آن آیتم اعتنا قرار گیرد، نه اینکه محلّ باند‌بازی و تفرقه و ضرروزیان رساندن به مسلمانها و موجب بدبینی به آفریدگار باشد و در آن شرک و الحاد و شرک تقویت گردد.
در آیه دیگر، قرآن صریحاً می‌فرماید:
)ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللّهِ فرمانرواِآیینَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ وَ فِی النّارِ هُمْ خالِدُونَ([20]؛
«مشرکان را نرسد که مساجد آفریدگار را آباد کنند، با آنکه خود شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد شاهد بی دینی خویشتن‌اند؛ چه اینکه اعمال آن ها بی‌اجز و باطل می باشد و خود در دوزخ جاودان‌اند».
آن‌گاه می فرماید: )إِنّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّهِ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ اْلآخِرِ وَ أَقامَ الصّلاةَ وَ آتَى الزّکاةَ وَ لَمْ یَخْشَ إِلاّ اللّهَ فَعَسى‏ أُولئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَآئینَ[21](؛
«مسجدهای پروردگار را صرفا کسی آباد می‌کند که به خداوند و روز جزا ایمان داراست، نماز به پا کند، زکات دهد و جز از خدا نترسد. باشد که آن ها از هدایت یافتگان باشند».
گروهی از مفسران معتقدند که خواسته، عمران ظاهری نیست بلکه این واژه و کلمه بر عمران معنوی نیز دلالت دارد که همان آباد نگاه‌داشتن مساجد و حضور در آن ها برای ادای نماز و کارهای سودمند می باشد؛ چنان که میبدی در تفسیرش گفته میباشد: «عمارت مسجد، آمدن و نشستن در آن می باشد و به قولی، بالا بردن بنای مسجد و نیکو کردن آن و به قولی عمارت مسجد، عبادت کردن، نماز تلاوت و طواف در آن میباشد».[22] آیت الله مکارم شیرازی نیز می‌فرماید: «آیه مضمون‌ وسیعی دارد و همه امور را در بر می گیرد».[23] زمخشری نیز بعد از نقل هر دو لحاظ از رسول اکرم(ص) نقل می‌کند که معبود فرمود: «إِنَّ بُیوتی فی ألارضِ المَساجِدَ، وَ أنَّ زُوّاری فیها عُمّارُها؛[24] مساجد، خانه‌های من در زمین هستند و در میان آبادکنندگان مساجد، همانا ملاقات کنندگان من قرار دارا‌هستند».
8. آبادی معنوی مساجد
روزی نبی پروردگار(ص) خطاب به ابوذر فرمود: «در تعمیر و آبادانی مساجد بکوش که ثواب آن از حوزه‌ پروردگار، بهشت میباشد».
ابوذر پرسید: مساجد را چه‌طور آباد کنیم؟
نبی(ص) فرمود: «در مساجد با صدای بلند حرف نگویید، صحبت باطل و کلام خطا نزنید و دادوستد و خرید و فروش نکنید. ای اباذر! تا در مسجد هستی، بکوش یاوه و بیهوده نگویی و در شرایطی‌که این یک سری فرمان را رعایت نکردی، روز قیامت جز خویشتن را شماتت و نکوهش مکن».[25]
امام صادق(ع) از نبی اکرم(ص) نقل می‌کند که فرمود: «چون آفریدگار گران قدر و بزرگ ببیند که اهل یک آبادی (شهر یا روستا) در نافرمانی او زیاده‌روی کرده‌اند، اما در میان آن‌ها سه تن مسلمان (واقعی) میباشد، خطاب فرماید: «ای گناه‌کاران و افرادی که از امر‌های من سر برتافته‌اید! در‌صورتی‌که فی مابین شما مؤمنانی نبودند که با یکدیگر کریم و مهربان‌اند و با نمازگزاردنشان، زمین و مساجد من را آباد می‌گردانند، و در سحرگاهان استغفار می‌کنند، عذابم را بر شما فرود می‌آوردم».
مرحوم نوری در پایین حدیث مزبور می‌نویسد: «حدیث در‌این مضمون‌ صراحت دارد که خواسته از عمران مساجد، دایر نگاه‌داشتن آنان به وسیله نماز، دعا، خیال و خاطر پروردگار، قرائت قرآن و جز اینهاست، نه تعمیر و ترمیم سقف و دیوار آن».[26]
یک نکته
گاهی بشر نمی‌تواند در مسجد حضور یابد و به دلایلی بایستی فریضه نماز را در خانه بجا آورد. از این رو، در اسلام پیشنهاد گردیده‌است که اتاقی را برای نماز و سر و نیاز اختصاص دهد؛ همانطور که امروزه نمازخانه‌هایی را در ادارات، هواپیماها و .... اختصاص داده‌اند. امام راستگو(ع) در نامه‌ای به شخصی به نام مسمع نوشت: «دوست دارم که یک کدام از اتاق‌های رده را مسجد قرار دهی».[27] آن حضرت در حدیث دیگری فرمود: «علی(ع) در منزل خود اتاقی را که نه کوچک بود و نه بلندمرتبه، اختصاصی نمازش قرار داده بود».[28]
ولی روشن است که این فرمان نباید موجب شود که بشر حضور کمتری در مساجد پیدا کند. از این‌رو، بر حضور در مساجد عمومی، به خصوص مساجدی که ویژگی خاص دارا هستند، بسیار تأکید و ثواب‌های زیادی برای نماز تلاوت در در آنان بیان شده هست.
9. اثرها رفتن به مسجد
امام درست گو(ع) فرمود: «من مَشی إلی المَسجِدِ، لَم یَضَع رِجلَهُ عَلی رَطبٍ وَلا یابِسٍ إلاّ سَبّحَت لَهُ الارضُ إلی الأرضینَ السابِعةَ؛[29] هر کس به طرف مسجد قدم بردارد، پایش را بر تر و کم آبی نمی‌گذارد، جز آنکه زمین تا طبقه هفتمش برای او تسبیح میگوید».
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «بشارت باد بر اشخاصی که در ظلمات شب به طرف مساجد می روند به نوری که در روز قیامت برای آن‌ها پیدا می شود».[30]
در بیان دیگری فرمود: «هر که برای شرکت در نماز جماعت به مسجدی رود، برای هر قدمی که بر می دارد، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته شود و به همان اندازه درجاتش بالا رود و در شرایطی که در آن فعلا بمیرد، آفریدگار هفتاد هزار فرشته بگمارد که در قبرش به دیدار او پروسه و انیس تنهایی او باشند و تا وقتیکه برانگیخته شود، برایش آمرزش بخواهند».[31]
10. حضور در مسجد
پیامبر اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خداوند در مقابل هر نفسی که می‌کشی، یک مرتبه در فردوس به تو عطا می‌کند و فرشتگان بر تو درود می‌فرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه می‌نویسند و ده گناه از تو پاک می‌کنند».[32]
و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت هست، مگر آنکه حدثی از او سر زند ». عرض شد: ای رسول آفریدگار! حدث چیست؟ فرمود: «غیبت کردن».[33]
11. ثواب نماز در مسجد
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «نماز در مسجد من (مسجد النبی(ص)) پیش خدا، معادل ده هزار نماز در مساجد دیگر میباشد، مگر در مسجد الحرام که نماز در آن، متساوی صد هزار رکعت می‌باشد».[34]
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «ثواب نماز در بیت‌المقدس، مساوی هزار رکعت نماز میباشد و نماز در مسجد اعظم (جامع)، برابر صد نماز است و نماز در مسجد محله و خاندان ،ثواب 25 رکعت نماز را داراست و در مسجد بازار، دوازده برابر نماز میباشد و نماز در خانه، به اندازه یک نماز ثواب دارد».[35]
حضرت امام خمینی(ره) می فرماید:
«در شرع مقدس اسلام بسیار توصیه گردیده است که نماز را در مسجد بخوانند و بهتر از کلیه مسجدها، مسجد الحرام میباشد و بعد مسجد پیامبر اسلام(ص)، سپس مسجد کوفه، بعد از آن مسجد بیت المقدس، سپس مسجد جامع هر شهر و آنگاه مسجد محله و پس از مسجد محله، مسجد بازار میباشد».
و آن گاه می‌فرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب می‌باشد و اهل یک محل مسجد در‌صورتی‌که عذری نداشته باشد، مکروه میباشد در غیر مسجد نماز بخواند».[36]
12. بی‌توجهی به مسجد
در حدیثی از رسول اکرم(ص) آمده میباشد که فرمود: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛[37] نمازی برای اهالی مسجد نیست، مگر در مسجد».
در حدیث دیگر فرمود: «هر که در مسجد ندای نماز را بشنود و سوای علت از آن خارج گردد، منافق هست، مگر اینکه قصد رجوع داشته باشد».[38]
امام امت(ره) فرموده می باشد: «مستحب می باشد انسان با هر کس در مسجد حاضر نمی‌شود، خوراک نخورد و در کارها با او مشورت کردن نکند و هم محلی او نشود و از او زن نگیرد و به او زن ندهد».[39]
و از امام صادق(ع) بیان شده که فرمود: «مساجد از همسایگانش که آن را زیارت نکردند، نزد خدا شکایت کردند. خداوند به آنها وحی کرد: به عزت و جلالم پیمان که نمازشان را نپذیرم و عدالت آنان را در میان مردم آشکار نسازم و رحمت من به آن ها نرسد و در بهشتم در جوار خویش قرارشان ندهم».[40]
ب) آداب مسجد
1. آداب ورود به مسجد
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «کسی که بخواهد وارد مسجد گردد، مودب و ادب وارد خواهد شد؛ زیرا مساجد، خانه‌های خدا و دوستداشتنی‌ترین محل‌ها پیش آفریدگار هستند».[41]
از اهل بیت(ع) بیان شده که فرموده‌اند: «خوب آن می باشد که هنگام ورود به مسجد، شروع با پای راست وارد شوی و هنگام خروج، با پای چپ خارج شوی».[42]
فرستاده اکرم(ص) فرمود: «لا تَدخُلِ المَسجِدَ إلاّ بِالطَّهارَة وَ مَن دَخلَ مَسجِداً بِغَیرِ الطَّهارَِةِ فَالمَسجِدُ خَصمُهُ؛[43] وارد مسجد نشو، مگر با طهارت، و هر کس فارغ از آن وارد خواهد شد، مسجد دشمن او خواهد بود».
فاطمه زهرا(س) فرمود:
«فرستاده زمانی که داخل مسجد میشد، چنین می‌فرمود: «بِسم اللهِ، اللَّهُم صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فَاغفِر ذُنُوبی وَ افتَح أبوابَ رَحمَتِک؛ به نام آفریدگار، خدایا! بر محمد و آلش درود بفرست، و گناهانم را ببخش و درهای عفو و بخشش خود را برایم باز کن».[44]
2. آداب حضور در مسجد
امام درست گو(ع) فرمود: «هر گاه داخل مسجد شدی، ثنا و سپاس پروردگار بگو و بر فرستاده صلوات بفرست».[45] نبی اکرم(ص) فرمود: «مساجد را گذرگاه قرار ندهید، مگر اینکه دو رکعت در آن نماز بخوانید».[46] امیرمؤمنان(ع) فرمود: «سنت این میباشد که زمانی در مسجد می‌نشینی، رو به قبله باشی».[47] نبی آفریدگار(ص) فرمود: «ای اباذر! هر نشستی در مسجد بیهوده می باشد، مگر نماز قرائت یا ذکر بیان کردن، پی‌علم بودن و سؤال علمی کردن».[48]
در بیان دیگری از آن حضرت آمده می‌باشد: «اِنَّما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآنِ؛[49] همانا مساجد برای قرآن بنا گذارده شده‌اند».
طبق این بیان، مساجد مکانی برای شناخت، شناساندن و فراگیری قرآن و حقایق آن و اجرای برنامه‌ها و دستورهای آن باید باشد؛ چنان که در بعدازظهر رسول اکرم(ص) و امامان(ع) چنین بود.
بنابراین بایستی مساجد را عملاً تکریم و احترام آنان را محافظت کنیم و در توا‌ن توان از آنان فایده برگیریم و از آنچه در شأن مساجد و خانه‌های خدا نیست، بپرهیزیم.
در حدیثی از امام راست گو(ع) آمده است: «إنّما اُمِرْنا بِتَگران قدرِ المَساجدِ لأنّها بُیوُتُ اللهِ فِی الأرض؛[50] ما مأمور به بزرگداشت مساجد شده‌ایم؛ زیرا مساجد، خانه‌های خداوند در روی زمین‌ به شمار می‌آیند».
در جای دیگر فرمود: هر کس مسجد را گرامی و از افکندن آب دهان و بینی در آن دوری کند، در روز قیامت در حالی به لقای الهی نائل گردد که ذوق زده میباشد و نامه اعمالش به دست راستش داده میگردد».[51]
3. کارهای ناروا در مسجد
امام درست گو(ع) فرمود: «جَنِّبُوا مَساجِدَکُم الشِّراءَ وَالبَیْعَ»؛[52] مساجد خود را از خریدوفروش دور نگهدارید».
رسول اکرم(ص) فرمود: «ورود به مسجد برای افراد جُنب و حایض، جایز نیست».[53]
در بیان دیگری فرمود: «صحبت ناروا در مسجد، حسنات را می‌خورد؛ آن گونه که ستوران علف‌ها را می خورند».[54]
و فرمود: «مَن نامَ فِی المَسجدِ بِغَیرِ عُذرٍ إبتَلاهُ اللهُ بَلاءً لازَوالَ لَهُ؛[55] هر که سوای عذر در مسجد بخوابد، پروردگار او‌را به بلایی گرفتار می‌کند که از در میان رفتنی نیست».
آرزو‌می‌باشد‌ با منفعت‌گیری هر چه بیشتر از دستورهای باارزش مکتب اهل بیت(ع)، روز به روز شاهد پررونق‌تر شدن مساجد باشیم. ان‌شاء الله

مَسْجد مکان عبادت خداوند و تلاوت نماز که ممکن میباشد ساختمانی محصور یا زمین سوای سقف و دیوار باشد. مسجد قبا اول مسجدی میباشد که در اسلام ساخته شد.

در شریعت اسلامی، مسجد آداب و احکامی ویژه داراست. از مسجد غالباً برای عبادت جمعی و کار‌های فقاهتی گروهی به کارگیری می شود و مهم ترین عبادتی که در آن به جا می‌آورند، نماز جماعت است.

مسجد ضمن کاربرد عبادی، کارکردهای اجتماعی، سیاسی، آموزشی و قضایی برای مسلمان‌ها داشته که بعضا از این کارکردها تاکنون مانده می باشد. مساجد در کشور ایران، نقش مهمی در توفیق انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ش جاری ساختن کردند.

فهرست
۱ مضمون‌‌شناسی
۲ مسجد در قرآن
۳ پیشینه مسجد در اسلام
۴ احکام و آداب مسجد
۵ التفات و فضیلت مسجد
۶ معماری
۶.۱ منبر
۶.۲ محراب
۶.۳ مناره
۶.۴ مقصوره
۷ کارکردها
۷.۱ کارکرد آموزشی
۷.۲ کارکرد اجتماعی
۸ نقش مسجد در انقلاب اسلامی کشور‌ایران و نگهبانی مقدس
۹ جستارهای وابسته
۱۰ پانویس
۱۱ منابع
مضمون‌‌شناسی
«مسجَد» در لهجه عربی به معنای نهادن پیشانی بر زمین و به خاک افتادن به نشان کمال خضوع است و مسجِد به معنای جایی می باشد که در آنجا سجده می‌کنند.[۱] بعضا معتقدند کلمه و واژه مسجد از کلمه و واژه‌ای غیر عربی «msgď» به معنای محل پرستش گرفته شد‌ه‌است که در متن‌ها زبان آرامی مربوط به قرن پنجم پیش از به دنیا آمدن مسیح وجود داراست.[۲] در عصر پیش از اسلام این کلمه برای اشاره به هرجا و معبدی بوده که در آن خداوند را عبادت می‌کرده‌اند.[۳] بعضا معتقدند کلمه و واژه «مساجد» در آیه چهلم سوره حج در همین مضمون‌ به کار رفته میباشد.[۴]

دهخدا با استناد به منابع قدیمی و ذکر نمونه‌های بسیار از آن‌ها نوشته میباشد که کلمه و واژه عربی مسجد، در اصل، به صورت کلمه و واژه «مَزگِت» از گویش آرامی وارد عربی و فارسی گردیده‌است.[۵] او به نقل از این منابع آورده هست که حروف «ز»، «گ» و «ت» در مسجد النبی کوهسنگی مشهد عربی به «س»، «ج» و «د» تغییر کرده و مسجد در عربی یعنی جای سجده کردن. به نقل این منابع، مزگت به معنای نمازخانه، خانۀ پروردگار، «خانه‌ای که برای پرستش خداوند بسازند و هرکس خواست در آن عبادت کند» و نظائر آن می‌آمده می باشد.[۶]

مسجد در اصطلاح رایج فعلی به معنای عبادتگاه خاص مسلمانها و محل نماز تلاوت آنهاست. گفته‌اند از آن رو که مسلمانان در نماز، سجده می‌کنند و سجده نهایت خضوع و خشوع در عبادت است، این مکان را مسجد به معنای جای سجده نامیده‌اند. مسجد، به حیث فقهی احکامی ویژه دارد و به نظر مادی ممکن هست عبارت از یک ساختمان محصور میان دیوارها یا یک زمین بدون سقف و دیوار باشد.[نیازمند منبع]

«مسجد جامع» نیز به معنای مسجد به شغل می‌رود اما غالبا مراد از این کلمه و واژه مسجدهای گرانقدر یا مساجدی در شهرها میباشد که نماز جمعه در آن اقامه می گردد.[۷]

مسجد در قرآن
کلمه مسجد بیست و هشت بار به طور عده و مفرد در قرآن به عمل رفته است که در آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد عضا از آنها از التفات مسجد و حفظ آن حرف رفته میباشد؛ مثلا: «إِنَّما یعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الْآخِرِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَی الزَّكاةَ وَ لَمْ یخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسی أُولئِكَ أَنْ یكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِین (ترجمه: مساجد را فقط كسی آباد میكند كه به خدا و روز قیامت ایمان آورد و نماز را برپا دارد و زكات بدهد و از كسی جز آفریدگار نترسد- امید‌وار‌یم آنها هدایت یابند.)[ توبه–۱۸]

مالکیت مسجد در قرآن به خدا نسبت داده شده هست.(جن/۱۸) از امام درستگو(ع) از علت احترام مساجد پرسیدند، آن حضرت در پاسخ گفتند: «زیرا مساجد خانه‌های معبود در زمین‌اند».[۸]

در آیه ۱۲۵ سوره بقره، به مسجد مکه که همان مسجدالحرام میباشد، به عنوان مکانی برای شغل‌های آیینی و نیز محل گرد هم داخل شدن اشاره گردیده‌است [۹] و در آیه ۹۶ سوره آل عمران این مسجد به عنوان اولیه خانه‌ای که برای عبادت مردم برپا شده، ذکر شده می باشد.[۱۰]

پیشینه مسجد در اسلام
عبدالحسین زرین‌کوب:

«که اظهار‌کرد در اسلام، آیین را با هنر سازگاری نیست؟ برعکس، این هردو یکدیگر را در آغوش می‌کشند و آن هم در مسجد.»[۱۱]

بنابر تعالیم نبی اکرم(ص)، عبادت معبود و نماز، به مکانی خاص نیاز ندارد و در هر جایی از زمین می‌توان آفریدگار را عبادت کرد و نماز گزارد؛ چنان که در حدیثی از آن حضرت نقل شد‌ه‌است: «جُعِلَت لِی كُلَّ أرضٍ طَیبَةٍ مَسجِداً وَ طَهوراً (کلیه زمین برای من منزه و مسجد قرار داده گردیده‌است.»[۱۲]) به‌این رو، مسلمانان پیش از مهاجرت، جایی خاص برای نماز گزاردن نداشتند و هر جا که قابلیت آن فراهم بود نماز می‌خواندند و پیامبر(ص) یار و همدم اشخاصی انگشت‌شمار مانند امام علی (ع) نماز رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد را به صورت مخفیانه ادا میکرد.[۱۳] بنابر گزارش‌هایی در منابع تاریخ اسلام، آن حضرت بعد از علنی شدن دعوت، گاهی کنار کعبه نماز می‌گزارد.[۱۴]

مسجد قبا اولیه مسجدی میباشد که در اسلام ساخته شد. زمانی رسول از مکه به مدینه می‌آمد، پیش از ورود به مدینه یک هفته در قبا ماند و در این فرصت به درخواست مردم مسجدی در‌این حوزه‌ ایجاد کرد. برخی گفته‌اند این مسجد به توصیه عمار یاسر تاسیس شده است.[۱۵]

با مهاجرت مسلمانها به مدینه، رسول مکانی را برای نماز جماعت و نیز نشست مسلمان‌ها برگزید و با ملازمت و همراهی مؤمنان آن مکان را به صورتی بی آلایش برای این شغل مهیا کرد. این مسجد که مسجدالنبی یا مسجد پیامبر نام گرفت، به زودی منزلت ویژه‌ای نزد مسلمان‌ها یافت و به شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد مکانی برای عبادت، فراگیری مذهبی، فعالیت‌های جمعی و تصمیم‌گیری‌های اساسی سیاسی تبدیل شد. پیش از این، رسول در بعضا مکانهای مکه به یاروهمدم مؤمنان نماز جماعت خوانده بود البته جایی را به عنوان مسجد تعیین نکرده بود.[نیازمند منبع]

مسجدْ بعد از مهاجرت، افزون بر عبادت، مرکزی برای اداره حکومت بود و آنگاه به عنوان مکانی آموزشی و تبلیغی نیز به کار رفت. بعد ها وقتی دار‌الحکومه و مدرسه ساختند، مسجد به عبادت اختصاص داده شد؛ گرچه گهگاه از آن به عنوان مدرسه نیز استفاده میشد.[۱۶]

نمایی از مسجد کوفه
در جریان فتوحات عراق و شمال آفریقا در قرن نخستین هجری، مسلمان‌ها با الگوبرداری از رسول اکرم(ص) در مدینه، معمولا فضایی را که در راس اردوگاه‌هایشان قرار داشت به مسجد اصلی اختصاص می‌دادند. با تبدیل شدن پادگانها به شهرهایی چون بصره، کوفه، فسطاط و قیروان این محل‌های عبادت نیز به بناهایی مستمر تبدیل شدند. از همین سرمشق در بنیانگذاری بغداد در قرن دوم هجری و قاهره در قرن چهارم هجری استعمال شد. مسلمانان در شهرهایی که فتح می‌کردند مانند دمشق، بیت المقدس و مدائن مساجد خود را در محل معابد کلیساها و قصرها بنا می‌نهادند.[۱۷]

احداث مساجد بعد از مسجد قبا و مسجد النبی در دیگر مناطقی که اسلام بدانها روش می‌یافت، انجام می‌گرفت. در قرن اول قمری مسجد کوفه(۱۷ق.)، مسجد فسطاط(۲۱ق.) و جامع بصره(۲۴ق.) به اهتمام مسلمانان ساخته شد.[۱۸]

به گفته ابن خلدون(م. ۸۰۸ق) دو نوع مسجد شهری وجود داشته میباشد: مساجد گران قدر تحت اختیار دولت برای نمازهای جمعه و اجتماعات اصلی مسلمانان و مساجد کوچک که بوسیله قسمت‌های مختلف جمعیت شهری ساخته و اداره می‌شدند. در طی اولیه معمول این بود که به تبعیت از آداب و رسوم پیش از اسلام و نیز روش و سیره رسول در مدینه، خلفا یا فرمانداران منصوب آنها اقامتگاه خود را در کنار مسجد جامع برپا کنند در حالی که مردم معمولی مساجد خود را در محلات قوم‌ای خود می‌ساختند. با ارتقاء شدید قدرت و ثروت امپراتوری‌های اسلامی و جداگانه شدن اقامتگاه حاکمان، بر تعداد مساجد دولتی و غیردولتی به شدت افزوده شد. هر دو نوع معمولا به کمک مردم و درآمدهای اوقاف تأسیس و نگهداری می‌شدند.[۱۹]

کارآیی مسجد غالبا برای برپایی عبادات روزانه و نماز جمعه بوده که مردان بیشتر در آن شرکت می‌کردند. زنان در عقب صف مردان در حالی که پرده‌ای در میان آنها و مردان بود یا در اتاقی جدا و یا در طبقه بالا در مراسم حضور داشتند.[۲۰]

به باعث وجود احکام خاص مسجد، غالبا مکانی فارغ محل پرستش برای وضو اختصاص داده میشد.[۲۱] در تاریخ شیعه همانند اهل تسنن، عنایت مساجد و اقتدار آن‌ها فراز و نشیب فراوان داشته است. مسجد مرقدهای شیعیان در کربلا و نجف از پشتیبانی آل بویه(قرن‌های چهارم و تا پنجم قمری) و صفویه(قرن‌های دهم تا یازدهم قمری) منتفع بوده است. سلسله فاطمی اسماعیلیه(قرن‌های چهارم تا ششم قمری) مساجد بسیاری را در شمال آفریقا تا مصر و حجاز بنا کرد و در ذیل هواخواهی قرار بخشید. صفویه همین شغل را در کشور‌ایران و کشورهای کنار دریا خلیج فارس اجرا داد. با این موقتی، زمانی که جمعیت شیعه مقهور نیروهای سنی شدند، نه فقط روند مسجدسازی به ترازو بخش اعظمی کاهش یافت؛ بلکه برگزاری مراسمی مانند نماز جمعه نیز رو به کاستی نهاد.[۲۲]

احکام و آداب مسجد
از همان فرصت که مسجد در اسلام بنیان گذاشته شد، احکام و آدابی برای حضور در آن و رفت و آمد به آن در قرآن و حدیث ذکر گشت. به ظاهر، اول احکام و آدابی که برای مسجد برشمرده شد، مربوط به اموری مانند عصمت و نظافت بود. به عنوان مثال، سفارش‌هایی اکید از پیامبر اکرم(ص) درباره ثواب پاکیزه کردن مسجد و سرزنش آلوده و کثیف کردن آن، در اختیار می باشد که راجع به «آداب» می‌گنجند.[۲۳] درباره شخص نمازگزار و اشیاء و حالات مربوط به او نیز احکام فقاهتی خاصی وضع گردیده‌است؛ مثلا ورود به مسجد در موقعیت جنابت حرام شمرده شده یا پوشیدن جامه سفید و پاکیزه برای حضور در مسجد مستحب و جامه سیاه و چرک الود مکروه هست.[۲۴]

التفات و فضیلت مسجد
عبدالحسین زرین‌کوب:

«در طی نسلها و قرن ها در فاصله آفاق گوناگون، هنر اسلامی ملجائی پاک‌تر و نمایشگاهی امن‌تر از مسجد نداشته می باشد.»[۲۵]

در فرهنگ و تمدن اسلامی، متاثر از قرآن کریم ومهربان و روایات بزرگان فقهی، مسجد حرمت و منزلت ویژه‌ای دارااست. قرآن کریم و مهربان برپا داشتن و حفظ مسجد را کار عده ای خوانده که به پروردگار و روز قیامت ایمان دارا هستند.[۲۶] قداست و فضیلت مسجد نزد مسلمان ها از عامل ها نگهداری بنای آن بوده می باشد. مسلمان‌ها بنابر آموزه‌های اسلامی، خود را ملزم به نگهداری و تعمیر مساجد می‌دانستند و به این رو، می‌کوشیدند در عمارت، مراقبت و تجدید بنا مسجد نقشی بر عهده گیرند.[۲۷]

مسجد مهمترین بنای حوزه فرهنگ و تمدن اسلامی می باشد زیرا در طی چهارده قرن همگی نبوغ و شایستگی معنوی و هنری و مهارتهای صنعتی در ساختن و بنای مسجد تمرکز یافته می باشد.[۲۸]

معماری
مساجد در مناطق متفاوت فقید به حیث معماری شباهت‌هایی بسیار به یکدیگر دارند؛ با این موقتا، در هر حوزه‌‌ای پذیرای خصوصیات معماری و هنری آن حوزه‌ نیز شده و تفاوتهایی با دیگر مساجد یافته‌اند. بدین ترتیب، معماری مساجد هر مرزو بوم گویای ویژگی‌های معماری ساکن آن مملکت گردیده‌است.[۲۹]

مساجد در کشورها و مناطق گوناگون علی رغم اختلافهای معماری، بناها، مناطق و اشیای ذیل را تمامی دارایند:

منبر
پیش از ظهور اسلام منبر در حجاز وجود نداشت و سخنرانان برای سخنرانی بر نیزه تکیه می‌دادند و حرف می‌راندند. رسول اکرم(ص) نیز آغاز رسالت به صورت ایستاده و با تکیه بر درختی (استوانه حنانه) خطبه می‌خواند تا این که برای او منبری با سه یا چهار پله ساختند. در برخی منابع روایی از واژه و کلمه «منبر» برای سخنرانی پیامبر(ص) خیال شده که شاید بتوان از آن برداشت کرد که در آن فرصت منبر به فعالیت می‌رفته است؛ از جمله کلینی آورده می‌باشد: «صعد نبی الله(ص) المنبر ذات یوم فحمد الله و اثنی علیه و...؛ روزی پیامبر(ص) از منبر بالا رفت و بعد از آن خدای را سپاس و ستایش ذکر کرد و....»[۳۰] ولی درین که چه کسی برای او منبر ایجاد کرد اختلاف می باشد. منابع از غلام زنی از انصار،[۳۱] غلام زنی از مهاجران،[۳۲] یکی صحابه[۳۳] یا مردی رومی ذکر شده‌اند.[۳۴]

منبر استارت محل موعظه نبی اکرم(ص) برای مؤمنان و منزلت تجلی سخن پروردگار بر زبان او بود. بعد حضرت، در مساجد جامع شهرهای گوناگون منبر ساختند و به‌تدریج در قرن ها بعدی تا به امروز این سنت به کلیه مساجد شهرها و روستاهای بسط یافت. منبر در طول تاریخ از کارآمدترین اجزای مسجد بوده می‌باشد. منبر تریبون حکومت اسلامی بود، از آن برای نقص‌ خطبه و موعظه و اعلام مواضع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استعمال می شد. با گذشت زمان، مبلغان و واعظان از آن برای تبلیغ آئین، فقها برای بیان احکام آئین و تدریس معارف اسلامی، مفسران برای تبیین نکات قرآنی و محدثان برای بیان و املای احادیث استفاده کرده‌اند.[۳۵]

محراب
نوشتار اساسی: محراب
محراب یک تورفتگی قوسدار است که در دیوار قبله تعبیه شده هست و جهت مسجد الحرام را نشانه می‌دهد. محراب به این شکل، در اواخر سده اول هجری نوآوری شد. پیش از آن، جهت قبله را در مساجد باز فارغ از دیوار از طریق فرو کردن عمودی در ماسه یا چنان که در خانه پیامبر در مدینه عمل شد، به یاری یک قطعه سنگ آرم می‌دادند.[۳۶]

مناره
مناره، سازه‌ای برج‌مانند میباشد که کارکرد اولیه‌اش اذان اعلام کردن بر فراز آن هنگام نمازهای پنجگانه بوده می‌باشد. مأذنه، مئذنه، منار، صومعه و گل‌تیم، نامهای دیگری می‌باشند که برای این سازه به فعالیت میروند. در حین پیامبر(ص)مساجد مناره نداشتند. با بسط دولت اسلامی و بلندمرتبه‌تر شدن شهرها، مایحتاج شد تا در کنار هر مسجدی مناره‌ای برای اذان بیان کردن و خبر دادن مردم از وقت نماز بسازند. امروزه که مسلمانان از وسایل دیگری برای دانایی از وقت نماز و شنیدن اذان فایده میبرند، کارکرد مناره‌ها تنها تزئینی و تشخیص مساجد از دیگر بناهای شهر می باشد.[۳۷] تعداد مناره‌های مساجد در مناطق متفاوت یکسان نیست. در ایران، چیره

وقف عام، وقفی میباشد که هدف از آن کارها خیریه میباشد و منحصر به فرد تیم و طبقه معینی وجود ندارد مانند وقف بر فقرا، وقف بر طلّاب و مدرسه های و مساجد، و مقابل آن وقف خاص میباشد و آن وقفی میباشد که منحصر تیم معلوم و خاصی میباشد، مانند وقف بر اولاد یا این که اشخاص و یا این که طبقه ای خاص از عموم[4].

الف ـ نگاهی به وقف در پیش از اسلام:

هر یکسری پیش از اسلام وقف به معنای ظریف واژه وجود نداشت البته انواعی از اختصاص اموال و املاک به معابد و کارها مسجد النبی کوهسنگی مشهد خیریه و اشخاص وجود داشته که از جهاتی مشابهت هایی با وقف داشته اند. برای مثال در بخشی از کتاب دانیال پیامبر که به گویش آرامی میباشد اینگونه آمده میباشد: «گناهان خویش را به (صیدقا) و خطایای خویش را بر احسان نمودن بر فقیران فدیه بده»[5]، البته شافعی در رساله الإمام ، جلد سوم، ص 275، میگوید: تا آنجا که دانسته ام عموم نا‌آگاهی منزل و زمینی را برای معبود حبس نکرده اند و حبس فقط از طرف مسلمین انجام یافته میباشد.

دکتر معالج الکبیسی در فقد ذکر امام شافعی می‌گوید: ظواهر سخن او اینگونه می رساد که معنا اشکال حبس دربین امت های قبل از اسلام کلاً ناشناخته بوده، البته این معنا واقعیت ندارد چون حبس قبل از اسلام نیز پر اسم و رسم بوده گرچه به اسم حبس یا این که وقف نامیده نمی گردیده است[6]. امت ها با اختلاف ادیان و معتقداتشان با انواعی از تصرفات مالی آشنا بودند که از لحاظ مضمون‌ به دور از حدود معنای وقف اسلامی خلا...اوقاف ابراهیم خلیل (ع) که تا امروز نیز باقی میباشد خویش شایسته ترین استدلال میباشد بر وجود وقف پیش از اسلام [انفع الوسائل فی تجرید المسائل (الطرسوسیه)، تألیف نجم الدین الطرسوسی، متوفای 758 هـ. ص 168][7] و نیز هنگام فتح شوش در مقبره دانیال پیامبر سندی به دست آمد که به موجب آن گنجی برای پرداخت وام های فارغ از ربح تخصیص یا این که فقه بود و خلیفه امرکرد که ثروت به دست آمده به مال همه مردم منتقل گردیده، طبق امر نوشته شده در مدرک فعالیت گردد[8]

ب ـ وقف در قرآن
در قرآن مجید آیه ای که بر وقف و احکام فقاهتی آن صراحت داشته باشد نیست، البته می اقتدار از باب حق تقدم رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد با آیه ها مرتبط با «احسان و انفاق»، «قرض الحسنه»، «تعاون» و «صدقه» به مجوز و بلکه عالم و استحباب وقف برهان کرد؛ به عنوان مثال آیاتی که به صورت مردم بر اجرا خیرات و تشویق و تحریض آن ها دلالت داراست، آیه 92 از سوره آل عمران میباشد که میفرماید:

«لن تنالُوا البرَّ حتّی تُنفقوا اینجانب شیءٍ فإنّ الله به علیم»[9]

شما هیچ وقت به جایگاه نیکوکاران و خاصان خداوند نخواهید رسید، مگر آن که از آنچه دوست می‌دارید و بسیار دوستداشتنی میباشد در خط مش خداوند انفاق فرمایید «هرچه انفاق فرمایید پروردگار بر آن مطلع میباشد». و نیز آیه 46 از سوره کهف که میفرماید:

«المالُ و البَنونَ زینةُ الحیاةِ الدنیا و والباقیات الصالحات نهٌ عند ربک ثواباً نهٌ اَملاً»[10]؛

کالا و فرزندان زینت حیات دنیاست و (لیکن) جاری ساختن با تقوا که تا قیامت باقی میباشد ( مانند نماز و تهجد و بیان پروردگار و صدقات سرازیر زیرا بنای مسجد و مدرسته و موقوفات شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد و خیرات در منش معبود) نزد خداوند بسی عالی (سرنوشت) آن نیکوتر میباشد.

برای بینش به منزلت«وقف» در قرآن کریم و مهربان می بایست آیه‌ها شریفه ای که بر «انفاق، احسان، کار باتقوا، خیرات، مبرات،...باقیات صالحات، ایثار،...صحت دارد در لحاظ گرفت و از طرفی نبرد بی هواخواهی وحی الهی را با «کنز جنس، تکاثر، تفاخر، استکبار سرقت، سرکشی، حصول حرام، حب جنس، راندن قهر آمیز یتیم، پرخاش برسائل و ...را با تعمیقی کلان از سه دانش و ایمان بنگریم.

ج ـ وقف در سنت:
دومی منبع از معارف اسلامی سنت میباشد که مشتمل بر قسم، فعل و تقریر رسول اسلام (ص) و نیز آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد ائمه اطهار علیهم السلام می‌گردد. در حدیث مشهوری از پیامبر اکرم (ص) آمده میباشد که می‌فرماید:

«هرگاه فرزند انسان بمیرد کار وی جدا میگردد مگر از سه چیز، صدقه جاریه (وقف) عملی که از آن فایده برده گردد و فرزند صالحی که برای وی دعا نماید»[11].